Само во Ирак и во Авганистан работат околу 250 000 вработени на приватни компании за безбедност. Тоа е бизнис за милијарди, кој не се контролира од речиси никого, тврдат од “Транспаренси интернешенел”- пренесева DW.
16 септември 2007 е јасен и топол ден во Багдад. Конвој на американската амбасада патува низ ирачката престолнина, чуван од страна на тим на приватната фирма “Blackwater”. За она што се случува непосредно пред конвојот да стигне до плоштадот “Нисур”, постојат различни верзии. Започнува престрелка, се слушаат експлозии, а конечно загинуваат најмалку 14 случајни минувачи – невооружени ирачки државјани. Повредени се најмалку 17 лица.
Како резултат на истрагата за случајот тројца вработени на безбедносната фирма “Blackwater” добиваат долгогодишни затворски казни, а еден дури е осуден доживотно. Иако се случило на 16 септември 2007 во Багдад влијаеше крајно негативно на имиџот на Американците во Ирак, така и не се дојде до сериозна проценка на улогата на приватните компании за безбедност.
И Германија работи со платеници
Според проценки на антикорупциската организација “Транспаренси интернешенел”, бројот на приватните воени и безбедносни компании во Ирак и Авганистан изнесува четвртина милион. Нивните услуги се искористат при обезбедувањето на амбасади, воени згради и истакнати политичари, придружба на конвои или организирање на воени кампови. Во Германија исто така има приватни фирми за безбедност – “Xeless-Group” има на пример над 5000 вработени. Слични фирми се во можност да преземе и итни распоредувања, со кои во случај на потреба брзо ќе се заменат редовните вооружени сили на земјата. Ова станува јасно од студија на “Транспаренси интернешенел”, цитирана од германската општествено-правна телевизија АРД.
За човекот кој го креираше светот во кој живееме- 10 злобно прославени цитати на Кисинџер
Од истражувањето станува јасно дека и Германија ги користи услугите на платеници во странство. Така на пример, за обезбедувањето на неколку граѓански објекти и еден полициски камп за обука во Авганистан биле вработени 264 локални вработени. Интересно е дека во 2004 и 2005 година Бундесверот сеуште принципиелно ја отфрлаше можноста да доделува на надворешни фирми задачи поврзани со обезбедувањето, поправка, одржување и логистика за време на меѓународни воени мисии. “Во овој поглед законодавецот е должен да даде јасност и сосема точно да утврди кој има право да презема нарачки и какви точно”, вели Петер Конце, член на Управниот одбор на “Транспаренси интернешенел” Германија. Само што персоналот на приватните компании за безбедност не се зема предвид во вкупната бројка на вработени, за кои има парламентарна дозвола за странски мисии – благодарение на овој трик политичарите покажат пред јавноста слика која очигледно не одговара на реалноста.
Употребата на приватни компании во областа на безбедноста всушност спаѓа во “сива зона” во однос на постојното законодавство. Тие не се редовни војници, затоа и не се предмет на истиот тип парламентарна контрола како редовната. Речиси неразјаснети се и правните одговорности, кога станува збор за прекршоци извршени од платеници. Затоа и “Транспаренси интернешенел” инсистира на поголема транспарентност при доделувањето на ливенци, како и за воведување на меѓународни стандарди за квалитет. “Земјите треба да усвојат обврзувачки правила за избор и обезбедувањето на воени објекти и објекти поврзани со националната безбедност, како и правила за санкционирање при евентуални прекршувања”, вели Конце.
Со оглед на тоа дека приватните фирми играат се поголема улога во различни мировни мисии, како и за време на воени интервенции, е “неопходно тие да работат професионално и да можат да бидат доведени под одговорност кога не се способни да покажат желби за професионализам “, се вели во студијата на организацијата.
Што треба да се промени?
Според “Транспаренси интернешенел”, проблемот за однесувањето на приватните компании за безбедност го загрозува не само локалното население, но и го поткопува имиџот и успехот на мисиите во странство како целина. Во Авганистан пример приватните компании се почесто се покажа вмешани во казниви дела – убиства, пљачкосување, корупција, експлоатација на локалното население и др. Често овие фирми биле инволвирани и во битката за превласт меѓу различни племиња, локални воени водачи или милиции. А кога станува збор за побарувачката на судска одговорност, приватните фирми обично успевале да ги ослободат вработените од казни.
Уште потешко пак излегува контролирање на приватните компании за безбедност, кога тие за возврат ангажираат подизведувачи. Државните органи, кои договораат различни услуги од слични фирми, постојано уверуваат дека не ги пренесуваат “главните воени задачи” во рацете на цивили. Само што и досега нема мудрост и потврдена дефиниција за тоа кои точно се овие “основни воени задачи”. “Транспаренси интернешнал” инсистира тоа да се промени, бидејќи смета дека “вработените во приватните фирми за безбедност преземат повеќе задачи, меѓу кои понекогаш спаѓа и учеството во борбени дејствија”.