Скапана “Гејропа” или образец за имитацијае? Во Русија има толку многу слики на Европа што човек тешко може да се ориентира, тврди писателот Виктор Ерофеев и прави обид да внесе малку јасност во коментар за “Дојче веле” под наслов “Европа во главите на Русите”.

Не можам да кажам дека цела Русија и припаѓа на Европа. Исто толку тешко можам да одговорам на прашањето како се однесува Русија кон Европа. И што значи Европа за неа. Бидејќи единствена Русија едноставно нема – ако не сметајќи ја, се разбира, озлогласената политичка партија. Постојат бројни руски мисловни конструкции, субкултури и контракултури кои се вградуваат во хаотичната помраченост на народот, но не градат нација со свесно избрани вредности.

Затоа знам дека прашањето “Како се однесуваат Русите кон …?” е неисправно.

Мислењата во Русија се движат како жив песок во пустината и никаква социологија не може да се справи со нив. Тие често се раѓаат како слепо маче и во нив има повеќе догматизам отколку рационалност. А откровенијата се појавуваат само по конкретен повод. Некој си Иван Иванич пример не ја сака Европа. Тоа директно го збеснува. Но, ете, неговата ќерка Тања се омажила за симпатичен Германец. И одеднаш омразата на Иван Иваниќ кон Европа испарува. Тој гледа дека Европа не била толку лоша. Но, бидејќи малку луѓе во Русија се поврзани преку семејни врски со Европејците, ќе се обидам да ги разгледам општите претстави на делови од руското население.

„Навечер или си убил или си убиен, а преку ден канибализам на секаде‟

Во Русија постојат четири различни претстави за Европа. Генералното меѓу нив е само тоа што практично Русите ја сметаат Европа за нешто туѓо. Европа – тоа се “тие”. И иако Европа да е туѓа за речиси сите Руси, таа им е туѓа на различен начин. Русија спори со самата себе дали Европа е пример за подражавање, пример за негација, дали е модел со кој Русија може да си игра, или едноставно непостоечки модел.

Европа е пример за нашите т.н.. западњаци: проевропски настроените делови од интелигенцијата, од средната класа и од образованите млади луѓе. Тие се директно “болни” по Европа и веруваат во нејзината светла иднина покрај активната антиевропска пропаганда. Но повеќето од нив не сакаат да бидат топени во европскиот котел – сакаат да се руски Европејци, со руска самобитност.

Два вида Руси ја гледаат Европа како пример за негација.

Едните се љубители на авторитарниот режим кои крстосуваат со славјанофилството и православието, со сталинизмот и национализмот. Тие се радуваат на секоја европска неволја, бидејќи за нив Европа е длабока јама на толеранцијата и бездуховноста. Вториот вид антиевропејци се хранениците на власта – тука станува збор за дел од интелигенцијата, претприемачите и младите. Тие веруваат во Русија повеќе од конформистички и кариеристчки размислувања.

А кои луѓе гледаат Европа како модел, со кој Русија може да си игра?

Колку и да е чудно, овој лик е во главите на повеќето различни рамки луѓе во самиот Кремљ, кои се доволно паметни за да знаат дека европските вредности предизвикуваат подобар квалитет на животот. Во исто време, сепак, тие се свесни дека европските вредности работат против нив. И поради тоа, од Европа им се потребни машини, а не идеи. Така тие ливада во оваа игра како човекоподобните мајмуни на дрвјата, обидувајќи се ги направат компатибилни со некомпатибилни. Сакаат да ја понижат Европа, да и посочуваат за кризите, да се исмеваат на истополовите бракови, да ја поттикнуваат да им служи. Со задоволство патуваат низ неа, а потоа раскажуваат колку е спротивна. Оваа игра се претвори во нешто како стил на руската власт.

А обичен народ? Луѓето кои живеат низ пусти провинции?

Тие се многу, но не се забележуваат. Тие се само бројки во рејтингот на најголемата моќ. А сепак: како се однесуваат овие луѓе кон Европа? За нив таа претставува непостоечки модел. За руското село дури Месечината е поблиску од Европа. Бидејќи нели месечината се гледа.

Овие луѓе немаат странски пасоши и не патуваат во странство. Тие веруваат на телевизиската пропаганда, која во голема мера се гради токму врз нивното архаично размислување. Да, и до нив стигнуваат некои работи од Европа – песни, џунџурии, автомобили на старо. Но сето тоа не гради позитивна слика и така Европа останува странска за нив. Овие луѓе, како прекрасни да се многу од нив, се ништо, но не и Европејци.

Секако, би можеле да се потоне во спомени за тоа како руската култура контактирала со Европа, како великодушно разменувала со неа културни модели. И на оваа база да се дојде до заклучок дека сепак сме многу блиски, дека сме роднини, братучеди барем. Високата култура сепак е едно, а да се разбираме едни со други – нешто сосема поинакво. Па да не брзаме со заклучоците.