Засилува евроскептицизмот и борбата за заштита на националните интереси
57% од младите меѓу 16 и 30 години во ЕУ се чувствуваат маргинализирани, односно исклучени од општеството како резултат на економската криза
На 8 декември 1991 година беше потпишан Беловежкиот договор со кој отиде во историјата “братски сојуз” на многу нации од СССР. Три месеци потоа на 7 февруари 1992 година во Мастрихт беше потпишан договорот со кој 12 земји членки на Европската економска заедница ја создадоа Европската унија. Милионите кои останале без сонот за подобро и поправедно општество како комунизмот брзо ја открија новата светла иднина во “патот кон Европа”, во сонот за “братска” ЕУ.
Ќе “воведеме демократијата” и за неколку години сме “како нив”, признаваше во едно интервју подоцна дека тоа го очекувал лидерот на СДС Жељу Желев. Ленин, кој изгледа бил помал утопист од него го гледа својот идеал десет пати подалеку – им вели на младите во 1920 година дека “по 10-20 години ќе живееме во комунистичкото општество”. Очекувањата на Ленин не се обистини, но очекувањата на Желев дека ќе станеме “како нив” изгледаат денес не помалку утописки.
“Патот кон Европа” е небаре се повеќе каменест, со јами, дупки, одрони и има сомневања дека може да доведе до европски Беловежки договор. Првата фаза на движењето кон него може да се случи 23 јуни во Велика Британија, каде приврзаниците за бегство од “патот кон Европа” веќе се повеќе од оние кои сакаат да останат.
Во објавеното на 7 јуни истражување на Пју рисрч центар во 10 држави од ЕУ односот кон ова шрашање е повеќе “на кантар”. Разликата помеѓу позитивното и негативното гледање на ЕУ е само 4% – 51% ја поддржуваат сеуште ЕУ, а 47% – не. Дури 19% се оние кои сакаат “повеќе Европа” преку трансфер на власта од националните влади кон ЕУ, 42% не сакаат да одат по “патот кон Европа”, туку сакаат враќање на повеќе власт кон националните влади. Мнозинството е за развластување на евроинституциите во корист на националните влади.
Грците, Французите, Шпанците се најголеми евроскептици и ако таму има референдуми, тие ќе добијат. Во трите најголеми сили – Велика Британија, Франција и Германија работите се или во корист на неваубениците во ЕУ или приврзаниците се сосема малку повеќе. Станува збор за брзо растечки процеси и не може да се каже каде ќе не доведат до една-две години со оглед на пример, дека во последната година евроскептиците во Франција се зголемија за 17%, а во Шпанија – 16%. При овие стапки на промена утре може да се добие непредвидлив пад.
Оваа опасност ја откриваме главен заклучок од друго социолошкото истражување на Фондацијата “Фридрих Еберт” во осум земји во ЕУ: “економската криза удрила по угледот на ЕУ. Замислувајќи дека членството во неа автоматски доведува до раст и просперитет видливо еродира. Истото се однесува за претставата дека ползата да бидеш во ЕУ се повеќе од трошоците за тоа. Во пет од осумте земји граѓаните ја поврзуваат ЕУ повеќе со штета отколку со бенефиции , а луѓето со понизок социјален статус се особено скептични. Не е изненадувачки, дека желбата да се пренесат национални овластувања на европско ниво, особено во областа на социјалната политика, е ниска. ”
Потврда за тоа гледаме во политичката бран на евроскептицизам од последниот месец. Кандидатката на “Пет ѕвезди” на Пепе Грило води со големо мнозинство за градоначалник на Рим, Австрија беше подготвена да избере претседател од Австриската слободна партија. Во првиот круг на локалните избори во Франција кон крајот на минатата година Националниот фронт во Франција излезе на прво место. Орбан сигурно има повеќе симпатизери отколку Јункер или Шулц. Самиот Орбан всушност пред петнадесетина години за време на првиот мандат беше жесток еврофил, сонуваше за ЕУ и државата во неа. Денес тој, следејќи го “ветрот на промени”, е жесток антиглобализатор, симбол на евроскептицизмот, зборувањето против Брисел и борбата за заштита на националните интереси. Отворено вели дека сака да ја претвора Унгарија во “либерални демократија” од видот на Турција, Русија и Кина, кои се покажуваат како модел за следење.
Причините за променливите ставови се зајакнат се кризни процеси и стравови од сите правци. Бројот на бездомници, кои живеат во гета во речиси сите земји во ЕУ во последните години се зголемуваат. Податоци на Евробарометар од април 2016 година покажуваат дека 57% од младите меѓу 16 и 30 години во ЕУ се чувствуваат маргинализирани, односно исклучени од општеството како резултат на економската криза. како маргиналци се наоѓаат 93% од младите во Грција, 86% – во Португалија, 81% – во Кипар, 79% – во Шпанија, 78% – Хрватска, 72% – во Бугарија, 71% – во Романија. Тие се разочарани од политичките институции и огромен дел од нив сметаат дека нема никаква смисла да се гласа, бидејќи тоа ништо нема да промени. Според друго истражување на Евробарометар од 2015 година 40% од Европејците имаат доверба во ЕУ и 31% на националните влади. Повеќето не веруваат ниту на едното, ниту на другото. Речиси четвртина век по почетокот на ЕУ во Мастрихт чувството на луѓето дека се Европејци дека имаат заедничка идентитет е ослабено.
На местото на еродираната средна класа доаѓа така наречениот дуалистички пазар на труд, кој води до криза од системските десни и леви партии, кои сметаа досега на неа како социјална потпора. Сега губитниците и посиромашните почнуваат да се потпираат на националисти, патриоти, конзервативци, додека на страната на либералите, кои користат од слободниот пазар, стојат најпрофитабилните богати слоеви.
ЕУ има потреба од “перестројката”, но до каде ли ќе ја доведе таа?
Прво, “повеќе ЕУ”, односно движење кон федерализација изгледа вака утописко денес како “повеќе комунизам” во 1988 година , став за пренесување на власт кон националните држави, но при слободниот пазар во ЕУ тоа ќе ја зајакне нееднаквоста Така незадоволството кон ЕУ нема да слабее, туку ќе се засилува, бидејќи ќе се претвора во судир меѓу националните држави и европскиот пазар.
Второ. Поделбата за и против ЕУ, позитивни и негативни перцепции минуваат внатре во левите и десни системски партии во Европа и ќе ги турнат во дупка, ако тие не се расположени за новата ситуација.
Труд