Добредојдовте во новата абнормална ситуација за економскиот раст, инфлацијата, монетарната политика и цените на активата.

Од почетокот на годината светската економија се соочува со период на голема нестабилност на финансиските пазари, обележан со остар пад на цените на акциите и на други ризични средства. Ова се должи на различни фактори: стравувањата од тешко приземјување на кинеската економија; вознемиреноста дека економскиот раст на САД е лабилен во момент кога Управата за федерални резерви (УФР) почна да ги зголемува каматните стапки; стравувањата од ескалација на конфликтот меѓу Саудиска Арабија и Иран; и знаците за голема слабост на глобалната побарувачка, а највидливите од нив е падот на цените на нафтата и на други суровини.

Има и уште. Падот на цената на нафтата – заедно со недостатокот на ликвидност на пазарот, зголемувањето на задолженоста на енергетските компании во САД и на извозничките на нафта од други земји – ги потхранува стравувањата од сериозни кредитни настани (паѓање во неликвидност) и системска криза на кредитните пазари. И потоа нема крај за загриженост за Европа, со зголемена веројатност од излегување на Британија од Европската унија, додека популистички партии од десно и од лево заработуваат терен на целиот континент.

Ердоган гневен на САД заради Курдите

Овие ризици се напори од некои мрачни трендови на среден рок, кои навестуваат за сеприсутниот незначителен економски раст. Навистина, во 2016 година светската економија ќе продолжи да се карактеризира со една нова абнормални состојба во областа на бруто домашниот производ (БДП), економската политика, инфлацијата и однесувањето на цените на клучните средства и на финансиските пазари.

И така, основното прашања е: “Што ја прави глобалната економија денес абнормална?”

Прво, потенцијалниот раст на развиените земји и новите пазарни економии се намали поради товарот на големите приватни и државни долгови, брзото стареење на населението (што укажува поголеми заштеди и помали инвестиции) и различна несигурност кои ги запираат капитални трошоци. Покрај тоа, многу технолошки иновации не доведуваат до поголема продуктивност, темпото на структурните реформи останува ниско и долготрајната циклична стагнација ја поткопува основата на работните квалификации и на физичкиот капитал.

Второ, реалниот економски раст е анемичнен и под својот потенцијал, поради болен процес на намалување на задолженоста, кој започна, прво во САД, потоа во Европа и сега е во акумулација на големи долгови во новите пазарни економии.

Трето, економската политика – поконкретно монетарната – станува неконвенционална. Практично разликата меѓу монетарната и фискалната политика се повеќе се замаглува. Пред 10 години кој беше слушнал за термини како “политика на нулта стапка”, “квантитативно олеснување”, “кредитно олеснување”, “рани инструкции”, “негативни камати депозити” или “нестерилизирана интервенција на девизните пазари”? Никој, природно, бидејќи тие не постоеја.

Сега сепак овие неконвенционални алатки на монетарната политика се правило во повеќето развиени земји – па дури и во некои нови пазарни економии. И активностите и сигналите во последно време на Европската централна банка (ЕЦБ) и Bank of Japan го зацврстуваат ставот дека не чекаат уште неконвенционални политички мерки.

Некои тврдат дека овие мерки – и придружните го надувуваат билансот на централните банки – своевидна девалвација на соодветните валути без златна или друга покриеност. Резултатот, според нив, ќе е драстичното инфлација (ако не и хиперинфлација), пораст на долгорочните каматни стапки, пад на вредноста на американскиот долар, скок на цената на златото и на други суровини и замена на валутите соголени со криптовалути како биткоинот.

Наместо тоа – како четврта девијација – инфлацијата сеуште е премногу ниска и се намалува во развиените економии, и покрај неконвенционални политика на централните банки и зголемените салда. Предизвикот пред централните банки е да се обидат да ја зголемат инфлацијата, или барем да спречат дефлација. Во исто време долгорочните каматни стапки продолжија да се намалуваат во последните години; вредноста на доларот скокна; цената на златото и суровините паднаа нагло; и биткоинот беше најлошо претставената валута во периодот 2014-2015 година.

Причината поради која прениската инфлација останува проблем е дека традиционалната причинска врска помеѓу парите во оптек и цените е прекината. Ова делумно се должи на фактот дека банките собираат дополнителни пари во форма на прекумерни резерви наместо да доделуваат со нив кредити (од економска гледна точка готовинскиот промет е суспендиран). Покрај тоа, невработеноста останува висока – нешто што ги прави позициите на работниците слаби. Притоа сериозен дел од капацитетот на пазарите за стоки во многу земји останува неискористен, со големи празнини во производството и слаби можности за компаниите да ги утврдат цените (проблем со премногу големиот капацитет, изострен од прекумерните кинески инвестиции).

И сега, по огромниот пад на цените на куќите во државите кои доживеаја бум и пукање на балонот, нафтата, енергијата и суровините поевтинија опасно. Наречете го тоа “петата аномалија” – резултатот од забавувањето на кинеската економија, зголемувањето на понудата на енергија и индустриски метали (како последица на успешните дупчења и прекумерните инвестиции во нови капацитети) и силниот долар, кој ги намалува цените на суровините.

Ритамот на пазарите во последно време го постави почетокот на продорот на глобалниот балон на средства, предизвикан од квантитативното олеснување, иако проширувањето на употребата на неконвенционални политички мерки може да го задржи бомбастичен подолго време. Реалната економија во повеќето од развиените земји и новите пазари е тешко болна, но и покрај тоа, до неодамна, индексите на финансиските пазари се дигнаа до небото, поддржани од дополнителното квантитативно олеснување од страна на централните банки. Прашањето е колку долго Wall Street (бизнисот) и Main Street (обичните луѓе) може а одат во поинаква насока.

Всушност тоа разгранување е еден аспект од последната абнормалност. Друга страна е дека финансиските пазари не реагираа многу брзо, барем досега, и на зголемените геополитички ризици, вклучувајќи ги и оние кои произлегуваат од Блискиот Исток, кризата на Европа со идентитетот, зголемените тензии во Азија и заканите од стане поагресивна Русија. И тука треба да биде поставено прашањето, колку долго може ваквата состојба на работите – при што пазарите не само што ја игнорираат реалната економија, но и не обрнуваат внимание на политичките ризици – да трае?

Добредојдовте во новата абнормална ситуација за економскиот раст, инфлацијата, монетарната политика и цените на активата и чувствувајте се како дома. Ние изгледа ќе живееме во неа некое време.