Европа немаше да биде она што е, ако не беа печатништвото и реформацијата. А арапскиот свет немаше да е такво, ако султанот не беше ги забранил книгите. Двајца научници го објаснуваат бегалската бран токму во образованието-пишува DW.

Јазот меѓу “културите на образованост” и “културите на необразованост” постојано се зголемува – и тоа е најголемата опасност за човештвото, тврдат двајца авторитетни германски научници во својата нова книга. Рајнер Клингхолц и Волфганг Луц пишуваат: “Во општествата со пониско образование се раѓаат многу деца. Како резултат на тоа се проширува пукнатини меѓу подобро и полошо образованите делови на човештвото. Така во почетокот на 21 век веќе се важни не разликите меѓу Исток и Запад или меѓу Север и Југ, туку меѓу образованите и необразованите општества “.

Неписмените и лошо образованите луѓе имаат се помалку шанси за опстанок во своите земји. Во исто време, сепак, благодарение на интернет и тие учат дека на друго место во светот нема глад и болести – и решаваат да бегаат кон побогатите земји. Така двајцата истражувачи ги објаснуваат образованието и миграцискиот бран денес. Книгата “Кој преживува? Образованието ја решава иднината на човештвото “излезе штотуку на германскиот пазар. Еден од авторите – Рајнер Клингхолц, кој е директор на берлинскиот Институт за население и развој, во серија од интервјуа ги изложува основните во книгата. Одбравме за вас уште поважно:

Клучната улога на образованието

Образованието игра клучна улога за подемот и за вековинатахегемонија на Западот. И уште: неколку азиски регионот токму со помош на подобрената едукација успеаја да се израмнат. Додека токму ја занемариме, едукацијата ја објаснува во голема мера мизеријата во поголемиот дел од Африка и од арапскиот свет. Според мене и во иднина ќе се задржи тоа противење меѓу двете култури: културата на образованието и културата на необразованоста.

Дали на светот се заканува нова валутна војна?

Факт е дека во антиката – на пример во Кина или во Елада – образованието исто така се смета за вредност, но тоа е само за елитите. Образованието за пошироки класи почнува да се шири прво во Европа – со печатништвото и со Реформацијата, која претпоставува дека секој христијанин треба сам да го отвори патот кон Бога, читајќи светите книги. Токму така почнува револуцијата на познанието на која и до ден-денешен се градат благосостојбата и демократијата на Западот, како и неговата доминација во светот. А султанот во Константинопол го забранува печатништвото и оваа забрана важи во период од 300 години во целиот арапско-отомански свет. Многумина експерти сметаат дека токму поради тоа во оној регион и до денес интересот за печатеното слово е понизок. Забраната на султанот е религиозно оправдана: не треба да се читаат други книги освен Куранот. Читањето и пишувањето не се за обичниот народ, бидејќи Аллах се обратил кон луѓето со зборување, а не со пишување. Од друга страна, за време на Калифатот во Багдад во 14 век арапскиот свет жнее огромни научни успеси и го надминува Западот. Тоа само докажува дека на образованието му се испречува не религијата, туку и политичките и теолошки сили кои ја интерпретираат.

Неколку позитивни примери

Предностите на масовното образование постепено откријат и некои азиски земји, кои го вклучуваат во својата вредносен систем. Прва стартува Јапонија во втората половина на 19 век, а најимпресивниот пример е Сингапур. До почетокот на 50-тите години на 20 век оваа земја е само дупка со појава на маларија, а денес веќе се претвори во град-држава со подобро образование и повисок приход по глава на жител од Германија. Во земји како Индонезија и Малезија образованието исто високо се цени – и таму заостатокот е помалку отколку на друго место во муслиманскиот свет. Видете го исто така и Бангладеш. Земјата бележи брз економски раст, добро се развиваат и со други важни индикатори. Наталитетот е намалена два пати во однос на 1980 година, просечната возраст е зголемена за цели 20 години. Бидејќи во Бангладеш едноставно масовно инвестираа во основното образование, особено на девојчињата. Развиена беше големата програма за микрокредити за жени кои на тој начин добија некаква економска самостојност. Паралелно со тоа почна да се јавува и научна елита – луѓе кои не само што составуваат компјутери, но и пишува компјутерски програми. Во краток преглед: многу азиски земји независно од религијата заклучија дека масовниот пристап до едукација дава неверојатни социјални и економски дивиденди.

Дури и некои африкански земји како Маурициус и Етиопија веќе го следат овој пример. Во моментов Етиопија многу страда од сушата, но во принцип од 2006 година економијата нејзина расте со околу 10 проценти годишно. Овој пораст се должи на масовната кинески помош, така и на напорите кои една инаку целосно недемократска влада ги вложува во областа на образованието и здравството. Околу Адис Абеба веќе има натрупана индустриски зона, а во самата престолнина жените раѓаат просечно по 1,5 деца, што е швајцарско ниво. Земјата се уште е многу сиромашна, но луѓето гледаат некаква перспектива. Сами забележувате дека меѓу бегалците во Европа има многу Еритрејци и Сомалијци, но нема Етиопјани. Во 1970-те години Нигерија исто така, започна да инвестира во образованието и тоа веднаш го одложи демографскиот раст – уште еден доказ дека образованието на жените е најдобра контрацепција. Потоа сепак политиката го прекина овој проект и 180-милионската Нигерија се очекува во 2050 година да достигне 400 милиони жители. Ако оваа земја, која и без друго се раздели од конфликтот меѓу христијанскиот југ и исламскиот север, еден ден се распадне, денешната криза со бегалците ќе ни изгледа како сладок спомен.

Таму каде што книгата е “Фонтана на безверие”

За жал повеќето земји во арапскиот свет и во Африка не го следеа примерот на Западот. Наместо да ја прекопират успешната образовна стратегија, тие ја осудија како “империјализам”, кој е спротивен на нивната религија и култура. Врв на овој отпор достигнуваат денес исламистичките терористички групи. Идеолозите на Боко Харам пример тврдат дека “книгите се грев” и го забрануваат “западното образование”. Ал Каеда “Исламска држава”, муџахедините во Авганистан – сите тие тврдат дека образованието е “Фонтана на безверие”. Всушност, сепак на нив едноставно им требаат легии необразовани, лесни за манипулирање луѓе, за да ги користат како топовско месо за зајакнување на своето владеење.
Факт е дека во последниве години процентот на луѓето со едукациски елан расте и во арапските земји, но содржината на ова образование сеуште останува неквалитетно. Да, се повеќе деца одат на училиште (повеќе момчиња отколку девојки, впрочем), но не сите добиваат од училиштето базични компетенции како писменост или вештина да решаваат проблеми. А мнозинството студенти избираат хуманитарно образование, кое не помага особено на економијата. Младите луѓе таму избираат такво образование, бидејќи се надеваат со негова помош полесно да добијат државна служба. Апликациите за природни науки или инженеринг специјалност не се радуваат на интерес, претприемништвото е уште во повој. Резултатите може да се измерат на различни начини – на пример ако погледнеме регистрирани патенти. Еден мал Израел регистрира годишно повеќе патенти од целиот арапски свет. Еден арапски научник има Нобелова награда во природните науки – Египќанец Ахмед Зеуаил чија истражувачка кариера поминува целосно во САД. Во листата на 200-те најдобри универзитети во светот нема ниту еден од овој регион.

Најгрдиот непријател на човештвото

Точно е дека денес некои богати нафтени држави веќе инвестира во образованието, но речиси сите нови образовни центри вработуваат научници и професори од странство. Само затоа што во нивните земји нема добро подготвен “човечки капитал”. Тоа е исто како и во спортот. Катар ќе организира Светското првенство во фудбал во 2022 година, но тоа не го прави голема фудбалска сила.

Заклучокот на Рајнер Клингхолц и Волфганг Луц во една реченица: “Необразованоста е грдиот непријател на човештвото”.

Reiner Klingholz und Wolfgang Lutz: Wer überlebt ?, Campus Verlag, 2016