Еве конкретни насоки и предлози за „Закон за банкарски трошоци“ што може да се донесе во С. Македонија со цел значително да се намалат трошоците на граѓаните при кревање кредит и да се зголеми транспарентноста и заштитата на потрошувачите:
1. Цел на законот
Да се ограничат и регулираат сите трошоци поврзани со кредитирање, да се зголеми транспарентноста на условите за кредит и да се заштити потрошувачот од непропорционални или скриени трошоци.
2. Клучни принципи на законот
✔️ Принцип на транспарентност и потполно информирање
✔️ Ограничување на максималниот износ на надоместоци
✔️ Рамноправна положба на потрошувачите
✔️ Јасни и разбирливи услови пред склучување на договор
3. Што конкретно треба да содржи законот
📌 1. Ограничување на вкупните трошоци на кредитот
→ Да се воведе законски лимит на вкупната ефективна годишна стапка (ЕГС) — вклучувајќи камати + сите трошоци и провизии.
➡️ Пример: ЕГС не смее да надминува 10–15% годишно (или релевантно за пазарот).
📌 2. Забрана/регулација на одредени провизии
Законот треба да забрани или ограничува:
🔹 Скриени провизии
🔹 Надоместоци за „администрација“, „отварање пакет“, „одржување сметка“ што не се директно поврзани со услугата
🔹 Наплати за предвремено затворање на кредит (или да се ограничат на реалните трошоци)
🔹 Наплати за промена на курсни стапки или други трошоци што не се јасно утврдени
📌 3. Обезбедување јасна и унифицирана „Табела на трошоци“
Секоја банка/финансиско друштво да ги презентира трошоците на стандарден начин, пред одобрување на кредит, со:
✔️ Вкупен износ на кредит
✔️ ЕГС
✔️ Сите применливи провизии
✔️ Графички преглед на месечни обврски
Ова ќе го подобри споредувањето меѓу понудите на банките.
📌 4. Обврска за објавување на примерок на договор
Банките мора да обезбедат:
📄 „Стандарден образец на кредитен договор“
со сите трошоци, услови и права на клиентот — пред склучување.
📌 5. Јасни правила околу каматни стапки
Законот треба да:
🔹 Обезбеди дека каматите се базираат на објективни фактори (рикошор ризик, референтни стапки)
🔹 Ги спречи произволни зголемувања без соодветна објаснување и известување
📌 6. Информации за ризици за потрошувачите
Банките треба да му дадат на клиентот:
📌 Листа на потенцијални ризици (на пример: ефект на девизни курсеви, промена на ЕГС)
пред да се потпише договорот.
📌 7. Систем за надзор и казни
Државниот орган (на пример: Народна банка или т.н. Агенција за заштита на потрошувачите) треба да има:
✔️ Ресурси да проверува дали банките ги почитуваат правилата
✔️ Казни за прекршување на законот
✔️ Механизми за решавање спорови
📌 8. Право на жалба и бесплатна арбитража
Граѓаните треба да имаат право на:
🔹 Бесплатно решавање спорови со банки
🔹 Брза постапка преку арбитража или суд
4. Што овој закон би постигнал
✅ Намалување на вкупните трошоци на кредитирање
✅ Заштита од скриени и непропорционални провизии
✅ Побрза и поевтина споредба меѓу понудите
✅ Подобро информирани граѓани
✅ Поголема конкурентност меѓу банките
5. Примери на добри практики од други земји
За инспирација, закони во ЕУ и други држави бараат:
✔️ Објавување на Ефективна Годишна Стапка (ЕГС) на стандарден начин
✔️ Ограничување на одредени провизии
✔️ Казнени одредби за некоректно работење
Овие принципи може да се прилагодат на македонскиот финансиски пазар.
Извор: ChatGPT