Вонредниот извештај по убиството на Борис Немцов конципира хипотези, пропагандата, сомнежи и проекциите , единствено со оглед на фактичките околности и трендови. При изготвувањето се преземени сите мерки за обезбедување на објективни и точни информации, кои се базирани на јавни извори.
Хипотези
Истражниот Комитет, кој е главна истражувачка институција во Русија, ги објави своите хипотези 12 часа по убиството на Борис Немцов. Подредини според нивниот редоследот тие се:
I. “Убиството како провокација за дестабилизација на политичката ситуација во земјата; фигурата на Немцов би можела да стане своевидна сакрална жртва за оние кои не се грозат од никакви методи за да стигнат до своите политички цели;
II. Внимателно се обработува исто верзијата поврзана со исламско-екстремистичката трага. Истрагата има извештаи дека Немцов добивал закани во врска со неговите ставови во врска со егзекуцијата на новинарите од редакцијата на списанието “Шарл Ебдо” во Париз;
III. Освен тоа се проверува верзијата поврзана со внатрешно – украинските настани. Не е тајна дека во круговите на двете страни од конфликтот има многу радикални ликови, кои не се потчинуваат на никакви власти;
IV. не се исклучени, се разбира, и верзии поврзани со трговската дејност на Немцов и лична одмазда кон него; а исто така и
V. други битни верзии “.
Има VI-та хипотеза дека “Владата врбувала свои поддржувачи да го убијат нивниот најголем противник, поради неговата активна дејност по документирање на военото учество на Русија во Украина и планираните нови откритија во таа насока”. Поради овој “пропуст” лицата кои се заканувале отворено дека ќе убијат Немцов, не западнале во листата на осомничените. Еве ги заканите:
Александар Дугин е, лидерот на движењето за Евроазија во Русија, со години повикува на “конечно решение” со предавниците во Русија, со Петтата колона, каде го наведува експлицитно Немцов. Во мај 2013 година Евроазиското младинско движење, со кој претседаваше Дугин , организираше во Ростов на Дон инсталација со балони на кои беа насликани лицата на Борис Немцов и тројца други “предавници”, кои беа стрелани пред публиката. Во своето долго интервју со Владимир Поснер, Дугин го наведува Немцов како пример за либералите, кои “мора да бидат уништени”. Поснер го поддржи тоа во интервјуто со цитат на дугинова статија со елоквентен наслов “Либералите – до ѕидот”;
Игор Гиркин (пријател на Дугин е и “херој” од првата фаза на хибридната војна на Русија во Украина) официјално објави дека тој, преку неговото Новорусиско движење, ќе послужи како паравоен гарант дека на членовите на опозицијата нема да биде им дозволено да се направи ” Мајдан “во Русија. Во официјалниот манифест на Движењето експлицитно се наведува неговата мисија” … во случај на масовни антивладини активности ние ќе застанеме на страната на актуелната влада, вклучувајќи, ако е потребно да се употреби сила, за да се справиме со опозицијата ” . Во оваа програма Гиркин ветува дека ќе ја брани Русија, дури и кога таа не сака да се заштити и ќе се борат против предавниците со сите средства “, вклучително и преку употреба на сила”. Новорусиското движење го сметаше Борис Немцов како Архи-непријател на “патриотските сили “во земјата;
Многубројни претставници на паравоени козачки сили, кои се важен елемент на руската инвазија на Украина, експлицитно се закануваа на Немцов, ако тој не си ја затвори устата и не ги запре критиките, на пример дури и за таков стратешки и генерализиран документ како Руската воена доктрина. При веста за неговата смрт, веб-сајтот “царска унија на Козаци”соопшти: “Евреинот Немцов е убиен”;
Дугин и Гиркин се блиски соработници, всушност, платени вработени на рускиот олигарх и близок соработник на Путин Константин Малофеев, човекот кој финансира голем дел од инвазијата во Украина.
Изложената погоре VI-та верзија дека убиството на Немцов, како и на други опозиционери пред него, е извршено од вдахновени од власта нејзини бранители, се дели широко надвор од Русија. Меѓу оваа верзија и втората хипотеза на истражниот Комитет се посочува на случајот со Рамзан Кадиров – Имам на Путин во Чеченија. Но неговите мотиви се сосема други. Незначителна е веројатноста руските муслимани да биле до крв погодени од заштитата на Немцов на “Шарли Ебдо” и затоа да се одлучиле да го убијат. Трагедијата во центарот на Париз и солидарниот одговор на ЕУ не предизвикаа никакви реакции во населените од муслимани области на Русија; а од мислењето на Немцов за темата беше само едно од стотици слични на руски либерални фигури и на многу новинари. Кадиров треба да биде вброен кон “пропуштената” VI-та верзија, заради други мотиви. Тој ги изложува во свој пост и целосно ги открива со верзијата за западните тајни служби како убијци на Немцов. Во овие мотиви нема ни трага од II-та хипотеза на руските инспектори.
Рамзан Кадиров, кој испрати баталјон Чеченци, за да се борат со редовните украински војници заедно со Гиркин, се меѓу главните осомничени во диспозиција на убиството на Немцов, кој се посочуваше дека ќе ја открие агресијата против Украина. Противниците на Кадиров веќе го обвинија заедно со неговиот братучед Адам Делимханов како нарачувач и извршител на убиството.
На обвинението на противниците на Кадиров веднаш одговори Истражниот Комитет во весникот “Известија” со верзијата дека организатор на убиството на Немцов е Чеченецот со криминално досие Адам, но Осмаев,кој војува против сепаратистите од ДНР и ЛНР. Верзијата е дека според планот на украинските специјални служби, убиството на опозиционерот требало да го дискредитира раководството на Русија. Оваа верзија не одговара на прашањето, зошто украинските служби ќе го отстранат својот најголем познат поддржувач во Русија и противник на војната?
Сомнежи
Составот и уредувањето на хипотезата на власта за убиството на Борис Немцов сами по себе породуваат оправдани сомневања. На нив ќе се осврнеме уште еднаш при анализата на активностите на руската пропаганда по убиството.
Првото основано сомнение е зошто наведените во VI-та хипотеза лица се целосно надвор од осомничените. Меѓу нив не се бараат поттикнувач и сторителите на убиството, што е недозволиво за едно непристрасна истрага. Затоа веќе има гласови кои инсистираат за независна меѓународна истрага.
Второто прашање произлегува од стереотипите на акција на руските специјални служби. Докажано е со многу документи дека пред митинзи и протести овие служби ги поставуваат лидерите на опозицијата под строг надзор,ги следат , фотографираат и ги снимаат, вршат прислушување на нивните разговори, вклучувајќи во установи. Основното прашање е дали е точна информацијата дека со помош на власта во предметната вечер следњето над Борис Немцов е укинато. Кои се шансите главен организатор на претстојниот на 1 март протест и видна опозициска фигура, да остане надвор од очите на специјалните служби точно пред Кремљ и точно пред нов ризичен за власта настан?
Трето сомнение предизвикува брзо и масовно распространета информации дека нападот не е снимен од камерите. Оваа официјална информација не се покажа точна. Камера ги снимаше, макар и со лош квалитет настаните кои се случила на место на убиството. Поранешен руски новинар од ТАСС го поддржа со слики своето тврдење дека на местото на злосторството открил три камери, кои го набљудуваат од непосредна близина и би покажале јасно кој стои зад убиство. Тој ги обвини ФСО дека лажат кога тврдат дека камерите им се насочени само кон Кремљ.
Четвртото сомнение е одземање на материјалите за подготвуваниот од Борис Немцов извештај – разобличување на учеството на редовни руски војници во војната во источна Украина. Тоа да потсетиме испадна од примарна важност за истражните органи, толку важна што е извадена веднаш по егзекуцијата на опозиционерот.
Руската пропаганда
Руската пропаганда започнува уште од I-та хипотеза на Истражниот Комитет. Таа е речиси буквална прераскажување на изјавата на Путин, пренесувана на телевизија пред 3 години, во кое: терминот “сакрална жртва”, сугестија дека ќе биде инсценирано од опозицијата и на оние “кои стојат надвор”, и апсолутната убеденост дека опозицијата е толку непринципиелена и без вредносен став што имаат за цел дестабилизација на политичката ситуација и е подготвена да ја лансира дури и сопствената крв.
Пред сите клучни протестни иницијативи ова негово обвинение се пушта во промет од страна на луѓе од неговото опкружување, цитирајќи “инсајдерски” информации. Прогнозата сепак никогаш не се остварува. Тезата беше рециклирана за миг и вратена во оптек по првото обраќање на Путин дека “убиството на Немцов е обичај и провокација “. Сите државни и про-кремълски медиуми ја вклучија тезата во нивните наслови, како главен контекст е “еве ви ја сакралната жртва за која толку години Ве предупредувам”.
Кремљ смета на околу 25 исклучително влијателни блогери кои поставуваат тони тези на своите следбеници – кои се како платени тролови, така и лојални, јавни и влијателни јавни личности. Листата со овие блогери стана позната откако хакери навлезе во поштенското сандаче на Тимур Прокопенко, Директор на дирекција “Внатрешна Политика” во Кремљ, одговорен неформално за ПТТ политиката на Путин. Оттаму стана јасно дека секојдневно на овие блогери се пуштаат главните тези за денот кои во најголем дел вклучуваат тези за напад врз политички противници, а понекогаш и неопозиционни конкуренти.
Сите овие блогери ја пуштија во оптек тезата за сакрална жртва неколку часа по убиството, очигледно откако добиле инструкции за тоа. Тезата беше поддржана и од друг клучен збор: “провокација” во комбинација со Немцов.
Во текот на 28.02, сите кремълски тролови, се придржуваат кон следниве тези:
“Сакралната жртва” од опозицијата како клучна теза;
“Украинската врска” преку пласирање на лажни “прашања без одговор” за украинската пријателка;
Украинските служби;
ЦИА: (“Дали забележувате дека истиот амбасадор на САД е во Москва при убиството на Немцов, како и во Киев при убиството на новинарот Гонгадзе во 2004?” “Дали забележувате колку брзо реагира САД?” Московски Комсомолец дури ја пушти тезата дека Википедиа била уредена со смртта на Борис Немцов неколку часа пред неговата смрт)
Убиството беше “обработено” од руските специјални служби за нивниот протокол и потоа реализирано во официјалните институции и пропагандна машина.
Првата постапка е масовно сугерирајќи на официјалните зборови: “сакрална жртва” на “опозицијата”, “провокација”, “дестабилизација” на руското раководство.
Втората постапка е сатурација на медиумите со разновидност од “теоретски можности”,и се служи и легитимира од “информирани извори”. Целта на различноста на можностите е да се замолчи најочигледното дека убиството на најжестокиот опозиционер најверојатно треба да биде објаснето со неговата политичка активност. Различноста создава илузија дека сите објаснувања (иако често апсурдни) се подеднакво можни.
Третата постапка (и основна од гледна точка на содржината на пропагандата на руските специјални служби) е намерно напаѓање на одделни заедници со цел генерирање негативна реакција на она што се случило. Целта на ваквите манипулации е да се предизвика разочарување од настанот меѓу различни целни групи, и се користи нивната чувствителност кон различни емоционални сигнали. Еве и примери за доказ:
За најконзервативниот електорат, сите про-кремълски медиуми и блогери го користеа зборот “љубовница” за Ана Дурицкаја; таа никогаш не се споменува само по име, туку секогаш како “украинската 23 годишна манекенка …”; сите “генерализации” на предисторијата на Немцов пак вклучуваа – со експлицитни навестување – неговиот “бурен семеен живот”. Во еден од постови на кремљлски блогер, на пример, беше експлицитно напишано: “Љубовната приказна на Немцов беше како сапунска историја; ништо чудно и случката да е последната епизода, поврзан со љубомора “. Еден од дистрибуирани од кремълски тролови, фалсификати, на пример , беше полугола “слика на Дурицкаја”; која при елементарна проверка се открива како слика на друга жена. Жолтиот медиум “Лајфњуз” пак пушти гласина дека украинската девојка работела како придружба, со двоен подтекст: навредлив е угледот на Немцов пост-мортем, и навестувајќи дека под одредени околности таа би можела да биде (платен) соучесник на вистинските убијци.
За анти-украински настроените Руси се распространуваа пишувања дека “најзадоволни од убиството изгледаат непријателите” дека “автомобилот со кој избегале убијците, е украински” (во случајов се искривува грубо официјалната информација дека автомобилот ЗАЗ е производство на украински фабрика, но таа не била со украински броеви).
За анти-американски наведаната публика беа вратени во оптек слики на Немцов со американски претседатели и политичари, со текстови “Еве, ги користеа и го убија”.
За љубителите на заговор беше наменета релевантната црна хроника.
Единствената насока на позитивни пораки за западната публика беше – “ќе го испитуваме строго подлото убиство на Немцов”; “Путин лично ја контролира истрагата за смртта на Немцов”.
Треба да се напомене дека, сепак, по првичните бомбастична апликации за брза и приоритетно истрага, пораките од Кремљ по темата се разредија и во овој момент веќе ниту Путин, ниту советниците не ги потврдуваат јавно обврските според ветувањето. Според некои руски аналитичари , тоа е симптом за евентуално стресни за Путин информации за реалниот организатор и изведувач на злосторството.
.
Прогнозите
Меѓу руските опозициски набљудувачи е распространет стравот дека ќе започнат репресија, како по убиството на С. М. Киров.
Прогнозата за ризиците во Русија е дека ако власта не го открие и казни нарачувачот и убиецот на Немцов, сосема е можно нејзините “џелати” сами, стихијно да започнат со отстранување на други опозиционери. Мачните, неефикасни и погрешни истражни дејствија ќе бидат прифатени од страна на крајните националисти и другите антилиберални екстремистички групи (вкл. Кадиров), како сигнал за охрабрување од власта, како гаранција за неприкосновеност. Не е изненадувачки, што веќе се упатени и нови закани.
Многу веројатно е по првично моментално зголемување на слободата на политичко зборување во деновите по убиството, на среден рок автоцензурата и бегството од политичките позиции да се рашират кај опозиционерите, така и кај критичко размислување меѓу влста. Со тоа власта во Кремљ ќе се оддалечува од стандардите за демократија и слобода.
Најверојатно е да ослаби единството на блискиот круг на претседателот и да се зајакне концентрацијата на моќ во него. Убиството на Немцов ја засилува моќта на Путин и стравот од него.
Објавуваме главниот дел од извештајот со изрична дозвола на “Лабораторија управување со ризици” кон ѕвезди. Целосната верзија на документот е достапна на сајтот на ЛУР.
Извештајот е насочен кон академскиот и јавна дебата.