По еден месец војна на Блискиот Исток и силен раст на цените на нафтата, нордиските земји прибегнуваат кон сè посилни енергетски субвенции и олеснувања за своите граѓани, а во понеделник за првпат беше спомната и можноста за ограничување на продажбата на гориво на бензинските пумпи. Тоа го изјави шведската министерка за финансии Елизабет Свантесон.
„Ако кризата продолжи, ќе имаме проблеми со високите цени, а можеби дури и со пристапот до гориво. Засега не сме во таква ситуација, но ако цените на нафтата енормно пораснат, може да дојде до недостиг“, изјави Свантесон за дневниот весник Aftonbladet.
„За жал, не знаеме што мисли Доналд Трамп. Се чини дека има различни мотиви во различни денови. Не верувам дека планирал толку долготрајна акција. Дури и ако САД се повлечат од војната, кризата веројатно нема веднаш да заврши“, додаде таа. Свантесон фаталистички нагласи дека секогаш треба да се подготвуваме за најлошото и да се надеваме на најдоброто.
Шведската влада најави скромни даночни олеснувања за фосилните горива од 1 мај – шест центи за бензин и два центи за дизел, со образложение дека за поголемо намалување е потребно одобрување од Европската комисија, што може да потрае неколку месеци.
Во Норвешка, опозициските партии обезбедија гласање во парламентот за привремено укинување на патарините, што од 1 мај до 1 септември треба да ги намали цените на бензинот и дизелот на пумпите за 50, односно 40 центи. Владејачките социјалдемократи сметаат дека тоа ќе ја наруши буџетската рамнотежа и климатските цели.
Укинувањето на патарините за четири месеци ќе ги намали приходите на норвешкиот државен буџет за околу 600 милиони евра. Во Норвешка бензинот чини околу 26,6 круни по литар, а дизелот околу 27,2 круни, односно приближно 2,38 и 2,45 евра по литар.
Сепак, и покрај ова олеснување, за велигденскиот викенд ќе се одржи протест под името „Dieselbrølet“ или „Рикањето на дизелот“. Кампањата против рекордно високите цени на горивото, која ја покренаа претприемачи во транспортниот сектор и земјоделци, предвидува возење по крајбрежниот пат Е39 низ сите ленти со брзина од 40 километри на час.
„Ова е целосно лудило. Во земја како Норвешка не треба да биде можно половина од цената на горивото да биде данок. Тоа што го предлагаат политичарите не е доволно – данокот на гориво мора да се укине“, изјави за норвешката јавна телевизија претприемачот Јан-Ерик Рафос, на кого месечните трошоци за гориво за неговите шест камиони му пораснале за речиси 10.000 евра.
Данските медиуми и граѓани ги истакнуваат норвешките и шведските напори за намалување на даноците на горивото како насока во која треба да се движи и нивната земја. Но Данска во моментов има техничка влада, бидејќи сè уште траат преговорите за формирање ново парламентарно мнозинство по изборите од минатата недела, па затоа вакви мерки засега не се извесни.
Телевизискиот канал TV2 пресметал дека сопствениците на електрични автомобили, со домашен полнач со енергија во вредност од 100 дански круни (нешто повеќе од 13 евра), можат да поминат 378 километри. Во исто време, 100 круни бензин или дизел по сегашните цени обезбедуваат само 102 километри. TV2 пренесува дека цената на барел нафта Брент е околу 50 долари повисока отколку пред израелско-американскиот напад врз Иран.
Финска засега не презема мерки во врска со цените на горивото. Бензинот на финските пумпи чини околу 2,1 евро по литар, а дизелот околу 2,3 евра. Финската министерка за животна средина и клима, Сари Мултала, изјави:
„Во Шведска намалувањата се прилично мали. Чинат многу буџетски приходи, но за граѓаните не се толку значајни. Ако воведеме олеснувања за потрошувачите, тие мора навистина да бидат значајни.“
Министерката го отфрли и ублажувањето на обврската за удел на биогорива што се мешаат со фосилните горива, оценувајќи дека тоа не е брза и ефикасна мерка: „Мора внимателно да процениме што можеме да си дозволиме. Станува збор за заеднички пари на даночните обврзници.“
Воедно, Мултала нагласи дека Финска не страда од недостиг на енергија, туку само од високите цени на фосилните горива. Според неа, енергетската состојба во Финска е многу подобра отколку, на пример, во централна Европа, бидејќи производството на електрична енергија не зависи толку од фосилни горива.
Во нордиските земји цените на горивото се формираат пазарно и можат да се менуваат многу често, дури и неколку пати во текот на еден ден, но не се целосно либерализирани во смисла дека државата нема влијание. Националните влади значително влијаат врз конечната цена на пумпите преку акцизи, ДДВ, јаглеродни даноци, обврски за мешање биогорива и други регулаторни правила.