Велат дека несреќите создаваат чудни партнери. Ова важи со особена сила во денешниот Блиски Исток. Подемот на т.н. Исламска држава (ИД), која го контролира голема територија во Ирак и Сирија, поттикна кон создавање на широка, мултинационална коалиција, во која учествуваат САД, Турција и сојузниците на Вашингтон во регионот на Персискиот залив. Сите тие се стремат кон уништување на Исламската држава.
Кон тоа се стреми исто Иран, и – не е изненадувачки – Израел. Ова доведе, на пример,проиранските милиции во Ирак да се наоѓаат на иста страна како САД.
Битката против Исламската држава во Сирија доведе до уште повеќе сериозни контроверзии – земјите од Персискиот залив, осомничени за поддршка на сунитски групи поврзани со Ал Каеда, додека разгранокот на Ал Каеда како Фронтот ал-Нусра се бореа со обучените од САД умерени сириски милиции .
Значи она што навистина се случува? Како можеме да дадеме смисла на некои од овие љубопитни сојузи и противречности?
Скршени држави
Земјите како Ирак и Сирија, чии карактеристики денес се производ на империјалното повлекување по Втората светска војна, се скршени и можеби е невозможно повторно да бидат собрани заедно. Претходно овој месец, американскиот генерал Рејмонд Одиерно се чудеше на глас дали план за поделба на Ирак нема да биде подобар резултат за земјата. Што се однесува до Сирија речиси невозможно е да се предвиди како би изгледала хаварисана држава, ако режимот на Асад беше поразен.
Поголем хаос изгледа како најверојатен исход. Меѓу целиот овој хаос сојузот против Исламската држава изгледа доволно јасен. Списокот од земји кои учествуваат во воздушната кампања против ИД е широк- САД, многу од нивните европски сојузници, Саудијците, голем број земји од Персискиот залив, како уште Канада и Австралија.
Секако, некои земји – како Велика Британија, ги ограничија своите воздушни напади против ИД само во Ирак, но не и во Сирија. А постојната разлика меѓу Ирак и Сирија објаснува дел од комплексноста на прашањето.
Борбените линии
Од двете држави ситуацијата со Ирак е поедноставна. Земјата може во општи рамки да биде поделена на три: слабо доминирачка шиитска влада во Багдад, борејќи се како против ИД и ендемската корупција и постигнување мал успех против двете; таа е поддржана од Американците, нивните сојузници и, природно, од Иран, кој е неумолива противник на ИД.
Полуавтономниот регион во северен Ирак, доминиранаод Курди, кои се меѓу водечките и повеќето ефективни борци против ИД. Сунитското мнозинство,каде многу од луѓето се чувствуваат исклучени од доминатнп шиитската ирачка држава и некои од нив се бората на страната на ИД.
Значи, збирно, во Ирак САД и воздушна коалиција напаѓаат објекти на ИД. Ирачките војници, курдските милитанти и проирански милиции се борат за земјата со различен степен на упорност.
Тие се борат рамо до рамо со сириските владини сили и веродостојни информации покажуваат дека се вмешани и високи ирански команданти.
Но т.н. Умерени сили, кои се борат против ИД, се слаби и раздвоени, и напорите на Американците да ги зајакнат со обука даваат минимални резултати. Американските сојузници во Заливот, на пример Саудијците и Катар, исто така поддржуваат различни фракции во Сирија, но тие го фокусираа своето внимание на втората војна: битката против иранското влијание во регионот, илустрирано од страдлничкиот сириски режим на претседателот Асад и неговите (и на Иран) сојузници од “Хезболах” од Либан.
За Арапите од персискиот залив битката против Иран е најмалку барем толку сериозна како што битката против ИД – а можеби и повеќе. Тие даваат пари и оружје кон Сирија во обид да го притиснат уште повеќе режимот на Асад. САД исто така сакаат да го видат грбот на Асад, но не гледаат тоа да го постигнат со сила. Фактот дека режимот на Асад, исто така се бори со ИД само води до зголемување на расцепот во западните престолнини и објаснува зошто е толку тешко да се постигне конзистентна и кохерентна стратегија за иднината на Ирак и Сирија.
Курдскиот фактор
Всушност сириската граѓанска војна и битката на режимот на Асад за опстанок, најверојатно го привлекуваат вниманието на сите врз себе, иако опфаќа елементи од веќе споменатите две војни. Противоиранската борба беше разиграна исто во Јемен, каде Саудијците и нивните сојузници се замеша воено и повторно мислат да поддржат групи, на кои Вашингтон би гледал како на терористи поврзани со Ал Каеда .
Следува курдскиот фактор. Курдите имаат свои политички и национални аспирации, но се поделени меѓу Турција, Сирија и Ирак и поделени на различни конкурентски фракции. Потресите во Ирак и претстојното распаѓање на Сирија се закануваат да ги урнат курдските аспирации, иако САД ги поддржуваат одделни курдски фракции, кои ја докажаа својата сила како борци против ИД. Тие се анатема за турската Влада во Анкара, што се плаши дека распаѓањето на Сирија, а можеби и на Ирак,кое може да охрабри Курдите на нејзината територија да се отцепат. Турција е дел од коалицијата и сега даде зелено светло на Американците да ја користат базата Инџирлик за операции против ИД.
Турција, исто така, се приклучи на воздушната кампања, но поголемиот дел од нејзините воздушни напади не се цели на ИД, а против курдските милитанти кои објективно се сојузници на коалицијата во битката против ИД.
Значи кон споменатите три војни – меѓу коалицијата и ИД, напорите на Арапите од Персискиот залив да ги прикријат Иран и сириската граѓанска војна, може да се додаде и четврта – оваа меѓу Турција и некои од Курдите.
Всушност и петтата војна, најдолиото тековенконфликт во регионот, овној меѓу Израел и Палестинците, исто така е под влијание на подемот на иИД. Колапсот на Сирија како воен играч е нож со две острици за Израел. Инспирирани од ИД групи се активни како на неговата северна граница, така и во египетскиот Синајски полуостров.
Но подемот на ИД (и заедничката загриженост околу Иран) ги зближи уште повеќе Израел и т.н. Умерени арапски држави. Најочигледен доказ за тоа се зголемените воени врски меѓу Израел и Јордан. Во последните неколку недели Израел или продаде или пренесе хеликоптери и дронови во Аман. Има извештаи, дека израелски и јордански борбени авиони Ф-16 беа придружувани од израелска авион-цистерна. Додека целото внимание на аналитичарите е концентрирано врз потенцијалниот колапс на две постоечки држави – Сирија и Ирак, вистинската движечка сила во регионалната политика е реакцијата на подемот на две наводните нови земји – од една страна калифатот или ИД, од друга – нова курдска нација на еден или друг начин.
Значи не станува збор само за смртта на стариот поредок, која создава необични сојузи и шокот од новиот.