Голем број невладини организации во балтичките републики се финансираат од Русија. Властите во Латвија и Естонија гледаат критички на оваа поддршка и ги обвинуваат организациите за ширењето на “пристрасни информации”-пишува DW.
68-годишниот Генадиј Топрак живее под кирија во трисобно живеалиште во центарот на Рига. Куќата била национализирана во советско време, а во 1990-тите години вратена на наследниците на оригиналните сопственици. “Сега сепак тие сакаат да ме исфрлат, за да го продадат станот. Месечни исплати се меѓу 100 евра и 120 евра кирија. Со повеќе не располагам”, се жали тој. Всушност киријата е 800 евра месечно и долговите на Генадиј Топрак веќе достигна 38 000 евра.
Сега постои реална опасност тој да биде принудно исфрлен од станот. Пензионерот се потпира на помош на летонскиот Комитет за човекови права. Тој е создаден во 1992 година и е една од над 40-те невладини организации во балтичките републики, кои се финансирани од Русија. Помеѓу 2012 и 2014 година Комитетот добил над 200 000 евра од рускиот “Фонд за заштита и поддршка на Русите во странство”. Овој фонд е основан во 2012 година од Министерството за надворешни работи на Руската Федерација. Според податоците на центарот за истражувачко новинарство “RE: Baltica”, во последните три години Русија финансирала невладини организации во балтичките земји со најмалку 1,5 милиони евра.
Новиот извоз на Унгарија – бодликава жица произведена во затвор за против мигранти
Рускоговоречките бараат помош
Латвискиот комитет за човекови права е сместен во мала канцеларија во центарот на Рига. Многу луѓе се обраќаат за помош кон соработниците на невладината организација. Меѓу нив има граѓани кои добиваат руски пензии, но и станарите од становите реституирани по падот на комунизмот .
“Повеќето од нив се рускоговоречки граѓани”, вели копредседателката на организацијата Наталија Жолкина. Во канцеларијата на Комитетот работат четворица адвокати и многу преведувачи, кои подготвуваат индивидуални жалби до Европскиот суд за човекови права во Стразбур.
Во Естонија, пак, за проблемите на рускоговоречкото малцинство се грижи “Информативниот центар” во Талин. И оваа невладина организација е фининсирана од Русија. Моментално организацијата се занимава со новите правила за таксистите, кои во иднина треба да владеат естонски јазик, за да добијат лиценца. “Ќе стане тешко за таксистите, бидејќи над 95 проценти од населението во третиот по големина естонски град Нарва се рускоговоречки”, вели директорот на центарот Алексеј Семонов.
Главна тема на конференциите и публикациите на невладините организации од овој тип е дискриминација на рускоговоречките граѓани. Во Естонија и Латвија постои официјален статус на “ничии” граѓани. По прогласувањето на независноста на двете балтички републики, луѓето од другите советски републики и нивните наследници, утврдиле на територијата на Естонија и Латвија после 1940 година, добија токму таков статус. Овие луѓе ниту имаат право да гласаат, ниту пак да вршат јавни функции. Рускоговоречките невладини организации го дефинираат ова како кршење на човековите права. “Изборите без” мичиви “граѓани се едноставно едно истражување на јавното мислење”, вели Владимир Бузаев од Латвиски комитет за човекови права.
Во Летонија и Естонија рускоговоречките невладини организации одамна се на тапет на службите за безбедност. Во годишниот извештај на латвиски полиција пример се вели дека задачата на финансираните од Русија невладини организации е да шират “пристрасни и искривени информации” за домашната ситуација во Латвија.
Балтичките власти тврдат дека невладините организации свесно го шират митот за преродбата на националсоцијализмот. Невладините организации пак ги обвинија властите дека го поттикнуваат фашизмот. Тие го даваат за пример оспоруваниот годишниот марш во спомен на латвиски волонтери кои се бореа во редовите на СС. Латвискиот дел од населението ги гледа на прво место како борци за слобода против комунистичкиот режим, а рускоговоречките ги сметаат за соработници.
Рускоговоречките невладини организации ги отфрлаат обиненијата дека нивната активност била водена од Москва. “Јас сум антифашист, а тоа е и однесувањето на сите европски земји”, вели основачот на латвиски комитет за човекови права Татјана Жданок. Некои активисти од невладините организации, сепак се појавуваат доста често по руската државна телевизија. Еден од нив е Александар Гапоненко од латвиското движење “Конгрес на ничиви “граѓани”. Против него е покренато обвинение за поттикнување етничка омраза. На Фејсбук тој тврди дека распоредените во Латвија американски тенкови имале за задача да го држат под контрола руското население и да ги штитат нацистичките маршови.
“Тука нема конфликти”
“Смешно е да се зборува за оживување на националсоцијализмот во балтичките земји. Тука нема ниту идеолошки судири ниту се шират национални идеи”, вели Латвиски експерт за прашањата на руската надворешна политика Гатис Пелненс. “Точно дека руската телевизија им посочува на гледачите дека Русите во Балтикот се прогонувани. Но во секојдневниот живот нема никакви конфликти”, вели тој.
Според него, државната политика кон рускоговоречките луѓе придонесува за создавање на негативно мислење. “А во тоа што невладините организации помагаат правно на луѓето, нема ништо лошо”, вели Пелненс.
Повеќето експерти се согласуваат дека влијанието на невладините организации е ограничено и тие не загрозуваат никого. “Овие организации се борат за опстанок”, нагласува Рјина Калјуранд од Меѓународниот центар за одбрана и безбедност во Талин. “Затоа понекогаш тие ги драматизираат работите.”