Зошто историски Русија се противи на Западот

Академик Дмитриј Лихачов вели  ” Има две Русиии. Првата – Киевска Русија, ги има своите корени во светската, а минимум во европската култура. Идеите за доброто, честа, слободата, правдата во оваа Русија се разбираат така како што се разбираат и во целиот западен свет. Но има и втора Русија  – Московската. Ова е Русија на тајга, монголски, дива, ѕверски. Оваа Русија направи свој национален идеал крвавата деспотија и див бес. Оваа Московска Русија одамна беше, е и ќе биде целосна негација на сето европско и заколнат непријател на Европа. “

Познато  е со векови (барем  три века наваму) разликата меѓу Русија и Европа. Може да се претпостави дека ова разграничување и спротиставување започнува од моментот во кој Московското царство (поранешното угрофинско Московско кнежевство) ги освои соседните словенски и не само словенски земји во Источна Европа, а подоцна и цела Северна Азија.

Во тоа време, прво се нарекувала Киевска Русија во која се обединети денешната Украина, Белорусија и Западна Русија. Оваа империја од 1723 година почнува да се нарекува Русија или Руска империја.

На овие простори, подоцна се создале посебни нови идентитети, поранешната Московска- православна, сметана за наследник на Византија, како словенска,  и Евроазиска, (која ги обединува сите народи кои живеат на овој огромен простор).

 Овие идентитети комуницирале во времето и просторот на посебен начин, но на крајот се спојуваат во една држава претставена во Русија, симбиоза на евроазиски цивилизации, со своие православни културни корени и словенско етничко наследство.

Словенските племиња  ја прошируваат Московската империја на запад (во денешните западноруски , белоруски, украински и полски земји), а исто така и во литвански, латвиски, естонски, фински, волго-бугарски, молдавски и други европски територии. Сепак  империјата е европска, како дел од европската цивилизација. Во времето на Петар Први започнува да се европеизира и модернизираа империјата, но тоа повеќе е имитација отколку реален процес на отфрлање на монголско-татарскиот деспотски модел на управување, така што средновековното суеверие, кое се поистоветува со погрешното наследството на византиското православие. Опфаќајќи го источниот дел од Европа и цела Северна и Средна Азија, Русија се посветува не само во географска смисла, туку и во културно- религиозен однос на европската цивилизација.

Таа запира во својот цивилизациски развој, останувајќи понадвор од европска, но всушност од псевдоевропејската, европско-азискаат или, како ја дефинираат подоцна, евроазиска држава Тоа секогаш го поставуваше прашањето за источната граница на Европа, за дефиницијата на тоа “до каде се протегала Европа” не само во вредносна, но и во политичка и во геополитичка смисла. Всушност геополитичката дистинкција се докажува со компатибилни заеднички цивилизациски вредности. Ако во тоа има географска смисла ,а е прифатено дека Европа се протегала на Исток до Урал, тога европските геополитички источни граници се совпаѓаат со цивилизациско-културните граници на ширењето на европските вредности. Овие вредности не се дадени еднаш за засекогаш, туку се формираат низ текот на градење на европската прво античка, потоа христијанска и конечно либерална цивилизација. Оваа цивилизација за чудо од европска станува евроатланска, за да се претвори во ера на глобализација и постепено во секуларна цивилизација. Штетноста на оваа цивилизација станува универзална, бидејќи очигледно има општочовечка смисла. Всушност историски особено руските славонофили, конзервативци и современи национал-комунистички (Генадиј Зјуганов) и национал-социјалистички автори (Александар Дуги) го оспоруваат универзалниот карактер на европските вредности. Така станува возможно Русија повторно да се оддели и спротивстави на цивилизираниот свет. Нова идеолошка основа за пропаднатиот комунизам во денешна Русија станува мешавина меѓу три обновени авторитарни идеологии – Евроазиски, нациофацилизирана сталинистичка и православниот фундаментализам. Оваа опасна политичка мешавина прави можнос за обновување на денешниот руски авторитарен режим во новите историски услови, кои практично отворено се во најави (засега само вредности -идеологиски ) војна на секуларната цивилизација. Но, зошто европските вредности се така омразени кај евроазиски фундаменталисти? Кои нови вредности тие нудат? Одговорот е многу едноставен – тие се противат на штетноста на секуларната цивилизација, бидејќи овие вредности се спротивни на тиранијата, самовластието и диктатурата. Униформноста пред законот, правото на самоопределување, правната држава. Слободата за нив е навистина смртна опасност. Затоа Дуриан вото ХХІ век Чуден Русија ни се нудисти мешавина Чуден средновековен фанатизам, неограничена власт на државата, отфрлање на пазарот, приватна сопственост и демократијата, воспоставување на состојба на “света војна” против штетноста на современата цивилизација. Никој не може да негира дека современата секуларна цивилизација има за своја основа штетноста утврдена од Европа. Тоа никако не е случајно. Европската цивилизација настанува врз основа на античкото хеленско и римско наследство. Второ средниот век како наследство се асимилира во христијанската цивилизација. Постепено таа стекнува две главни културни разгранувањеа латинско-католик и византиско-православно. Раѓањето на модерната европска цивилизација станува на основата на христијанското наследство и во Западна Европа, поради специфични историски, економски и културни причини. Постепено во оваа цивилизација се формираат и основните либералнивредности, кои денес го нарекуваме европски и евроатлантски. Овие вредности постепено се шират низ целиот свет. Основна нивна карактеристика е концептот за слободно општество во кое државната власт е ограничена, а власта самоволието – е отстрането. Тоа се случува со помош на неколку основни концептуалини вредности – идејата за политички и идеален плурализам, идејата за поделба на власта, идејата за слобода. Чудна е државата, општество и правната држава во која се реализира економската, политичка, верска и информациската (медиумска) слобода. Овие идеи не се јавуваат по себе и одеднаш, а во период на долга и нерамен историски процес, се карактеризира и со враќање назад. Но на Исток ширењето на европската цивилизација средба како непремостливи пречки. Од пред три века па наваму источната граница на Европа отсекогаш била западната граница на Руската (Советската) империја и земјите кои биле под нејзина политичка контрола. Така беше и за време на Наполеон, и за време на Првата, и за време на Втората секуларна војна, и во времето на Студената војна. Така станува и по 2001 година. Впрочем уште пред век и половина авторите како Николај Данилевски и Константин Леонтиев го сметаат истото. Авторот на “Војна и мир” започнува својот славни роман со “Наполеон или Франција која ја нападна Русија”, а со тоа “Европа упадна во Русија”. Но всушност како Европа се “вмеша” во Русија и останува ли воопшто таму? Историски гледано, во културен и цивилизациски однос без сомнение првата држава подоцна и го дала името Русија. Имено Киевска Русија, била дел од Европа, која во била покрстена во Х век. Византија ги покрстува киевските кнезови, а соседна Бугарија исто воспоставува културно влијание преку постепено воведување на бугарска писменост и јазик во викингшко-словенска земја. Киевска Русија го шири православието, а писменоста преку словенскиот јазик кон уште подалечните Покраини на Европа – во далечните угро -фински области, и подоцна во Монголија-татарски кнежевство Москва (матна, блатна вода на угрофински јазик).

Во таа смисла Киевска Русија безусловно е во границите на Европа, но тоа не може да се каже за московсковското царство и наследството од Советска империја. Московската империја, се чини, засекогаш ќе остане во геополитички смисла антипод на европската цивилизација. Тоа се гледа особено силно во советскиот период, но и по 2001 година разликата меѓу Западот ( Европа) и Русија (Евроазија) не е цивилизациско и не е вечно. Тоа е противречност меѓу современата цивилизација и неизживеаното варварство и деспотизам на Истокот. Но ниту културните и цивилизациски разлики се предодредени и непремостливи ниту неограничената власт е вечна и неизбежна. Судбината на народите не е предодреден. Примерот со Русија покажува дека фундаменталистичката интерпретација на цивилизациски вредности, доминацијата на олигархијата и авторитарните режими се пречки за вистинско припојување кон современата цивилизација. Тие ги одвраќаат неопходните реформи за постигнување на просперитет. Власта на олигархијата воРусија, колку и да изгледа непоколеблива, таа може да доведе само до катастрофа.Затоа зборуваат ескалацијата на политички екстремизам, големодржавна реторика и надворешна воена експанзија на режимот на Путин. Но на овој свет нема ништо вечно.Развојот не може да дојде запрен, Дури и во најпознатите реакционерни режими. Улогата на државата не може да остане засекогаш решавачка, поданиците можеше да сфатат дека е подобрена да станат граѓани. “Интимната анатомија” на промени, подвижните фактори во општеството не можеа да останат неподвижни и застанато. Дури и во земја како Русија. Можеби не толку бргу, но неизбежно …