Во текот е нова Голема игра и во неа ние сме сериозно надиграни, констатираат аналитичари од Атлантскиот совет
Надвор од евроазиската конфигурација има бројни заеднички моменти – како општ интерес против супериорноста на САД и против американските и јапонски вредности за демократија и транспарентност, така и заедничката желба за посилен мултиполарен светски поредок. Тоа го пишуваат во Nikkei Asian Review Метју Бароуз и Роберто Менин, аналитичари од Атлантскиот совет на САД. Бароуз е долгогодишен службеник во ЦИА и Стејт департментот на САД, тој е директор на Атлантскиот совет за стратегиски предвидувања.
Две од страните на триаголникот спроведуваат националистички програми, нагласувајќи на своите историски и културни идентитети, односно конфучијанизмот и руските православни традиции. Двете се стремат кон авторитарен капиталистички модел како контра на “Вашингтонски консензус”. И двете се противат на отворен интернет и се стремат да го балканизират. Ова покренува сериозни прашања за иднината на глобалното управување и развој на светскиот поредок. Во најлош случај на едниот пол може да се појави биполарност со Кина, Русија и грст авторитарни режими во Централна Азија, а на другиот САД, ЕУ, Јапонија и азиските сојузници и партнери. Тоа не е рецепт за мир и просперитет. Од оваа конфигурација ќе отпаднат многу од земјите кои некогаш биле познати како “неврзани” – Индија, Бразил, Египет и други, кои гравитираат меѓу нив.
Противречностите помеѓу Кина и Русија
Додека Русија се опоравува по распадот на СССР во 1991 година, Кина се отвори кон светската економија и удри на дневен ред со реформи на пазарот, насочени кон трансформирање на извозно ориентираната економија во една иновативна и потрошувачка економија. За тоа говорат и бројките: трговијата на Кина со САД, Јапонија и ЕУ изнесува 1.400 трилиони долари во 2014 година, додека со Русија е само 100 милијарди долари. Додека нафтена Русија оди кон бавен, но постојан пад, Кина е во подем и сила , одлучувачка за неа како Голема сила, која очигледно има намера да стигне до кинеско-центрично управување во Азија. Покрај тоа, Кина не е задоволна од руската интервенција во поранешните советски републики, каде што се охрабруваат сепаратистички движења како во источна Украина.
Пекинг е опседнат со идејата за суверенитетот и не е ентузијаст-поддржувач на руските потези во Украина. Забавувачкиот раст на Кина води до намалената побарувачка на енергетски извори и за Пекинг улогата на Русија како енергетски снабдувач се намалува. Веќе има извештаи дека Кина се повлекува од договорот за изградба на втор гасовод од Сибир. За Русија е проблем доселувањето на Кинези во Далечниот Исток или т.н. азиафикација на овој руски регион. Тоа има и расен и етнички поттекст. Покрај тоа, голем дел од територијалната самоувереност на Кина во Источно и јужно-кинеското море се базира на историски претензии.
Кинеската династија Минг доминираше во поголемиот дел од Далечниот Исток, пред Русија да го преземе во 17 век. Русија може само да се надева дека територијалните спорови во Источно-кинеско и Јужно-Сино море во кои САД, Јапонија и азиските сојузници се против Кина, ќе се засилуваат и ќе го фрлат Пекинг во прегратките на Москва. Пекинг пак ќе гледа колку САД ќе ги почитуваат морските интереси на Кина. Дали овие трендови значат дека кинеско-руската дружељубивост може да не се покаже толку издржлива како што некои тврдат? Дали историските стравови и ривалство повторно ќе надвладеат? Има ли можност САД да изградат нешто слично на стратешкиот триаголник на Хенри Кисинџер?
Топката е во полето на САД
Дали светот се движи кон оваа нова загрижувачка биполарност, или на еден посеопфатен и уште поглобализиран меѓународен поредок, ќе зависи во не мал степен од тоа каква улога ќе играат САД во една комплексна ситуација во која единствената сила губи моќ и ниту една држава не може поединечно да го формира текот на светскиот поредок и неговите последици. Ова ќе бара поголема агилност и прагматичен реализам од САД и Јапонија кои треба да заборават на униполарните трендови, а САД да дејствуваат како прв меѓу еднаквите.
Сите претседателски кампањи имаат тенденција да се натпреваруваат во реториката против Русија и Кина, но во нив недостасува можност да се зборува како САД ќе треба да се помират со променливиот Светски Поредок и новата распределба на власта. Како медиумите, така и политичките кампањи во САД имаат тенденција да се осврнуваат на малите нешта, за да нè остават слепи за големите стратешки поместувања. Да, во тек е нова Голема игра и во неа ние сме сериозно надиграни.