Историски настан не само за руската, но и за светската нуклеарна енергија с е случи  во Белојарската нуклеарката во Урал. БН-800 е прототип на најмоќните трговски “брзи реактори” кои се смета дека ќе дадат големи предности за развојот на нуклеарната енергија.

Што е важноста на случката во Урал централа,?

.Реактор со брзи неутрони имаат две главни предности. Првиот голем плус е поврзан со примарните проблем на современата нуклеарна енергија. Во моментов таа се користи т.н. топлотни реактори, чија работа се базира на употребата на енергија, одвојување при одделот на јадрата на ураниум-235. Но ефикасноста од употребата на ураниум-235 е многу мала, бидејќи содржината на овој изотоп во природниот ураниум е под 1 процент (главната состојка на природниот ураниум е ураниум-238). Условно кажано приносот на ураниум за обезбедување на нуклеарно гориво за “топлинските” реактори може да се спореди со употребата на дрво исклучиво за производство на кибрит, кој потоа согорува во шпоретот. Употребата на ураниум-235 како нуклеарно гориво не може да обезбеди развој на нуклеарната енергија во светот – полињата на ураниум на нашата планета не се бескрајни. Проблемот може да се реши со реакторите со брзи неутрони, чија енергија е многу поголема од енергијата на “вработените” неутрони во топлинските реактори (од тука и името “брз реактор).Брзите неутрони водат до поделба на атомите како на ураниум-235, така и на ураниум-238. Но “брзите реактори” имаат уште една многу важна карактеристика – кај нив “гори” на нуклеарното гориво е придружена со напредни репродукција (или размножение, како велат нуклеарните физичари) на секундарното “гориво”. Токму репродукција на нуклеарното “гориво” е принципиелно најважниот момент за идната нуклеарна енергија: овој процес овозможува целосно да се користи природниот ураниум и оттука да се зголеми на пример 100 пати производството на енергија од секој тон произведен ураниум. Соодветно тоа  се отвора патот кон речиси неисцрпни ресурси за нуклеарната енергија (според проценките за речиси 1000 години). Стручњаците велат дека “реакторите размножители” се неопходен услов за создавањето и функционирањето на нуклеарната енергија во голем обем. Второто достоинство на “брзите реактори” е нивната способност ефикасно да “изгорат” најопасните долго складирани радионуклеиди, формирани во употребеното нуклеарно гориво . На овој начин може радикално да се реши проблемот со депонирање на радиоактивен отпад на нуклеарната енергија, бидејќи постојано се намалува нивниот волумен.

Токму поради овие две главни предности  за стручњаците  се нарекуваат реакторите со брзи неутрони иднината  на нуклеарната енергија. Таа, благодарение на затворениото  нуклеарен  гориво циклус, ќе се самоосигурува со произведува нуклеарно “гориво” и ќе реши многу еколошки прашања. Ова не е прв ваков реактор во Русија. Пионер во овој поглед е реактор од 1973 година, кој во советско време работел во денешниот Казахстан. Се очекува искуството со реакторот БН-800 да го расчисти патот за изградба на повеќе моќни и трговски блокови со реактори БН-1200. Русија “самоуверено оди напред во реализацијата на плановите за значително проширување на нуклеарната енергија, вклучувајќи во развојот на нови модели реактори”, гласи констатацијата на специјалисти од Светската нуклеарна асоцијација (WNA).

Други држави кои исто имаат стекнато искуство со реактори на брзи неутрони

Во овој поглед пионери се САД, но во моментов тие не ја  развиваат активно оваа компонента. Ако САД се одржи со сличен реактор, тоа би можело да се случу дури  до 2030 година. Франција имаше два “брзи” енергетски реактори, . пуштени  во 1974 година “Феникс”кој  имаше моќност од 230 мегавати, и  “Суперфеникс”, кој проработил во 1985 година и беше со моќност 1200 мегавати. Но со работењето на “Фенисс” се појавија проблеми и во 2010 година и  проектот беше затворен. Уште пократок беше животот на “Суперфеникс” – тој работи до 1998 година, без ниту еднаш да работи на максимална моќност. Тој беше запрен од политички причини, чии гласноговорници  беа локалните “зелени”. Во моментов Франција работи на својот нов “брз” реактор со моќност 600 мегавати. Во Јапонија работеше единствениот “брз реактор” “Мондзју”, лансиран во 1995 година. Но и кај него се појавија проблеми со работењето. Реакторот престана во 2010 година, откако во него падна кран и потона во течниот натриум. Чешмата се користеше за полнење со нуклеарно гориво. Се уште нема решение за фрлените  од тогаш реактори. Индија е земја која е најблиску до ставање на својот прв “брз” реактор. Веќе беше соопштено дека првиот индиски прототип на комерцијален  реактор-размножител PFBR со моќност 500 мегавати ќе проработи во март-април 2016 година.