Телефонските разговори меѓу релативно нископоставени дипломати се нешто нормално и вообичаено и не се вест. Но разговорот во понеделникот на помошник-државниот секретар на САД Викторија Нуланд и рускиот заменик-министер за надворешни Григориј Карасин за тешкиот конфликт во Украина е исклучок.
Билатералната природа на разговорот и времето на повикот на позадината на зголемувањето тврдења за кршење на прекинот на огнот од украинската влада и сепаратистите, го прави уникатeн и значителен. Нешто повеќе, тој насочува дека еволуцијата на украинскиот конфликт – дали кон решавање или кон ескалација – ќе биде најмногу насочени не од и кон Киев, туку од активностите и односите меѓу Москва и Вшингтон.
Откако украинската криза започна пред речиси 18 месеци, два формата на преговори може да се издвојат најмногу меѓу бројните разговори и средби. Првиот се разговорите во Минск меѓу претставниците на украинската влада, проруски сепаратисти и Организацијата за безбедност и соработка во Европа (ОБСЕ), кои конфликтот го сметаатна тактичко ниво. Другиот се Нормандските разговори меѓу претставниците на Украина, Русија, Германија и Франција, на кои конфликтот се дискутира на повеќе широко, политичко ниво.
Забележливо е отсуството и од двата вида разговори, на САД, иако во Украина и во поширокиот судир Русија-Запад тие се главен играч во политиката, економијата и безбедноста. Вашингтон е дипломатски активен во конфликтот, но претставници на САД и Русија се сретнале во различни времиња само на посебни случаи.
Сепак практиката изгледа се промени во текот на викендот, кога шефот на претседателската администрација на Русија Сергеј Иванов изјави во интервју дека Русија и САД постигнаа договор за воведување на “специјален билатерален формат” на разговори меѓу двете земји – разговори, во кои ќе учествуваат Нуланд и Карасин. Во појаснувања за објавувањето на формата Иванов рече дека проширувањето на Нормандскиот формат со вклучување на САД едноставно ќе биде премногу “ризично”, и додаде дека двете земји ќе ги координираат разговорите за Украина билатерално , барем “засега”. На овој начин телефонскиот разговор меѓу Нуланд и Карасин се одржи за дискусија имплементацијата на договорот од Минск и процесот на уставните реформи во Украина, и е веројатно да има дискусија и во иднина.
Украинскиот конфликт инхерентно е конфликт меѓу два геополитички императиви. Русија сака да ја заштити внатрешноста користејќи ја околната територија за создавање на тампон.САД сакаат да ја спречат појавата на регионални сили, кои потенцијално можат да се претворат во предизвик за американската хегемонија. Овие категорични барања се судрија во Украина, која има најголемо стратешко значење за Русија меѓу сите земји од поранешната советска периферија. Ако Украина ја поддржи Западот, Русија ќе стане ранлива и одвнатре и однадвор. Движењето Евромајдан од февруари 2014 годинаја преврте руската позиција од првата до последната. Москва одговори како анектираниот Крим гии поддржа сепаратистичките бунтови во источна Украина, во обид да ја поткопа или неутрализира прозападната влада во Киев.
Засега рускиот план е неуспешен. Украина се обврзува постојано и тесно со Западот , па следува зголемена економска и политичка интеграција со Европската унија и зголемување на соработката со НАТО во областите на безбедноста и воената соработка. Украинските блиски врски со НАТО се особено напнати за Русија, која одамна е загрижена од приближувањето на воениот сојуз до нејзините граници. Москва презема постојано напори даго држи настрана влијанието на НАТО, укажувајќи, на пример, дипломатски притисок врз Грузија во 2008 година, кога Грузија го најавуваше својот сојуз со НАТО. Нејзината загриженост од НАТО беше прикажана уште подраматично во конфликтот во источна Украина. И од се тоа НАТО земјите и САД имаат најсилна воена политика на притискање на Русија преку поранешната советска периферија.
Долгогодишен сомневање на Русија за американско влијание на нејзината периферија ја прави одлуката за започнување на редовни билатерални преговори и решителени чекори. На некој начин овие две земји поседуваат поголема власт за обликувањето на политичкиот и воен излез во Украина отколку Украинците и сепаратистите. Но водењето на такви разговори не значи нужно дека претстои решавање или дури деескалација на конфликтот. Голем број прашања ќе ги разделат двете земји, особено ваков вид автономија треба да даде украинската централна влада на немирните региони.
Сите важни учесници во украинскиот конфликт поддржуваат некое ниво на децентрализација или обезбедување на поголеми права на регионалните влади. Несогласувањето е времето на извршување и обемот на процесот. Русија гледа во децентрализацијата начин за одржување на тампон зона на исток надвор од директната контрола на Украина, додека Украина гледа во него можност за компромисно, но сеуште ефикасно задржување на контролата над целата земја.Украина сака да ги види сепаратистите да го применуваат договорот од Минск и да го положат оружјето, пред официјално да го промени уставот за обезбедување на повеќе регионална автономија на источните територии. Но сепаратистите сакаат прво уставните измени и сакаат улога во одредување на овие промени. Само тогаш, велат тие, тие можат целосно да го применат привременото примирје.
Општо земено САД ја поддржуваат позицијата на Украина, Русија – на сепаратистите. Сепак за време на неодамнешното посета на Украина и остварените разговори Карасин- Нуланд тежи и украинската законодавна дебата за уставни дополнувања. Нуланд ја повика Украина да им го даде на источните региони контроверзниот и широко дискутиран “специјален статус” со закон.Политичарите не го вклучија терминот во проектот за дополнување на Уставот, но притисокот на САД да придонесе повеќе за чувствително прашање би можел да се смета како поздрав до Русија.
Но активностите на Нуланд можат да бидат исто така повеќе суптилни напори за помагање на Украина. Колку повеќе значителни и беспрекорни се реформите на уставот, толку помалку можности ќе останат за Русија и сепаратистите да критикуваат промените и да оправдуваат своите прекршувања на привременото примирје. Вашингтон приглася на Киев во барањата сепаратистите да се придржуваат кон примирјето, заканувајќи Русија со уште санкции и – според некои детали од протекоа информации – ограничувања на пристапот на Москва до кредити, ако сепаратистите го нарушат договорот од Минск.
Руските реакции исто така се мешани. Кремљ изрази малку оптимизам во процесот на реформите, но Русија сеуште влијае на бојното поле во Украина додека инсистира на повеќе политички отстапки за сепаратистичките територии. Исто така Русија бара американски отстапки за Украина за својата помош во решавањето на нуклеарниот договор со Иран. Москва и Вашингтон се обидуваат да постигнат приспособување, а во исто време задржувајќи ги можностите за закана. Ако дојде до уште разговори меѓу Нуланд и Карасин, еволуцијата на украинскиот конфликт и процесот на политички реформи ќе бидат вистинска проверка на ефикасноста на овој нов билатерален дијалог меѓу Русија и САД.
———
Анализа на агенција “Стратфор”.