Промената е особено интересна со оглед на настанот во февруари 2025 година, кога американскиот претседател Доналд Трамп го крена гласот на напнатиот состанок во Овалната соба со украинскиот претседател Володимир Зеленски и му рече: „Во моментов ги немате картите“.
Нешто повеќе од една година подоцна, ситуацијата изгледа поинаку. Масовните ирански напади со беспилотни летала во Персискиот Залив создадоа огромна побарувачка за евтини системи за одбрана од беспилотни летала, област во која Украина стекна уникатно воено искуство.
Земјите од Заливот имаат напредни системи за воздушна одбрана како што е американскиот Патриот, но тие се покажаа како недоволно ефикасни против големи бранови евтини ирански беспилотни летала од типот „Шахед“. Ова се беспилотни летала долги околу 3,5 метри кои носат експлозивен товар и се програмирани да се урнат во цел. Поради овој метод на напад, тие често се нарекуваат „камиказа дронови“, пишува „Тајм“.
Русија, сојузник на Иран, ги користи овие дронови за напад врз украински градови од почетокот на инвазијата во 2022 година. Токму тоа ја принуди Украина да развие серија импровизирани, но ефикасни решенија за нивно соборување, од електронско блокирање до специјализирани дронови за пресретнување. Поради ова искуство, украинската технологија денес привлекува голем интерес на меѓународната сцена.
Во неделата, Зеленски изјави дека американските воени изведувачи и самиот претседател Трамп покажале интерес за купување украинска технологија за одбрана од дронови. „Добивме порака од нив, па дури и директно од претседателот, дека се заинтересирани“, изјави Зеленски на новинарите во Киев. Тој додаде дека Украина сè уште не потпишала договор со Вашингтон, но дека тоа би можело да се случи во иднина.
Според украинскиот претседател, повеќе од десетина европски и блискоисточни земји веќе контактирале со Киев за да побараат помош за зајакнување на одбраната од дронови. Украина веќе испрати воени експерти во земјите од Заливот за да ги советуваат локалните војски за одбрана од напади со беспилотни летала и да разговараат за можна продажба на опрема.
Израел, исто така, покажува интерес. Според „The Kiev Independent“, израелскиот премиер Бенјамин Нетанјаху побарал средба со Зеленски за можна соработка во врска со системите за пресретнување на беспилотни летала. Зеленски изјави дека Украина е отворена за долгорочна соработка со партнерите, но исто така очекува конкретни придобивки. „За нас денес, технологијата и финансирањето се важни“, додаде тој.
Иранските беспилотни летала „Шахед“ станаа едно од најпрепознатливите оружја на модерното војување, а Русија ги користи екстензивно за да ја совлада украинската воздушна одбрана.
Дроновите се релативно евтини и лесни за производство, што им овозможува да бидат лансирани во голем број. Се проценува дека Русија испратила десетици илјади вакви беспилотни летала во украинските градови, енергетската инфраструктура и воените цели од почетокот на војната.
Украина има околу десетина системи „Патриот“, но тоа е премалку за да се одбрани од толку многу цели, а ракетите „Патриот“ се исто така исклучително скапи. Затоа Киев разви слоевит систем за одбрана кој комбинира радар, електронско блокирање, мобилни единици за воздушна одбрана и беспилотни летала-пресретнувачи. Овие мали беспилотни летала-пресретнувачи се дизајнирани да пронајдат и уништат непријателски беспилотни летала во воздухот пред да стигнат до својата цел.
Цел сектор на технологија против беспилотни летала се разви од воена потреба во Украина. Компаниите и воените инженери со години ги усовршуваат системите специјално дизајнирани за соборување евтини беспилотни летала, а Украина, исто така, соработуваше со американски компании за да го стори тоа. Еден од овие системи, пресретнувачот „Меропс“, е развиен од американска одбранбена компанија поддржана од поранешниот извршен директор на „Гугл“, Ерик Шмит, со учество на украински војници и експерти.
Системот користи мали и релативно евтини пресретнувачки беспилотни летала кои можат да уништат напаѓачки авиони и, според достапните податоци, веќе собориле илјадници руски беспилотни летала со долг дострел. Брановите ирански напади на Блискиот Исток само го истакнаа проблемот со одбраната од беспилотни летала, бидејќи се проценува дека „Шахед“ чини помеѓу 20.000 и 50.000 долари, но за негово соборување честопати се потребни пресретнувачки ракети во вредност од милиони долари.
На пример, една ракета „Патриот“ чини помеѓу 3 и 4 милиони долари, а таков сооднос на трошоците претставува голем предизвик за армиите кои мора да бранат бази, нафтена инфраструктура и градови од масовни напади. Поради ова, поевтините решенија како што се пресретнувачки беспилотни летала се сè попопуларни, па затоа американската армија неодамна испрати околу 10.000 пресретнувачки беспилотни летала „Меропс“, првично развиени и тестирани во Украина, на Блискиот Исток.
Цената на таков дрон се проценува на околу 14.000 до 15.000 долари, а во масовно производство би можела да падне на само 3.000 до 5.000 долари по парче, потенцијално помалку од цената на „Шахед“ кој треба да го уништи.
И покрај растечкиот интерес за украинската технологија, Вашингтон јавно ја намалува потребата од соработка со Киев, а Трамп во интервју за „Фокс њуз“ изјави дека на САД не им е потребна помош од Украина во одбраната од беспилотни летала. „Не ни е потребна нивната помош во одбраната од беспилотни летала“, изјави тој. „Знаеме повеќе за беспилотните летала од кој било друг. Имаме најдобри беспилотни летала во светот.“
Зеленски го оспори тоа тврдење во неделата. „Сите наши институции добија барања од САД и ние одговоривме на нив“, им рече тој на новинарите. Во интервју за Си-Ен-Ен, украинскиот претседател беше прашан дали мисли дека Трамп има лична омраза кон него. Зеленски одговори дека се фокусира на фактите. „Не знам“, изјави тој. „Но, знам дека на американските бази сега им се потребни пресретнувачи.“ А тоа е наша технологија.“