Референдумот во Велика Британија е можност да се дискутира идејата за Европа, сметаат нејзини водачи.
Како малку да и беше на Унијата во последните години, а и овој месец треба да стиска палци британскиот референдум, или накратко т.н. Брекзит, кој ќе им даде на британските граѓани можност да ги изразат своите чувства кон ЕУ, ако заврши позитивно.
Во смисла Обединетото Кралство да остане во Обединета Европа, бидејќи – во една реченица – за никого нема да биде добро друг развој на ситуацијата.
Ако излеземе од разговорот и сметките што ќе се случат ако на 24 јуни Унијата осамне со еден, и тоа гласно член помалку, а се фокусираме на симболиката која ја носи иницирањето на таков референдум, тогаш дефинитивно можеме да тврдиме дека Европската унија ќе треба да се засмили себе си. Да се запраша: “Кој сум јас?”
Всушност кај Британците евроскептицизмот никогаш не губел вредност. Терминот е употребен за првпат од весникот “Тајмс” во 1985 година, по повеќе од една деценија на бурни дебати на тема евроинтеграции во британското општество. Откако престижниот весник го пушти зборот од шишето, овој термин плус целсно со содржина се лизна низ континентот.
И дури и да се согласиме со Шојбле дека “ако треба, Европа ќе функционира и без Велика Британија”, јасно е дека евроскептицизмот, било да е тоа да е умерен или категоричен, ќе бара и наоѓа се посериозен израз и во осмислување на Европската унија. По повод британскиот референдум и друг глас се слушна во оваа насока – италијанскиот премиер Рензо најави дека референдумот во Британија е можност да се дискутира за идејата за Европа.
А тоа дека во последните години Европската унија потешко го минува патот. Дури премиерот на Србија – најновата земја-кандидат за членство во ЕУ – Александар Вучиќ има дополнителна скепса во однос на Унијата: “Ова веќе не е оној прекрасен сон, како што беше некогаш.” Своевремено и мнозинството во Полска, Чешка, Унгарија и Словачка сонуваше за ЕУ. Штом станаа дел од него сепак, заедницата почна да ја губи привлечноста.
А тој се развива токму во две насоки. Првото, се разбира, е економскиот и се однесува за оние кои не гледаат економска корист за земјата од членството и во ЕУ. А вториот се однесува на државниот суверенитет и критиката кон политичкиот карактер на ЕУ и институционалната несовршеност.
Како на места се забележува соработката од овие два типа евроскептицизама, кои во последните години не без аргумент стануваат видливи и на места се материјализираат во добри изборни резултати за противниците на Унијата.
Еден од последните примери е битката меѓу ЕУ и Полска, која ни најмалку не се трга од обидите на Европската комисија да им објасни дека имаат обврски кон владеењето на правото, кои произлегуваат од член 2 на Договорот на ЕУ.
Евроскептицизмот бележи раст во земјите од ЕУ во последната година, покажуваат и натамошен податоци на истражувачкиот центар “Пју”. Според податоците на центарот се уште мнозинството европски граѓани ја поддржуваат заедницата – 51%, но негативните расположенија растат и 42% од граѓаните го поддржуваат зголемувањето на овластувањата на националните влади. Податоците покажуваат дека околу две третини од Британците и Грците, како и значителни групи во други големи европски држави, сакаат дел од власта да биде одземена од Брисел и вратена назад на националните влади.
Уште пред потпишувањето на договорот од Мастрихт во 1992 година јавното мислење во Европа како целина е на страната на евроинтеграциите. Кон оној момент односот кон ЕУ зависи главно од економската ситуација – се набљудува подобрување при раст и влошување при пад на економијата, се вели во истражувањето на “Пју рисрч”. Со потпишувањето на договорот, меѓутоа ситуацијата драстично се менува.
Причината за ова лежи главно во политичкото врзување за воведување земјите да предадат дел од својот суверенитет. Ова е потврдено од страна и на Данска каде се одржа референду и, резултатите од кој го отфрлија договорот, како и од т.н.. малку “да” во Франција, каде референдумот завршува само со минимален позитивен резултат.
А кризите на евроскептицизам имаат можност да расте и да победат на избори, било да е тоа во Западна или во Источна Европа. Лошото е дека во чисто теоретски план евроскептицизмот не може да се смета ниту за стилизирана политичка идеологија, ниту пак за аспект на некакво реално постоечко идеолошко, но тој да се прифаќа во најразлични форми и наоѓа приврзаници меѓу различни политички сили. И Европа треба да биде буна за да не се уништи самата себе.