Балканскиот пат на мигрантите кон Европа “веќе е повлечен”, изјави претседателот на Европскиот совет, Доналд Туск.
Самитот ЕУ-Турција го најави крајот на балканскиот правец на мигрантите и обновување на Шенгенскиот договор. Балканскиот пат на мигрантите кон Европа “веќе е повлечен”, изјави претседателот на Европскиот совет, Доналд Туск на полноќниот прес на крајот на маратонски преговори во Брисел, кои започнаа во раните попладневни часови во понеделникот. Во заедничката прес-конференција учествуваа претседателот на Еврокомисијата Жан-Клод Јункер и турскиот премиер Ахмет Давутоглу. Тој истакна дека “тоа значи престанок на нелегалните протоци од бегалци по западниот балкански пат”. Се смета дека тоа ќе доведе и до намалувањето на граничната контрола и наплата во целосен обем на Шенгенскиот договор. Средбата донесе 6 принципи на миграцискиот договор кој по замисла, треба да ја запре нелегалната миграција во Унијата од Блискиот и Средниот Исток преку Балканот.
Според првиот принцип Турција ќе ги прибира сите вратени од ЕУ илегални мигранти, како и сите илегално влезени во неа мигранти, но ќе праќа во ЕУ бегалците кои имаат законски основи да бараат азил– Вториот принцип.
Во замена ЕУ ќе ги забрза преговорите за визна либерализација (третиот принцип), ќе го забрза расположивоста на ветените порано 3 милијарди евра плус дополнителна помош (во принцип 4), ќе го забрза и преговорите за пристапување (5).
Шестиот принцип е договорот на двете страни да работат заедно за подобрување на хуманитарното состојба во Сирија.
На полноќната прес-конференција, по крајот на преговарачкиот маратон, претседателот на Европскиот совет, Доналд Туск изјави дека борбата со миграциската криза ќе се води по шемата “еден на еден”. Тоа значи дека за еден вратат во Турција илегален мигрант ЕУ ќе прифаќа од Турција по еден легитимен бегалец од Сирија. Ова беше потврдено и од турскиот премиер Ахмет Давутоглу. “Ние ја потврдивме нашата подготвеност да ги прифатиме назад сите илегални мигранти од ЕУ, без оглед на нивната националност, по шемата” еден на еден “во замена за сириските бегалци”, рече тој. Одделно ЕУ се согласи да и обезбеди на Турција дополнителна помош надвор од ветените веќе 3 милијарди. евра, но во заклучниот документ не се прецизира каков ќе биде износот. Анкара сепак сака уште 3 милијарди евра плус. Што се однесува до веќе ветената сума, ЕУ презеде обврската до крајот на март да го обезбеди финансирањето на првата група од конкретни проекти што ќе ги покрие дел од 3-те милијарди евра. Соработката со Турција за решавање на проблемот со бегалците е приоритет за ЕУ, рече германската канцеларка Ангела Меркел, исто така на прес-конференција.
Таа смета дека во интерес на ЕУ е да развиваат стратешки односи со Турција. “Мислам дека дејствуваме правилно, кога, и покрај разликите во мислењата, ги вложуваме сите сили за развој на одредени стратешки односи со Турција, што е во интерес на ЕУ од геополитичка гледна точка”, рече таа. ЕУ одделно одлучи да и помогне на Грција и за справување со бегалците. Таа ќе добие значителен дел од 700-те милиони евра кои Европската комисија ќе ги обезбеди најпогодените од миграција криза земји-членки. “Финансиската помош во една многу сложена хуманитарна ситуација ќе бидат обезбеден а во итна постапка”, изјави Туск. Според него одлуката на затворањето на балканскиот пат е поврзано со одлуката за укажување на итна помош на Грција. Што се однесува до визниот проблем, турскиот премиер Ахмед Давутоглу изјави дека укинувањето на визите за земјите од ЕУ за Турција ќе стане факт до крајот на јуни. “До крајот на јуни, на крајот на претседателството на Холандија, ние ќе го завршиме процесот на визна либерализација”, рече тој.
Претседателот на ЕК Жан-Клод Јункер потврди дека Брисел и Анкара се договориле за тоа, но истакна дека тоа треба да биде при соодветните услови. “Ние се согласивме да го забрзаме процесот на визна либерализација, но тоа во никој случај не смее да биде на штета на основните принципи на Унијата”, истакна Јункер. За возврат, претседателот на Франција Франсоа Оланд рече дека за укинувањето на визите меѓу Турција и ЕУ, Анкара мора да исполни 72 барања. “Повлекувањето на визите меѓу ЕУ и Турција може да стане, но за тоа треба да бидат исполнети сите критериуми – како целина мора да бидат исполнети 72 услови”, истакна Оланд.
Во декември минатата година ЕУ и Турција се согласија да го завршат процесот на визна либерализација до есен. Остануваат сепак голем број прашања за појаснување. Некои земји имаат сомнежи за легалноста на миграцискиот аранжман – може ли да бидат вратени сириски бегалци кои бараат азил. “Зошто е потребно да бидат вратени Сиријци во Турција, за да бидат прифатени повторно потоа?”, Се прашува дипломат, учесник во преговарачкиот процес. Според него голем број земји ќе одбијат да поддржат таква нејасност како предлог. Унгарскиот премиер Виктор Орбан, кој веќе се прогласи против планот за распределба во ЕУ на бегалци кои пристигнале во Грција и Италија. Тој јасно вели дека е против план, кој вклучува прием на легални бегалци од Турција.
Други дипломати обрнаа внимание на “цената која треба да биде платена” – турските барања се за дополнителни 3 милијарди евра до 2018 година Освен тоа, во одговор на турските барања претседателот на Европскиот парламент Мартин Шулц изјави на прес-конференција дека “прашањето за приклучување на Турција кон ЕУ треба да биде одвоено од преговорите со Турција за миграциската криза”. “Очигледно е дека има обид да се поврзе со бегалската криза со процесот на пристапување на Турција во ЕУ, но совршено јасно е дека треба да ги одвоиме преговорите за пристапување од кризата со миграцијата”, истакна тој. Според него, тоа се два апсолутно различни процесот, при што едниот од нив не треба да биде услов за другиот. “пристапувањето на Анкара во ЕУ не треба да биде услов за борба против миграцијата”, вели Шулц.
Преговорите за пристапување на Турција во ЕУ започнаа во 2005 година, но во продолжението на 10 години Анкара практично не се доближи до целта. во декември минатата година земјите отворија 15- од 35 поглавја. во моментов се водат преговори за 4 глави. Преговорите за пристапување се соочуваат со голем број несогласувања, како главното е позицијата на Турција за кипарското прашање.