“Апсурдното долго истражување” на независната комисија на чело со Сер Џон Чилкот за улогата на британскиот експремиер Тони Блер во ирачката војна во 2003-2009 година конечно беше објавено. Извештајот е петтата официјална истрага за настаните кои доведоа до инвазијата на Ирак во 2003 година

По седум години и потрошени 10 милиони фунти , сер Џон Чилкот подготви труд – разобличување на британската политика во пресрет на конфликтот и по него. Заклучоците се убиствени за Блер и неговата администрација, како и за цивилите и воени советници. “Извештајот на Чилкот е полн извештај за воениот експеримент, завршен со катастрофичен неуспех поради недоволно планирање и потребната внимателност”, пишува “Тајмс” во серијата “Каталог на неуспехот”.

Извештајот, кој се состои од 12 тома и 2,6 милиони зЗборови, има една основна нишка – шест зборови напишани своерачно од Тони Блер до Џорџ Буш во јули 2002 г .: I will be with you, whatever ( “Ќе бидам со вас, што и да се случи “). Можно е тие да се толкуваат различно, на пример како знак за политичка и морална поддршка. Но заклучокот на Чилкот е дека Блер се обложува побрзо на личното пријателство со Буш,
наместо да биде упорно и активира институциите за притисок врз САД.

Сер Џон тврди дека варијантите за мирно разоружување во Ирак не биле исцрпени пред да се донесе одлука за инвазијата. Блер претерал со тврдењата за заканата од ирачкиот режим во обид да ја докаже пред пратениците и јавноста потребата од воени дејствија во текот на подготовките за војната во 2002-2003 година. Тој ги игнорирал предупредувања за можните последици од воените дејства, верувал и се надевал на своите убедувања, а не на квалификуваните проценки на разузнавачките служби.

Ричард Ран: Колку и перверзно да изгледа, има и елемент на добра вест во пукањето на полицијата во Далас

Според извештајот режимот на Садам не претставувал “непосредна” опасност. Во исто време, сепак, го критикуваше и британското разузнавање. Разузнавачката заедница, според извештајот “Чилкот”, поаѓа од неточни податоци за присуството на оружје на масовно уништување на Садам и не презела мерки да се разгледа можноста за уништување , ако сметала дека тоа постои.

Истрагата не ја зазема позицијата за законитоста на војната, бидејќи според комисијата таква проценка може да даде само меѓународно признат суд. Но тоа дава убиствена оценка за процесот на донесување на одлуката за воената кампања против Ирак, која бил “површна”. Точните причини за одлуката се нејасни и не се направени никакви официјални записи. Според извештајот “Чилкот” британско-американските односи немало да настрадаат долгорочно, ако Лондон одлучи да не учествува во војната.

Британската армија била слабо подготвена за извршување на задачите во Ирак, особено за користените рачно-изработените бомби од кои загинале многу војници.

Меѓу заклучоците на Чилкот е и игнорирањето на препораката на Велика Британија за повоеното планирање. Истрагата на комисијата доаѓа до заклучок дека администрацијата на Буш постојано ја отфрлала препораката на Англичаните за контролата над Ирак по инвазијата, вклучувајќи за учеството на ОН во овој процес, за надзор над ирачките приходи од нафтата и за мерките за безбедност во текот на воените операции.

Блер ги занемарувал постојано предупредувањата за тоа што ќе се случи во Ирак по инвазијата, како и анализите за можноста од граѓанска војна. Чилкот го отфрла тврдењето на поранешниот премиер дека не можело да се прогнозира повоен хаос. Лондон не можел да влијае на одлуките на новата привремена администрација по војната во Ирак, вклучувајќи за кратковидната одлука за распуштање на армијата на Садам и структурите за безбедност. На крајот Британија нединици го напуштаат Ирак на “Даунинг стрит” му се заканува стратешки неуспех. Ирак бил опфатен со длабоки меѓурелигиски и социјални разлики, започнуваат тензии во Басра и спорови за приходите од нафтата, а ирачките министерства се заглавени во длабока корупција.

Докази за оружјето за масовно уништување на Садам не биле претставени. Во овој период Владата не прави преоценка на ситуацијата според Чилкот. Резултатите од скапата шестгодишна британска операција тој ги нарекува “оскудни”.

Друга нишка, која за прв пат се појавија во извештајот “Чилкот”, е дека британските нафтени компании се грижеле да не останат без договори. Во предвечерието на војната тие биле ангажирани со лобистичка дејност, вознемирени од тоа дека САД ветија нафтени договори на руски компании во замена за спречување на руска инвазија, пишува “Фајненшл тајмс”.

Документи, објавени во рамките на истрагата на Сер Џон, докажуваат дека во октомври 2002 година претставници на нафтени компании како BP, Royal Dutch Shell и BG Group се сретнале со бароницата Елизабет Симонс, во тоа време министер за трговија на кралството, и разговарале за нивната потенцијална улога во повоената реконструкција на земјата, според весникот. Во одделни документи има референци на извештаи на британски службеници за средба на потпретседателот на САД во тоа време Дик Чејни со поранешниот премиер на Русија Евгениј Примаков. Чејни рекол: “Барања (за договори) од земјите кои соработувале со САД во Ирак, ќе бидат разгледани повеќе понаклонето, од оние кои не соработувале.”