Во јули Северноатлантскиот сојуз очекува самитот во Варшава, која веројатно ќе биде најважниот по крајот на Студената војна.
Во јули Северноатлантскиот сојуз го очекува самитот во Варшава, кој веројатно ќе биде најважниот по крајот на Студената војна. Меѓу главните теми ќе биде вкупната стратегија на НАТО во Централна и Источна Европа.
Полска и балтичките земји се стремат кон нови НАТО бази на своја територија за заплашување на Русија, но “старите” членови ја вложуваат ситуација во Европа на друг пристап, а плановите на САД, очигледно, главно не се поврзани со Стариот континент. Ова го тврди во својата анализа за чешкото издание Echo24 Лукаш Визингр
Колку и парадоксално да изгледа, но членките на НАТО, всушност треба да бидат благодарни на Русија за нејзината растечка експанзивност во последниве години.
Ако ја немаше, тие веројатно како порано сакашаа да тргнат во блажената и наивна илузија на “вечната безбедност”, која доведе до значително намалување на воените буџети и на армиите, а исто така и до ограничувања за воениот комплекс (кој нанесува штета на економијата како целина ). Настаните во Украина заедно со драстичното проширување на Исламска држава (најверојатно) послужија за “будилник”, кој ја принуди Европа повторно да се загрижи за принципиелните прашања на одбраната и безбедноста.
Само дека заедно со тоа на површината излега и она што многу луѓе долго време не сакаа да признаат и за што предупредуваше, на пример, познатиот аналитичар Џорџ Фридман во своите книги “Следните 100 години” и “Европа под закана”.
Интересите на различните европски земји се разликуваат едни од други и од интересите на САД. А значи, разбирливо, се разликуваат и нивните реакции на актуелните закани. Фридман јасно рече дека Европската унија де факто веќе се распадна и НАТО веќе фактички не функционира.
И она што е разбирливо, ќе се прикаже во американската воена стратегија. Полска и балтичките републики сакаат да видат на своја територија нови големи бази, но земјите од Западна Европа, повеќе или помалку отворено застануваат против тоа.
Американците во одреден степен се повеќе лојални, но и Пентагон не се подготвува да гради во Полска некој вид “нов Рамштајн”, односно голема постојана база, споредлива со веќе постоечките во Западна Европа.
Наместо тоа “старите” членки на НАТО нудат концепт на честа ротација на сили на Алијансата и големи воени вежби. Тоа, на крајот на краиштата, е чекор во вистинската насока, доколку земјите од НАТО всушност треба да ја зголемуваат оперативната готовност на Армијата.
Руските операции во Украина и Сирија јасно покажаа дека руската армија во овој поглед има направено голем скок напред. Претставите за тоа дека вооружените сили на Руската Федерација се некаков нефлексибилен и застарен колос, беа демантирани.
За тоа главната заслуга припаѓа на министерот за одбрана Сергеј Шојгу, кој воведе практика и “подигнување на борбената готовност”, како на војнички јазик нарекуваат овие големи вежби.
Долги години Сергеј Шојгу го предводеше Министерството за вонредни ситуации (ЗНД), што стана од второстепен Заводот во еден од камен-темелниците на управувањето.
Токму поради тоа последователно Владимир Путин го назначи овој, несомнено талентиран човек, на местото шеф на Министерството за одбрана, за да го измени, како “кризен менаџер”, руската армија по војната во Грузија во 2008 година означи бројни недостатоци.
Шојгу се зафати многу решително со поставената задача, и неговите напори дадоа забележителни резултати. Неслучајно останува впечатокот дека и на армиите на некои европски земји не би им попречило, ако со нив се беше некаков договор “НАТО Шојгу”.
Русите сега спокојно се справуваат со ненадејни воени вежби со учество на десетици илјади војници, а за Алијансата слични работи се јавуваат нешто невообичаено, и без учество на Американците вежбите во Европа би изгледаат прилично смешни на позадината на руските.
За време на Студената војна се беше различно: трошоците за одбрана се распределба меѓу САД и Европа просек 50:50, само што сега западноевропските земји берат горчливите плодови на своите избезумено буџетски кратења.
И чешкиот генерал Петр Павел, кој сега се јавува претседавач на Воениот комитет на НАТО, постојано зборува за тоа дека Западот едноставно е должен да се научи да одржува големи воени вежби. Да се лелека поради фактот дека Русија ги одржува толку често, и дека тоа се “агресивни” и “загрижувачки” активности, нема смисла.
Таква е денешната меѓународна средина и Алијансата е должен да реагира на тоа адекватно, а не жалејќи се од тоа дека противникот одеднаш почнал да игра “не според правилата”. Генерал Павел исто така се изрази против изградба на нови големи бази, кои во случај на војна би станале првата привлечна цел.
Силите на НАТО треба “да се префрлат” во Централна и Источна Европа, но наместо за “постојано” присуство, како по правило, се зборува за “упорно”.
Разликата се состои во тоа дека силите на Алијансата треба периодично да се преместуваат од база во база, да одржуваат учења и да одржуваат висока борбена готовност.
Токму таа цел, на крајот на краиштата, извршуваат и преминувањето на американските Dragoon, туку нивните краткорочни престои кај нас. Се разбира, престојот на сили на Алијансата претставува одреден товар за земјата домаќин, бидејќи нејзината воена инфраструктура треба да се справи со одржување на сојузниците.
На таков начин терминот Dragoon и за нас се учените колку ни дозволуваат да провериме токму овие аспекти и да извадат постои недостатоци. И за чест на Чешка треба да се каже дека засега таа поминува низ овие искушенија многу добро. Истото се однесува, на пример, и за учеството на чешки војници во НАТО вежби во Полска.
Така се враќаме на она што токму Полјаци, Литванци, Летонци и Естонците најверојатно очекуваат бази и војници на НАТО. Целта, природно е заплашувањето на Русија, за што денес отворено се зборува дури и од претставници на Алијансата. Само дека земјите од Западна Европа не пројавуваат особено желба да преземат овој чекор.
Што се однесува до САД, тогаш ситуацијата е малку поинаква, но потребно е да се запамети дека Америка (како и секоја земја) се водени пред се од сопствените геополитички интереси, кои, разбирливо, можат да се совпаѓаат со желбите на Европа , а може и да не се совпаѓаат.
За тоа зборува и планот за изградба на американски воени бази, информациите за кој истече во декември минатата година од Пентагон. САД се подготвуваат да користат мрежа од бази, јадрото на која ќе бидат четири големи центри во Шпанија, Џибути, Ирак и Авганистан, околу кои ќе функционираат бројни мали бази или “краци”.
Всушност базата во Ирак се гради крај Ербил и никој не прашувал Багдад за мислење. Тоа наведнува на мислата дека САД веќе најверојатно се согласиле со идната независност на Ирачки Курдистан. Онака е јасно дека Американците не планираат постојаното распоредување во Централна и Источна Европа на голем по бројност контингент. Оваа мрежа на бази е создадена така што да прави можно спроведување на операции во Африка и на Блискиот Исток.
Така треба да ја прифаќа и системот за противракетна одбрана во Романија (очигледно една од “краци”), која е дизајнирана да издржи заканата од ирански ракети.
Поради тоа Полска и Прибалтик останува да се надеваат најмногу на распоредувањето на своја територија на било какви други “краци”. Без разлика за што станува збор – бази, учења или други воени аспекти – од секаква перспектива е јасно дека Европа треба да троши за својата одбрана и безбедност многу повеќе.
Независно кој следната година ќе се покаже во Белата куќа, веќе е јасно дека Европа не може “автоматски” да смета на САД, кои, како и секогаш, со задоволство обезбедуваат сè, за што Европа не сака да троши пари.
Веројатно Полјаците, независно од нивната желба да имаат постојана американска база, разбираат дека ЕУ се приближува кон својот крај. Ова се потврдува особено и од големите проекти за вооружување кои иницираат нашите северни соседи .
Се разбира Американците и понатаму се подготвуваат да соработуваат со сојузниците, само што претпоставуваат дека овие сојузници ќе имаат и сопствени значајни воени сили. Соодветно тоа сумираше веќе споменатиот Џорџ Фридман, велејќи дека Американците веќе се Уморни од тоа, тие да имаат воена сила, додека Европејците имаат мислење.
Населението и БДП на Европа се поголеми од оние на САД, па нејзиниот реален воен придонес во НАТО треба да биде најмалку пола со оној на САД. Само што во споредба со САД при Европа има сериозен недостаток – неспособноста на преговарање и тоа не може да биде променето дури и од забележителни проекти – како ЕУ.
Само да настане кризна ситуација и да треба да се решаваат принципиелни прашања, се реализира елементарен факт: различните земји и народи имаат различни интереси. Поради тоа Американците ќе соработуваат со оние кај кои гледаат вистинска желба да го стори тоа, а исто така и забележуваат исти интереси.
Мнозинството “стари” земји во НАТО не покажуваат ниту првото ниту второто, поради што треба да се очекува дека на маргините на Варшавската самит претставниците на САД ќе ги критикуваат повеќето од нив. Можеме само да се надеваме дека лекциите од тоа што се случува ќе извлечат и чешките политичари, и дека тие нема да се откажат од ветувањата да одржуваат Армијата на Чешката Република. Старите спокојни времиња неповратно си отидоа и оној кој бара помош од сојузниците, е должен да докаже преку конкретни активности, дека заслужува оваа помош и сам прави нешто за својата одбрана.