Европската унија (ЕУ) се договори со Анкара дека Турција ќе вложува повеќе напори за запирање на приливот на мигранти кон Европа, за што ќе добие 3 милијарди евра, визна либерализација и отворање нови поглавја од преговорите со ЕУ.
Недостасува доверба меѓу земјите
По состанокот во Брисел во неделата лидерите на 28-те земји го поздравија договорот како чекор кон совладување на бегалската криза. Турскиот премиер Ахмет Давутоглу, кој ја претставуваше својата земја, проговори за “нов почеток” на турските евроинтеграции.
Сепак виде недостатокот на доверба меѓу двете земји. Францускиот претседател Франсоа Оланд истакна дека договорот не значи забрзана влез на Турција во ЕУ, бидејќи “нема промени по тоа прашање”. Давутоглу одби да даде гаранции дека приливот на мигранти кон Европа ќе се намали, бидејќи “не знаеме што ќе се случи во Сирија … и никој не може да гарантира ништо”. Во истиот контроверзен дух се и главните делови од договорот, коментира Financial Times.
Турција го соборила рускиот авион без да ги извести НАТО и САД, Обама му изрази жалење на Путин
Не е јасно каде точно ќе дојдат парите
На прво место тоа обезбедува “првично” доделување на ЕУ на Турција на 3 милијарди евра за подобрување на условите за живот за сириските бегалци во земјата. Со овие пари треба да се обезбедат училишта на арапски за децата и други услуги кои ќе ги поттикнат бегалците да не продолжуваат патот кон Европа. Делот со парите е силен компромис, бидејќи Турција сакаше од ЕУ 3 милијарди евра годишно. Брисел ја предложи истата сума, но за две години. По средбата во неделата не беше соопштено за колкав период се договорените пари. Покрај тоа, ЕУ сака плаќањето да зависи од тоа дали и колку Турција ќе го намали приливот на мигранти кон ЕУ. Во договорот не се кажува колкав е прифатливиот од Брисел број мигранти. Се проценува дека само оваа година од Турција во ЕУ влегле над 700 илјади мигранти.
Конечно, нема еден став меѓу 28-те евро-членки од каде ќе дојдат тие пари. Дипломати од Брисел понудија 500 милиони евра да бидат обезбедени од заеднички фондови, а 28-те да го поднесат остатокот секој според своите можности. Постои можност оние земји за кои ЕК смета дека веќе превземеле поголема тежина со мигрантите, да добијат даночни олеснувања за нивните придонеси во единствениот буџет. Побогатите земји, вклучувајќи ги Германија и Франција, сакаат целата сума да се плати од вкупниот буџет, дури и ако тоа треба да се случи за сметка на резервите . Според нив тоа ќе ги спаси од незгодни парламентарни процедури во некои еврочленки.
Повеќе важниот за Турција дел од договорот предвидува на 14 декември Советот за надворешни односи на ЕУ да го одобри отворањето на глава 17 во преговорите за пристапување, односно стандардизација на турските финансиски политики. Турција освен тоа доби ветување за “оживување” на пристапниот процес, кој започна точно пред 11 години. Дипломатски извори, цитирани од Reuters, зборуваат за отворање на поглавјата 23, 24, 15, 26 и 31, кои влијаат на судството, правдата, енергетиката, образованието и надворешната политика соодветно. Освен што многу од еврочленките се сомневаат дали Турција треба воопшто да влезе во Унијата, отворањето на нови поглавја е блокирано од Кипар, кој се надева наскоро да постигне пробив по политичкото обединување на островот.
Повнимателно со визите
Колку до визната либерализација, таа, иако беше претставена од Анкара како победа, едвај ќе значи дека веднаш ќе важи за сите речиси 80 милиони Турци дека ќе можат да патуваат слободно во Шенген простор. Турција и ЕУ имаат договор од 2013 година за реадмисија на лица од трети земји кои влегле во ЕУ во Турција, но барањата за заштита биле отфрлени од блокот. Договорот од неделата предвидува забрзување на новиот визен режим за турските граѓани, па тој да стапи во сила од идниот октомври, но под услов Турција да ги исполнува обврските по договорот за реадмисија. Дипломати од Брисел очекуваат либерализацијата да се случи постепено, а на прво време таа влијае сосема на тесен круг на Турци – претежно бизнисмени и студенти.
Договорот е нејасен и во првата точка која влијае на формата на идните состаноци меѓу Турција и ЕУ. Со него се става почетокот за билатерални средби на секои шест месеци “во соодветен формат”. Тоа едвај значи дека турскиот претседател Реџеп Ердоган ќе ги собира лидерите на 28-те еврочленки двапати годишно, слично на Давутоглу во неделата. Поверојатно е ЕУ да биде застапувана од претседателот Доналд Туск и претседателот на Европската комисија Жан-Клод Јункер.
Иако за нееднозначните клаузули на договорот Туск беше категоричен пред почетокот на состанокот дека ЕУ , дека во никој случај не ја “пренесува на друг” обврската за заштита на надворешната граница и ако некој замислува такво нешто, тоа е “наивно”.