Проблемот не е во самиот Путин – тој едноставно ги акумулира желбите на едно општество кое се чувствува понизено, ограбено и измамено, вели Нобеловката Светлана Алексиевич во ексклузивно интервју за Дојче Веле.

ДВ: Доаѓате од читања во Келн и во Берлин, а потоа интервју во студиото на ДВ и заминувате за Хајделберг. Во март програмата ја вклучува и Богота … Тежок распоред. Да си нобеловец очигледно обврзува.

Светлана Алексиевич: Уште не сум ја доживеала оваа состојба, па не знам. Точно е дека немам слободно време, а тоа е многу тажно. Бидејќи јас сум прилично осаменик, човек кој претпочита да седи крај десктоп, да мисли и безшумно да пишува. Да, јавните настапи ми се видоа лесни, бидејќи во моето семејство има веќе четири генерации учители, а книгите и разговорите се мојата животна средина. Но за да пишуваш, ти треба сепак осаменост. Што друго се промени кај мене? Па на пример: ме запазил Бог да кажам нешто – и веднаш се појавува по весниците. А тоа, се разбира, не е многу удобно.

ДВ: Во Келн Вие рековте дека веќе се води нова Студена војна. Дали имате некое свое, изострено чувство на темата – како човек кој многу има напишано за војни?
Алексиевич: Не, јас го чувствувам само како човек кој живее таму внатре. Бидејќи Белорусија е поврзана со Русија како ниту една друга земја. Според мене тоа е последниот коридор кон Европа и единствениот простор кој сеуште е предмет на руско влијание, на отворено руско влијание. Се што се случува во Русија, кај нас има силен одек. Омразата која се акумулира кај ограбените и измамени луѓе, бара излез. И за жал многу вешто ја пренасочуваат кон надвор, против “надворешниот непријател”. Се случи милитаризација на свеста.

Скопје, Берлин и Брисел си разменија обвинувања

ДВ: Односно, омразата се канализира против измислен надворешен непријател?

Алексиевич: Се разбира. На овој начин се разредуваат енергиите, кои инаку можат да го уништат нештото внатре. Тука Путин не измислиле ништо ново, тоа е политичка класика.

ДВ: Го споменувате рускиот претседател. Денес многумина зборуваат за “автократот Путин”. Но нели автократија не постои во некој вакум. А рејтингот на Путин крши сите рекорди.

Алексиевич: Напишав една статија која се вели “колективно Путин”. Таму велам дека работата не е во самиот Путин. Путин едноставно ги акумулира желбите – како јасните, така и нејасните – на едно општество кое всушност се чувствува понизено, ограбено и измамено.

Ние, луѓето кои ја извршија перестројката, меѓу многу други прашања се прашувавме и следново: Зошто молчи народот? Многу обиколував низ Русија, вклучувајќи и низ најдлабоките провинција, и веќе знам зошто молчи народот: тој уште не сфаќа што се случило, а и не го очекувал токму тоа. Перестројката изврши некој дел од интелигенцијата во големите градови на чело со Горбачов. А останатите? Луѓето беа нездраво исцрпени и не сакаа никаков капитализам. А можеби тој едноставно не одговара на рускиот менталитет. И кога Путин рече “Ние сме опкружени со непријатели, треба да сме силни, треба да не почитуваат”, се се поднамести. Луѓето веќе знаат како да живеат. И повторно се сплотија во едно моќно народно тело.

ДВ: Во Нобеловото слово Вие зборувате за две несреќи. За социјална поврзана со крахот на советската империја, за која веќе стана збор. И за “вселенската”, како што ја нарекувате – трагедијата од Чернобил. Оваа година се навршуваат 30 години од Чернобил катастрофата. Што е денес за Вас Чернобил?

Алексиевич: Сите мои пријатели кои си отидоа во последните десет години, умреа од рак. Денес не поминува и ден, без да се слушне од некој свој познаник за болест или смрт. А тоа, научниците го кажуваа уште во првите месеци по хаваријата во Чернобил . Уште тогаш велеа дека по непосредните смртни случаи ќе започне бавната реакција на малите дози радијација кои ги преземаме со храната, пиеме или вдишување. Токму тоа се случува сега. А власта сака да ги затвора очите. За себе владетелите набавуваат чисти производи – Лукашенко пример добива само такви на масата . А останатите јадат она што се продава во продавниците. Така што нека не велиме дека живееме “по Чернобил”. Живееме “во Чернобил” – и тоа на неодредено време.

ДВ: Се обидувате да работите во Белорусија, да пишувате. А тамошните власти, благо речено, не ве сакаат. Ви ја затвораат устата, не ви дозволуваат да се сретне со читателите. Зошто продолжувате да живеете во оваа земја?

Алексиевич: Во Белорусија се вратив неодамна, откако живеев 12 години во странство. Јас сум писателка која сака и е должна да живее во својата земја. Сега пишувам еден “Роман на гласовите” – и овие гласови јас ги ловам од животот околу себе, од сè што слушам, додека разговарам со луѓето, ги фаќам така да се каже во движење, на улица, во таксито, на пазарот. Имам и лични причини, чисто човечки сакам да бидам поблиску до мојата внука, која расте во Белорусија, но заедно со тоа имам и професионални причини. Се вратив за да живеам дома. Патем, се вратив околу половина година пред последната реинкарнација на Путин кога веќе паднаа сите маски, кога програмата на денешна Русија беше конечно откриена и обелоденета. Дури подоцна ние откривме дека ова се подготвува веќе од пред 20 години. Бевме наивни романтичари, тоа ја објаснува последователнета збунетост. Мислевме дека демократијата едноставно ќе дојде дека само по себе ќе влезе во нашите домови, само затоа што велиме по улиците “Слобода! Слобода! “.

ДВ: А Вашите најблиски, семејството – тие ги делат ли Вашите ставови за се што е поврзано со демократијата?

Алексиевич: Не мислам. Моите родители не ги делеа овие ставови. Татко ми беше комунист и не можеше да се раздели со партиската книшка. Едноставно е за објаснување. Овие луѓе секогаш живееле во камп. Тоа така и се велеше: социјалистички камп. Зарем може да се замисли дека човек едноставно излегува од логорот низ вратата – и одеднаш е слободен? Такви работи не се случуваат. За луѓето инерцијата на сопствениот живот е потпора и оправдување, се лажат за некаква можност да заштедат барем дел од достоинството. Видете ги луѓето во Белорусија, на пример. Тие го видоа Мајдан, ја видоа крвта и, се разбира, се уплашија. Сите сакаат слобода, но очекуваат дека оваа убавица едноставно ќе се спушти некако од небото. А тоа не се случува.

ДВ: Откако излезе книгата “Време секнд Хендл”, Вие рековте дека историјата на “црвениот човек” се допишував до крајот. Но дали навистина е завршена?

Алексиевич: Реков сè што можев да кажам. Но уште во онаа книга, според мене, веќе се слуша нешто ново и страшно, уште тогаш беше јасно што врие во рускиот котел – нешто што тешко можеме да го наречеме “слобода”. Се подготвува нешто што ќе биде огромен тест за сите. Сепак “црвениот човек” оди. За жал, си оди со многу крв. Бидејќи Империјата не може да исчезне одеднаш, за 5-10 години.

ДВ: Над што работите во моментов?

Алексиевич: Во моментов сум многу уморна, како што можете да си замислите, бидејќи едвај можам да тргнам на војна и да пишувам за војна. Тоа човечко безумие веќе не можам да го гледам. Исцрпен ми е целиот фонд на болка, од отпор против неа – и пак не можам да разберам со кое право еден човек убива друг човек. Тоа е варварство. Мислам дека во 21 век луѓето треба да се борат идеи, треба да преговараме едни со други, не да се убиваме. А ние се убиваме. Тоа значи дека 20 век продолжува. Според календарот тој е завршена, но во нашите глави не е. Ние сеуште сме во 20 век, уште не сме се промениле. Човекот не е само некаква социјална или идејна природа, тој е многу повеќе. И околу што всушност се врти животот? Околу две работи: љубов и смрт. Сега пишувам две книги, размислувам две книги. Едната е за љубовта, другата – за староста.