Американскиот претседател Доналд Трамп предизвика нова бура меѓу економистите со објавата за високи царини за голем број земји, само еден ден откако својот потег го нарече „Ден на ослободувањето“. Експертите предупредуваат дека оваа одлука може дополнително да ги оддалечи трговските партнери од САД и сериозно да ги потресе финансиските пазари.
Марк Вилијамс, професор по финансии на Универзитетот во Бостон, за Newsweek изјави дека, доколку состојбата продолжи во истиот правец, „САД би можеле да влезат во рецесија веќе во јуни оваа година“.
Трамп прексиноќа одржа прес-конференција на која најави нови царини за повеќе трговски партнери, нарекувајќи ја мерката „декларација за економска независност“. Канада, Кина и Мексико беа посебно посочени во неговите изјави, при што ги обвини дека испраќаат рекордни количини фентанил – супстанца која предизвикува масовна зависност и смрт – во САД.
Канада остро реагираше на ваквите обвинувања, најавувајќи контрамерки кон американските производи. Трамп објави дека воведува царини од 34 отсто за стоки од Кина, 2 отсто за производи од Европската Унија, 24 отсто за Јапонија и 26 отсто за Индија. Според него, мерките се одговор на „постоечките царини и форми на мамење“ кои, како што тврди, овие земји ги применуваат врз САД. „Овие царини се патетични“, изјави Трамп, обвинувајќи ги партнерите дека ја „ограбуваат Америка“.
Вилијамс оцени дека потезите на Трамп се „исполнети со магично економско размислување“ и дека игнорираат осум децении проверени глобални трговски принципи.
„Лудо е да се мисли дека САД ги контролираат сите делови на таблата, додека трговијата е глобално испреплетена. Трамп се коцка, надевајќи се дека нашите најголеми партнери ќе прифатат услови кои им штетат, но во трговските војни, земјите ги штитат своите пазари и возвраќаат. Тоа води кон инфлација, економско забавување и губење на работни места“, предупреди Вилијамс.
Тој додаде дека берзата веќе го дала својот одговор на потезите на Трамп – индексот S&P 500 од февруари досега паднал за над 12 отсто, што значи губење на пазарна вредност од околу 4 трилиони долари. Во четвртокот наутро, индексот повторно забележа пад од 3 отсто, а загуби беа регистрирани и на останатите берзански индекси.
Вилијамс истакна дека царините не можат да се разгледуваат изолирано, бидејќи предизвикуваат низа последици. „Агресивните мерки против Мексико и Канада им нанесуваат штета директно, но и пошироко. Околу 80 отсто од нивното производство се извезува во САД. Ако нивните производи поскапат, ќе станат помалку конкурентни, што може да ги турне во рецесија – а тоа лесно може да доведе и до глобална рецесија“, рече тој.
Со оглед на тоа што две третини од американската економија се потпира на потрошувачката, падот на куповната моќ би значел и пад на целата економија. Атланта ФЕД веќе ги намали проекциите за растот во првиот квартал од 2025 година на -2,8 отсто. Доколку негативниот тренд продолжи уште два квартали, САД официјално ќе влезат во рецесија до јуни, предупредува Вилијамс.
Кристијан Тиу, професор по финансии на Универзитетот во Бафало, вели дека во најдобар случај странските компании би можеле да го преселат производството во САД и таму да вработат луѓе, но предупредува дека американското производство е значително поскапо, што би довело до инфлација.
Во најлошото сценарио, вели Тиу, „цените ќе растат, побарувачката ќе опадне, другите земји ќе извезуваат помалку во САД, ќе имаат помалку долари и ќе купуваат помалку американски обврзници. Тоа ќе доведе до пораст на каматните стапки – што ќе значи уште поголема инфлација. А со падната побарувачка и раст на цените – тоа е стагфлација“.
Тој додаде дека ќе биде неопходно повторно да се разгледаат некои од тарифите, бидејќи современите производи – како автомобилите – се составени од делови што доаѓаат од различни делови на светот. Оттаму, не е јасно колкав ќе биде крајниот ефект од царините врз цените за потрошувачите.
Неколку републикански сенатори во средата поддржаа мерка со која ќе се укине вонредната состојба што му овозможи на Трамп да воведе царини за канадски стоки. Но, се очекува предлогот да не помине во Претставничкиот дом, каде што мнозинство имаат републиканците. Демократскиот сенатор Крис Марфи оцени дека потегот на Трамп „изгледа како нешто што би го направил човек што сака засекогаш да остане на власт“.
Поранешниот потпретседател Мајк Пенс, во објава на X, напиша: „Царините на Трамп претставуваат најголемо даночно оптоварување во историјата на САД во мирнодопски услови. Речиси се десет пати поголеми од оние во администрацијата Трамп-Пенс и ќе ги чинат американските семејства повеќе од 3.500 долари годишно“.
Аналитичарот на CNN, Хари Ентен, исто така на X напиша: „Американците за царините: Против! Против! Против! Не! Не!“. Според анкетите што ги наведува, 56 отсто од Американците се против новите тарифи, а дури 64 отсто од републиканците веруваат дека тие ќе ги зголемат цените.
Трамп, во свој стил, во четвртокот на Truth Social напиша:
„ОПИРАЊЕТО ЗАВРШЕНО! ПАЦИЕНТОТ ПРЕЖИВЕА И СЕ ОПРАВИ. ПАЦИЕНТОТ ЌЕ БИДЕ ПОСИЛЕН, ПОГОЛЕМ, ПОДОБАР И ПООДЛОЖЕН ОД КОГА И ДА Е. ДА ЈА НАПРАВИМЕ АМЕРИКА ГОЛЕМА!!!“