Тешко некој претходен претседател на САД паднал во толку непријатна ситуација при посетата на еден од најстабилните и блиски сојузници на земјата во арапскиот свет – Саудиска Арабија. Кога Барак Обама слета во Ријад во средината на април, кралот Салман претпочиташе да остане во дворецот.

Најсилниот човек на светот мораше да се помири со добредојде од страна на гувернерот на Ријад. Никаква помпа, никаква церемонија за пречек. Државната телевизија одби да го емитува пристигнувањето на американскиот претседател. Обама како да не знаеше што се случува, но си излезе со широката насмевка и се маскира.

Пораката сепак беше кристално јасно: Саудиска Арабија се чувствува напуштена од Америка и не се плаши да го покаже незадоволство, пишува германскиот “Шпигел”.

Тоа не е само анегдота од историјата на дипломатијата. Ова илустрира масивна геополитичка промена и продлабочување на конфликт на Блискиот Исток. Конфликт кој се претвори едвај не во Студената Војна на нашата ера. Саудиска Арабија против Иран – две сили, кои се борат за превласт во регионот. И САД … за кои се уште не е јасно на чија страна се.

Несигурност и брзи промени

Блискиот Исток, како што го знаеме, брзо се менува. И каде и да погледнеме во кој и да е конфликт, или Техеран, или Ријад, стојат зад една од страните.

Кралството на Саудиска Арабија, домаќин и заштитник на светите места Мека и Медина, се гледа како домот на сунитскиот ислам, на кој припаѓаат повеќето муслимани во светот.

Подготовката и оружјето на руските војници во Сирија силно ja импресионира телевизија CNN

Исламската Република Иран, пак, е шиитска теократија, и смета себеси за лидер на шиитите, кои се грубо 13% од муслиманите во светот. И за двата режими религијата е важен инструмент на власта.

Најкрвавиот конфликт во денешни денови, овој во Сирија влегува во шестата година. Досега тој го чинел животот на 250 000 луѓе и примирјето засега не изгледа особено стабилно. Во Сирија, во Ирак и Јемен конфликтот се движи по пукнатини во линија сунити-шиити. Во Либан и Бахреин пак мирот е кревок и може да биде лесно срушен.

Секоја од овие прокси војни и верски конфликти испраќа бран на миграција. И од урнатините на Блискиот Исток се возгордеа чудовиште со глава на хидра што се забавува со терор во Истанбул, Париз, Брисел и каде ли уште не: Исламска држава. Како иронија на историјата, ИД ги согледува и Иран, и Саудиска Арабија како свои непријатели.

Во својата суштина ескалацијата на тензиите на Блискиот Исток има доста заедничко со Америка и менување на нејзината улога во светот. По децении судир со Иран, претседателот на САД Обама го рестартира дијалогот со Техеран. Западот договори зделка со надеж дека Иран ќе престане да се стреми кон создавање на нуклеарно оружје, но и ќе може да тргува со Западот.

Истовремено САД претпочитаат да се повлечат од оваа сложена, натопен со крв дел на светот. Иран, пак, по децении изолација, би сакал да ја врати позицијата на важна фигура во областа.

Колку повеќе земји во Блискиот Исток се шиитски, толку поудобно ќе се чувствува Иран … и толку притисната во аголот ќе станува Саудиска Арабија. Студена војна која се одразува на целиот свет.