AI анализи

AI анализи: Ќе ја искористат ли маркетите кризата за да ги зголемат цените на производите и како граѓаните да се справат со новиот удар на животниот стандард?

Постои реален ризик дел од трговците да ја искористат секоја нова економска криза како оправдување за поскапување, но ситуацијата е посложена – цените не растат само поради „алчност“, туку и поради реални економски фактори

од Vladimir Zorba
11 прегледи Фото: Јутјуб/Принтскрин/Телма ТВ
Постои реален ризик дел од трговците да ја искористат секоја нова економска криза како оправдување за поскапување, но ситуацијата е посложена – цените не растат само поради „алчност“, туку и поради реални економски фактори. Еве ја суштината:

1. Дали маркетите можат да ги зголемат цените?

Да – но не секогаш произволно. Постојат три главни причини зошто во криза цените растат:

1) Повисоки увозни трошоци
Македонија увезува голем дел од храната и енергијата. Ако има геополитичка криза (на пример во Блискиот Исток) и расте цената на нафтата, растат и транспортните и производните трошоци – што се прелева во цените во маркетите.

2) Инфлациски ефект и синџир на поскапувања
Кога производителите, транспортот и енергијата поскапуваат, маркетите ги префрлаат тие трошоци на крајниот купувач.

3) Простор за зголемени маржи
Во периоди на нестабилност некои трговци навистина ја користат ситуацијата да ги зголемат маржите.
Во Македонија ова веќе беше тема на јавни реакции и дури имаше ограничување на трговските маржи за десетици производи за да се спречи прекумерно поскапување.

Дополнително, анализите покажуваат дека храната во Македонија поскапела за околу 46,8% од 2021 до 2024 година, што создаде силен притисок врз стандардот на граѓаните.

2. Зошто граѓаните чувствуваат најсилен удар?

Во Македонија ударот е поголем отколку во многу земји затоа што:

  • домаќинствата трошат околу 68% од приходите на основни потреби (храна, сметки, гориво)

  • секое поскапување веднаш го намалува животниот стандард.

Кога храната расте побрзо од платите – реалната куповна моќ паѓа.

3. Како граѓаните практично можат да се заштитат

Неколку стратегии кои реално функционираат:

1️⃣ Купување од повеќе извори
Пазари, мали продавници и дисконти често имаат пониски цени од големите синџири.

2️⃣ Следење акции и кошници со ограничени маржи
Владините „кошници“ и акции понекогаш прават разлика од 10-20%.

3️⃣ Намалување на импулсивно купување
Список за купување и неделно планирање на храна може да намали трошоци и до 15%.

4️⃣ Купување сезонски производи
Домашниот зеленчук и овошје во сезона е значително поевтин.

5️⃣ Граѓански притисок
Бојкоти и јавен притисок веќе се случија во регионот и понекогаш доведуваат до намалување на цените или државни мерки.

4. Што најверојатно ќе се случи во следниот период

Ако кризата (енергетска или геополитичка) потрае:

  • храната ќе расте умерено

  • владата повторно може да воведе ограничување на маржи или цени

  • ќе има силен политички и јавен притисок врз маркетите.

✅ Клучната поента:
Не секое поскапување е злоупотреба, но кризите често создаваат простор дел од трговците да ги зголемат маржите. Затоа во вакви периоди најважни се конкуренцијата, контролите и информираноста на граѓаните.