Олигарсите се најголемиот проблем на Украина. Ако во земјата има една пречка за создавање на функционална држава, стабилна држава и вистинска демократска одговорност, тоа се магнатите кои ја контролираат земјата. Олигарсите се појавуваат за прв пат во годините откако Украина стекна независност од Советскиот Сојуз во 1991 година. Тие се збогатуваат преку привилегиран пристап до гасниот пазар, експропријацијата на фирми од приватни сопственици, трговијата со државни претпријатија при повластени услови и приватизацијата на истите овие претпријатија за пени.

Искривените односи во кои се корените на нивното богатство, стануваат витално значење за нивното задржување на корумпираните државни чиновници, наместени во нивен економски интерес и слабо владеење на правото. Олигарсите не можат да живеат и работат во свет во кој регулаторите ги почитуваат правилата, обвинителите и судиите се однесуваат строго, а демократските процедури ги држат лидерите одговорни и пазарната конкуренција работи според намената.
Повиците за трајно отстранување на нивното влијание стануваат забележливи и многубројни. Но само некои аналитичари предложиле работни планови како да се случи тоа. Кога го споменуваме тоа, ние го нудиме патоказот како тоа може да биде направено. Очекувано клучот кон власта на плутократите се нивните пари. Тврдењата дека тие контролираат меѓу 70 и 85% од економијата најверојатно се претерани. Но олигарсите се вонредно богати и нивната благосостојба им овозможува ниво на влијание, неизмерно спротивно на стандардите на повеќето демократии. Парламентот е малку повеќе од арена за натпреварување на олигарсите.
Корумпираната правда им овозможува да грабнат од државата и да манипулираат неказнето на изборите. Крстосницата во извршната власт е водена од претседателот Петро Порошенко, кој самиот е олигарх со сомнително минато. Вистинските реформи немаат никакви шанси, додека магнатите не претрпат тешки удари врз нивното богатство и влијание. За да се случи тоа, треба да се преземат следните четири чекори. Прво, политичката класа која управува Украина, откако стана независна, треба да падне.
Нејзините членови одржуваат здрав стисок на земјата дури и пред лицето на успешни народни немири во 2004 и 2014 година против изборните фалсификати и масовната корупција во државната власт. Секоја влада која произлегува од оваа класа, вклучувајќи ја и сегашната, би била премногу компромитиран од врските со олигарсите, за да ја преобрази државата.
За замена на владејачката класа се потребни дејства на народот пред изборните кутии. Украинците треба да одлучат за парламентарно мнозинство и претседател од политичките средини надвор посткомунистичките кругови. Еднаш избрана, оваа коалиција треба да назначи влада, доминирана од достојни за почит технократи наместо од вообичаените внатрешни за власта луѓе. Такво достигнување,е речиси незамисливо во поголемиот дел од постсоветската историја на Украина, но сега станува можно.

Тајната на преживувањето на Путин

По бунтот Евромајдан 2014 граѓанското општество цветаше и дури постави во парламентот нов “еврооптимистичен” составен дел. Ако овој тренд продолжи, тоа може да произведе политичка опозиција, која е истовремено сигурна и независна од досегашните елити.

Иронично – и сосема ненамерно – инвазијата на Путин во Украина дишеше дополнително виталност на оваа можност. Неговата војна ја обедини земјата околу целта за европеизација и ефикасно ги отстрани најсилно русофилските делови на избирачите, кои би можеле да се противат на таков проект. Кога новата влада на Украина ќе стане факт, може да започне вториот чекор – замена на корумпираните службеници во државната администрација со мотивирани активисти и луѓе надвор од власта.

Исфрлање од Владата на десетици лица на магнатите е од клучно значење за лишување на олигарсите од нивната политичка заштита и нивниот пристап до државната великодушност. Судството треба да е првата цел на оваа кампања. Овој процес може да потрае. 20 000 обвинители и 10 000 судии не можат да бидат заменети за еден ден. Но оваа реалност не треба да служи како уште еден изговор за неактивност. Новата влада може лесно да се создаде посебно обвинителство и специјални судови, чиј тим ќе биде составен од реномирани професионалци и натоварени со истрагата на случаи на корупција на високо ниво.

Националното биро за борба против корупцијата, што започна да работи во декември 2015 година, се чини дека е добар почеток, но е во голема мера несоодветно во сегашната форма. Тоа може да истражува и гони злосторства, но се соочува со сериозни правни ограничувања и недостиг на специјалисти. На него, исто така, му недостасува мрежа од специјални судови, каде ќе се разгледуваат делата и е отежнато од корупцијата во обичните судови.

Оваа ситуација е едвај изненадувачки, со оглед на тоа дека сегашните лидери на Украина пречат на бирото да си ја врши работата. По првите два чекори кои обессиленото влијание на олигарсите на државата, третиот и четвртиот чекор имаат за цел да ги прекинат нивните позиции во економијата.
Третиот чекор е да се отстранат субвенциите од кои зависат повеќето од олигарсите. Тоа прво бара приватизација на државните претпријатија, кои магнатите ги користат за да се збогатуваат. Најдобрите места за стартување на овој чекор би биле познатите регионални енергетски компании. Оваа приватизација треба да раскине со традицијата како да се биде фер, чесен и отворен како за внатрешни, така и за надворешни учесници. Ова ќе го отстрани додворувањето на олигарсите во корист на способни нови сопственици.
Новото раководство исто така треба да го поедностави византискиот систем на регулирање и оданочување во Украина. Овој систем им фрла огромни субвенции на олигарсите како ги изолира од пазарната трка; на тој начин тие се луѓето кои ги надминуваат другите при трговијата со влијание, неопходна за заобиколување на огромниот лавиринт од правила.

Дури и ако бидат лишени од најскриената за нив субвенции, пријателски круг од капиталисти на Украина се уште ќе има на располагање огромен арсенал на парични средства и средства кои веќе ги стекнале. За да бидат нивните крилја навистина исечени, владата треба да ги принуди да се откажат од голем дел од нивните незаконски богатства.
Четвртиот и последен чекор кој има за цел да го прави токму тоа. Новоформираните специјални обвинители треба да вршат апсења по обвиненијата за корупција на што е можно повеќе олигарси. Потоа треба да им биде понуденадоговор со обвинителството: Или да плаќаат гигантски, еднократен данок на средствата кои се украдени, или гонење за минатите злосторства. Таквиот пристап функционира во Грузија по Револуцијата на розите од 2003 година. Тој може да функционира и во Украина.

Главната цел не е олигарсите да бидат казнети; таа е да се користи реална закана од судско гонење, за да бидат принудени да го намалат значителниот дел од нивното богатство. Тоа би ја соголила нивната способност да купуваат буквално сè и секој и на тој начин да исчезне нивната митска способност да блокираат реформи. Природно, жалби ќе им овозможат на магнатите да ја избегнат правдата.
Но повиците за гонење на сите олигарси не се реални. Да се ​​очекува дека украинските обвинители ќе поведат комплексни случаи поради корупција против целата олигархиска класа е сеедно да се прифати за вистина постоењето на владеењето на правото. А тоа не постои. Шемата која ја нудиме, би го отворила патот до согласност со законот реформи преку подривање на позициите на луѓето кои го попречи овој пат.
Со отстранувањето на олигарсите процесот на воспоставување на стабилен демократски режим и енергична пазарна економија конечно ќе може да започне. Западни земји можат да помогнат. Прво, тие може да и одбијат на украинската неуредна политичка класа пристап до милијардите помош што ја овозможуваат да остане на власт. Далеку од поддршка на реформите, западната помош ги поддржува владетели на земјата и ги ослободува од потребата да биде изградена функционална држава и пазарна економија.

Продолжувањето на помошта само ќе го продолжи притворот на елитата во власт. Помошта што ќе ја опкружува владата и ќе го поддржува граѓанското општество, треба да продолжи. И целата помош може да се продолжи, откако вистински реформатори ќе дојдат на власт и формираат влада без олигарси и нивните платеници.
Второ, Западот ги контролира двете најголеми офшор даночни и ги чуваат тајните јурисдикции – а тоа се Велика Британија и САД. Тие и од други даночни засолништа во Западна Европа го контролираат богатството на олигарсите и клептократи од Украина и на друго место. Ако стратегијата “жалба-пазарење” функционира, украинските обвинители треба да добијат пристап до информации за офшор холдинзи на олигарсите.
Западните спроведувачи на законот можат да придонесат на украинските колеги во извршувањето на оваа задача. Но првиот чекор за народот на Украина е да ги исфрли своите политички господари и да ги замени со надлежни аутсајдери и професионални технократи. Без тоа, ниту една од другите мерки што ги нудиме, нема да успее. Нема да се случи оваа година. Но Украинците ја гледаат како никогаш порано, потребата од замена, а не само од преструктуирање на нивните владетели. Со вистинските лидери, со неколку добри политики и мала помош од Запад, може да се дојде до крај на бесконечното владеење на расипаноста во Украина. / БГНЕС
… ……….
Автори на коментарот во “Форин полиси” се Нил Абрамс, консултант за политички ризици на инвеститори на новите пазари и М.Стивен Фиш.