Стравот од непознатото ќе владее некое време не само над финансиските пазари, но и над инвестициските одлуки.
Британија онака беше со една нога во ЕУ и со едната надвор – не е член на Шенген или на еврозоната, па излегувањето од Унијата само по себе не е толку страшно.
Повеќе е суштинско прашање дали тоа нема да предизвика верижна реакција. Популистичките политичари од Франција, Холандија и други земји веќе побараа референдум за напуштање и во нивните земји. Таквото акција од страна на јадрото на ЕУ веќе би значело сериозен ризик пред постоењето на самиот блок.
Рецесијата во ЕУ станува можна без разлика што ќе се случи понатаму. Многу е веројатно цените на имотите и работните места во Лондон да се намалат значително (тие веќе го направија поради поевтинувањето на фунтата).
Нестабилноста во Европа ќе доведе до пренасочување на инвестиции кон други региони. Уште повеќе – не е решена претходната криза на континентот – со државните долгови на земјите од јужниот дел. Затоа и не е случајно што не само британската фунта, но и пазарите во цела Европа и особено во Италија и Шпанија настрадаа најсилно.
Не е случајно и однесувањето на европските лидери. Тие се поставени пред многу сериозна дилема.
Разумот сугерира дека разделбата со Британија треба да биде максимално џентлменски – па трговијата од двете страни на Ламанш да не настрада. Сепак, од друга страна, токму тоа што Брекзит нема особени последици околу заминувањето кое би ги пооштрила центрифугалните реакции.
Така драмата во Брисел е полна и го критикуваат слабото лидерство, кое таму се апсолутно прави.
Барањата за промена и коментарите против бриселската бирократија веќе е присутна. Тие се оправдани. Луѓето со костуми во Брисел, кои сметаат дека светот се врти околу нив, избегале сериозно од реалноста. Излитени фрази, бесмислени конференции, кои служат за полнење на самодоверба … Воопшто не станува збор за големината на краставиците. Тоа е неособено успешна метафора.
Разликите сепак доаѓаат во оваа замислена промената
Издршката на апаратот на ЕУ не чини под 6% од вкупниот буџет на ЕУ. Дури и да го губат целиот, ќе ги заштедат земјите и нивните придонеси за под 10 милијарди евра. Над 80% од трошоците се поврзани со земјоделските субвенции и структурните фондови (оние кои им помагаат на заостаните региони). Така кога се повикува за сечење на трошоците треба да се прецизира и на кои точно трошоци. Дали на субвенциите на земјоделците или на парите за изградба на автопати, метро, стадиони, спортски сали, за конкурентност. И кој ќе е тој кандидат за шеф на Еврокомисијата, кој ќе се кандидира за функцијата со слична програма.
Ако имаат здрав разум само што не е сигурно дека меѓу владите има многу такви. За нив позицијата да трошат парите од вкупниот ќупп (бидејќи различните фондови не се управувани директно од Брисел) и во исто време да се обвинува Брисел за што ли не, е многу удобно.
На хоризонтот не се забележува европски лидер кој ќе тропне по масата и да престане вкупната далавера. Што енромно го зголемува ризикот од дезинтеграција на заедницата.
Инаку, програмите на кои се трошат најмногу пари од буџетот на Унијата, воопшто не се ефикасни и не постигнуваат резултати, за кои се создадени. Не забележуваме луѓето да се враќаат да живеат, затоа што таму е изградена нова спортска сала.
Напротив, резултатите на долг рок се трагични. Неслучајно земјите со најмногу сериозна должничка криза се токму оние кои во текот на најмногу години биле нето примачи на европари. Многу веројатно е и ние да се најдеме во оваа стапица.
Излевање на пари за непотребни објекти е сеедно да подарами чисто ново Ферари на човек со плата од 500 лева. Со обврска да се грижи за него како добар домаќин во следните 10 години, бидејќи во спротивно ќе го натераат да си плати целата цена на возилото. Секако дека овој човек ќе банкротира. Така и со нашите општини, пак и со државата.
Овие божем “бесплатно” вложените средстдва од фондовите на ЕУ ќе излезат златни кога ќе дојдат сметките за одржување. Во исто време стимулираат контролирана сиромаштија, бидејќи егзистенција, која се создава, е вештачка.
Далеку поефикасна мерка за одржлив развој на сиромашните региони би била на вработените таму едноставно да им се укинат сите даноци. Наместо ЕУ да плаќа за изградба на споменици на глупоста, ајде да ги преземе овие придонеси за одреден период. Дури не само данок на доход и данок на добивка, но и локалните даноци и такси. Ако се тргнат таквите буџетските приходи од 30-те најсиромашни општини во земјата, сигурно се смешни.
Минималната инвестиција за обезбедување на постојан престој во земјата за странци да биде пониска за заостанат области. Секако постојат и значајни, но не премногу големи инвестиции во инфраструктурата. Ова се целосно пазарни механизми, колку ги обезлуѓуваме сиромашните области се такви поради слободното движење на луѓе, стоки и капитал, кои обично носат повеќе богатство за целата ЕУ.
Такви едноставни мерки би стимулира бизнис активност таму во многу поголем степен од било структурни, кохезионите или други фондови со “модна” имиња. Во нивната примена сепак има еден сериозен проблем. Многу потешко се краде.