Ситуацијата тука во Португалија е ужасна, но не колку што пред неколку години. Истото може да се каже за европската економија како целина. Претпоставувам дека тоа се добри вести. Лошите вести се дека 8 години по кризата, моментална финансиска криза, економската ранливост продолжува да постои без крајот да се гледа. Ова мора да ги мачи сите, како во Европа, така и надвор од неа. Најнапред позитивното.
Еврозоната, која ги вклучува 19-те земји кои прифатиле заедничка валута, постигна пристоен раст во првата четвртина на годината. Всушност ова е прв случај во кој растот е поголем од оној во САД. Европската економија конечно е малку поголема отколку пред финансиската криза и невработеноста падна од над 12% во 2013 година на нешто повеќе од 10% сега.
Индикативно е дека сето тоа поминува за добри вести. Со право се жалат на бавното темпо на закрепнување во САД, но нашата економија веќе е со 10% поголема од предкризните нивоа, а невработеноста повторно е под 5%. Како што реков, крајот на хроничен недостаток на ефикасност во Европа не се гледа. Еве што покажуваат финансиските пазари.
Кога долгорочните каматни стапки на сигурни средства се многу ниски, тоа е индикатор дека инвеститорите не гледаат трајно враќање на хоризонтот. Дивидендите од пет години обврзници во Германија во моментов се на ниво -0,3% и негативнен процент се задржува до осумгодишната обврзници. Како да ги разгледуваме овие екстремно ниски камати? Неодамна Нарајана Кочерлакота, поранешен директор на Федералните резерви во државата Минеаполис, направи брилијантна аналогија. Како одговор на критичарите на “лесни пари”, кои ги сметаат ниските каматни стапки за “вештачки”, бидејќи економиите не треба да одржуваат ниско ниво, тој предложи да ги споредиме ниските стапки со инјекциите инсулин на дијабетичарите.
Овие инјекции не се дел од нормалниот човечки начин на живот и можат да имаат непријатни несакани ефекти, но се потребни за справување со симптомите на хроничното заболување. Во случајот на Европа, хроничното заболување е трајната слабост во трошењето, што доведува до дефлационни отстапувања дури во добри месеци, како претходните.
Инсулинот кој ги претставуваат најевтините пари, помага за справување со оваа слабост, иако не е лекување. Додека монетарните инјекции помагаат за ограничување на европската слабост, тие не водат до ништо што личи на лекување, а човек крева раменици, ако разгледа колку непристојно ќе беше ситуацијата без лидерството на претседателот на Европската централна банка Марио Драги.
И покрај напорите на банката, основното ниво на инфлација во Европа останува под официјалната цел од 2%. Во исто време невработеноста во поголемиот дел од Европа, вклучувајќи на мојата сегашна локација (Лисабон ), е на нивоа кои водат до човечки, социјални и политички проблеми. Вреди да се напомене дека во Шпанија, која во последно време е наведувана како добар пример, младинската невработеност сеуште е на неверојатни 45%.
Нема никакви резерви, кои ќе помогнат во справувањето со нов шок. Да кажеме дека Грција ќе се сруши повторно, или граѓаните на Велика Британија ќе гласаат за излез од ЕУ, или кинеската економија оди во бездната, или нешто друго се случи. Што можат или ќе направат европските власти, за да го неутрализираат ударот? Изгледа дека никој нема идеја. Проблемот е што не е тешко да се види она што треба да направи Европа, за да се справи со хроничната болест.
Зголемувањето на јавните расходи, особено во Германија, но исто така и во Франција, која е подобро фискална состојба отколку што самите нејзините лидери, изгледа го мислат како неодоливо. Постои огромна потреба од подобрувања во инфраструктурата и инвеститорите на практика се молат на владите да им ги земат паритем. Спомнав ли дека реалната 10-годишен стапка, оваа на обврзници, кои се заштитени од инфлација, е -0,8%? Има добра причина да веруваме дека зголемување на трошоците во јадрото на Европа ќе биде од корист, исто така за периферните земји. Од друга страна, вистинските активности изгледа се политички неприфатливи.
Без воопшто да размислуваат некаква промена во курсот, германските политичари постојано ја сечат ЕЦБ – единствената голема европска институција која има поим што се случува. Да се соочиме така – посетата на Европа го тера еден Американец да се радува на својата татковина. Да, едната од двете големи партии се чини ќе го номинираат опасен фалбаџија за претседател, но и онака веќе некое време е видливо дека републиканците полудуваат. Не се големи и шансите тој да се најде во Белата куќа. Истовремено целокупната економска и политичка ситуација во Америка дава оправдани надежи . Силно се надевам дека Европа да излезе од изметот. Светот има потреба од повеќе витални демократии! Во моментов, сепак е тешко да видиме било какви позитивни знаци. / БГНЕС
———————————————— ——————————— Проф. Пол Кругман, економист и добитник на Нобеловата награда. Анализата му е објавена во весникот “Њујорк тајмс”.