Ако акционерите не се способни да ја издржат тежината, тогаш следниот чекор е доверителите на банката да претрпат удар.
Од една страна, Велика Британија се уште е во ЕУ, од друга – економијата тргна кон рецесија.
Референдумот за излез на Велика Британија од Европската унија е настан кој нема значителен директен економски ефект, но покажува огромно психолошко влијание. Од една страна, анкетата е необврзувачка. Велика Британија е се уште во ЕУ.
Сите лидери кои шират тезата за излез од Унијата, поднесоа оставки, а премиерот Тереза Меј, која тешко и сама може да замисли како ќе го потпише член 50 и за излез од Европа.
Од друга страна, фунтата се распадна, британската економија тргна кон рецесија, италијанските и шпанските банки се разнишаа, неколку големи германски банки одеднаш почнаа да зборуваат за потреба од спасувачки планови, а европските политичари почнаа да се караат дали тековните правила за обезбедување на поддршка за банкарскиот сектор работат. Зошто сето тоа го добија?
Одговорот е едноставен – европската економија и особено европскиот банкарски систем не дозволија целосно не решија ниту еден од проблемите кои доведоа до финансиската криза во 2008-2009 година. Тие едноставно беа ставени под тепих и повторната појава беше гарантирана при првиот голем негативен настан, кршејќи ја Европската унија дури само на психолошко ниво.
Огромното количество лоши заеми во Европа, приближило, а веројатно и ја префрлија сумата од 1 трилион евра, продолжува да тежи како воденички камен на вратот на европскиот банкарски сектор. Овие надзорни кредити, комбинирани со политиките за ултраниски камати на Европската централна банка, значително ја намалија способноста на европските банки да реализираат задоволителна профитабилност.
Оттука и создадениотќорсокак – европските банки имаат потреба да го зголемат својот капитал и да исчистат билансот од лоши средства, но пак не ги реализираат потребните добивки, за да си обезбедат потребниот финансиски ресурси со кои ќе го зголемат сопствениот капитал.
Според тековните европски правила, кога една банка е на испит со капитални тешкотии *, тежината треба да се понесе прво од нејзините кредитори и акционери. Односно првите луѓе кои треба да ги “разшетат”, се акционерите – од нив се бара да донесат дополнителен капитал.
Принципиелно тоа не е некој критичен проблем ако банкарскиот систем реализира задоволителни профит – генералното собрание едноставно ќе гласа дека 1 или 2 години банката нема да распоредува дивиденди и ќе го капитализира профит.
Да, акционерите нема да се којзнае колку среќни, но банката ќе остане здрава и употреблива. Такво може да биде сценариото наесен во Бугарија со – некои банки (веројатно од помалите) ќе треба да го зголемат капиталот, како и нивните акционери ќе пијат една ладна вода во 2016-та и нема да добијат дивиденда.
Ова нема да е нешто драматично, бидејќи банките реализираат одржлив задоволителни профит – т.е. има каде да дојдат потребните пари за зголемување на капиталот.
Е, акционерите ќе пијат во 2016 година една ладна вода и нема да си распределуваат дивиденда, но банките ќе продолжат да функционираат ефикасно и да бидат во добра здравствена состојба.
Сосема поинаква е ситуацијата во некои европски земји како Италија, Шпанија и дури Германија и Франција. Таму банкарскиот систем ем е оптоварен со огромна количина лоши средства, ем реализира ниски профити. Односно ако треба зголемување на капиталот, парите од профитот нема да стигнат.
Акционерите ќе треба да Посегнат во сопствените џебови, за да внесат капитал, што за многу од нив би било неприфатливо од инвестициска гледна точка, а пак други едноставно ќе откажат. Особено тешка е ситуацијата во Италија, каде што акционерите во банкарскиот систем се главно мали и средни играчи и каде има над 600 банки.
Ако акционерите не се способни да го издржат тежината, тогаш следниот чекор е доверителите на банката да претрпат удар. Односно луѓето на кои банките должат пари, да добијат “сеча” на овие обврски – пример ако банката има да дава на некој Италијанец 100 лева, од утре ќе има да му дава 95 лева.
Нема потреба да се опише во детали колку политички непопуларен би бил еден таков потег во заглавието во политички проблеми и расправите во земји како Италија, Шпанија, па дури и една Франција, чиј премиер е со рекордно ниска популарност и поддршка.
Поради оваа причина некои европски политичари (како премиерот на Италија Ренци) се обидува повторно со државни пари и средства да го рекапитализирабанкарски системи, макар и тоа да нарушува прифатените пред околу 5 години правила.
Спасувањето со државни средства не се чувствува “директно” од даночните обврзници, бидејќи плаќањето на сметката може да биде одложена во времето (преку донесување на нови државни долгови) или спакувани во поголема сметка, која и онака треба да се плати (на пример некоја голема инвестициона програма).
На пример зборува за издавање на посебна емисија државен долг за рекапитализација на банкарскиот систем, за одделување на специјална државна банка или фондови, кои да откупат лошите кредити од приватните банки и така да го исчистат билансот и директно да интервенираат од Европската централна банка, за создавање на нови структури во Европската банкарска унија итн
Тоа се сите механизми за директна или индиректна државна помош при застојот кој претежно се јавува во западноевропски банкарски системи кои ќе еволуираат и товарот го преземзаданочниот обврзник, но до денес се против прифатените правила и се соодветно невозможни за реализација.
Во нивна поддршка се изразуваат главно влади и политичари од Италија, Шпанија, Франција и Португалија, а опозицијата доаѓа од Германија и Холандија, кои претчувствуваат дека е веројатно гравитација да се распредели на сите даночни обврзници од еврозоната и да се покаже дека германските и холандските даночни обврзници спасуваат италијанска банка.
На крајот во наредните месеци ќе се наслушаме на тоа дека во западните земји и главно Италија банките имаат потреба од зголемување на капиталот и државата на некој сложен механизам ќе помага.
Бидејќи италијанската банкарски систем е со многу ниски профити и реално нема како сама да извади потребните пари, инаку корисниот има задача за зголемување на капиталот ќе се влече во прилично тешки и политички мотивирани процеси. Кој најверојатно ќе се пренесе потоа и во Шкотска, Португалија, Шпанија и делумно во Германија и Франција.
* Тука не станува збор за ликвидна криза, при што парите во готово на банката имаат направено поради премногу повлечени депозити. Во такви случаи европските правила се далеку потолерантни и централните банки брзо и ефикасно можат да ја ефектуираат поддршка. Капиталните проблеми се последица на трајно влошување на квалитетот на средствата на една банка (претставувајќи главно задоволена од неа кредити).