“Насамо со себе. Мојот живот “е книга исповед на Михаил Горбачов. Во неа единствениот претседател на СССР ги презентира своите размислувања за политиката, за животот, за судбината за родословието, за пријателите, за принципите за истомислениците и противниците, за кариерата и загубата.
Самиот автор признава дека работата на книгата била лесна задача за него. Ја пишувал ја речиси пет години. Одлуката за ова доаѓа по смртта на неговата сопруга Раиса. Горбачов раскажува дека таа исто сакала да напише книга за животот и блиските, дури почнала да работи на неа. По смртта н политичарот ги пополнил материјалите со детали од личниот живот, најчесто за неговата сопруга. “Се разбира, нејзината идеја за книга беше поинаква. Во мојата, сепак, има многу за политиката. “- додава поранешниот претседател.
Политиката е присутна во книгата на еден друг, нов начин – таа е претставена повеќе од гледна точка на личниот план, вклучувајќи и какви биле односите на Горбачов со некои сеуште активни политичари.
Ви нудиме извадок во кој Горбачов раскажува за односите и контактите Леонид Брежњев
На самиот врв. Леонид Брежњев
Најголемите изненадувања ме чекаа во Централниот комитет. Местото на постојаната моја работа беше Секретаријатот на ЦК на советската комунистичка партија. Неговите состаноци се одржуваат секоја недела и во обврските му влегуваше контролата за извршување на одлуките, селекцијата и распределбата на кадрите, односно номенклатурата. Тоа беше најсилниот механизам. Ако Политбирото на ЦК на советската комунистичка партија ја одредуваше политиката, носителите на одлуки, кои се подготвуваа од одделенијата на ЦК, владата и некои сектори, тоа Секретаријатот беше најстрогиот механизам за контрола на сè и најмногу – да не заборавам да кажам! – На сето она што е поврзано со идеологијата.
Во прво време моето енергично вклучување во работата на Секретаријатот на ЦК, во дискусијата за прашања на неговите седници предизвика кај моите блиски колеги не многу позитивна реакција. Речиси секој ми фрлаше непријателски поглед. Некои гледаа на мене како на “улизица”. Но, јас бев дојден од голема партиска организација, каде ефикасноста на сите одлуки се проверуваат од животот.
Се потрудив по секоја цена да не потонам во рутината на подреденост. Се противев на тоа. Лесно е да се каже, но да се задржи таква линија на однесување, не беше воопшто едноставно.
Требаше да дојде време кога јас ќе бидам должен да донесувам одлуки потребни за перестројката, да прашам зошто се подложени под оган едни или други важни документи. Требаше да се наметнам и да ги намалам мислењата на заслужни во минатото луѓе, кои ја изгубиле способноста да се справат со новата ситуација. Но, сето тоа претстоеше.
Често бев задушуван и замолчуван на седниците на Секретаријатот. Како прв секретар на краевиот комитет во Ставропол имав каде поголема слобода отколку тука во највисоката инстанца на власта.
Речиси девет години бев прв секретар на краевиот комитет на партијата во Ставрополието. На самото сечило на политиката. Во првите години на мојата партиска кариера се појавуваше мислата: не е ли подобро да се префрлама на брегот на науката, но тогашната мојата работа како секретар на краевиот комитет конечно ме убедуваше во исправноста на направениот избор. Политиката зеде врв над сите мои пристрасности и желби.
На неа и ги предадов најубавите години од животот. Го почувствував нејзиниот вкус. Овој свет ме завладеа целосно. Но никогаш не бев роб на политиката.
И повторно за Секретаријатот … Кога влегов во неговиот состав, го раководеше Суслов. Тоа беше негов прерогатив. Само во негово отсуство, кога беше на службено патување или на одмор, Секретаријатот се раководеше од Андреј Кириленко.
Ми се чини дека Суслов најдобро се занимаваше со оваа одговорна работа. Имаше огромно искуство. На 44-годишна возраст, уште во времето на Сталин, влегол во Секретаријатот на ЦК на советската комунистичка партија и во текот на целиот свој живот бил во раководството на партијата.
Одделувал многу внимание на прашањата на идеологијата и меѓународната политика. Самиот тој беше многу скромен човек, несебичен, со свој стил на облекување. За неговото облека велеа: “Тоа е човекот кој оди со галоши (гумени обувки налик на чизми)” – кога ќе пристигнеше во ЦК и се качуваше на спратот, каде беше неговиот кабинет, пред лифтот ги соблекуваше галошите.
Друг додаток во облеката негова, познат на сите, беше долгиот сив мантил. Некогаш, во деновите на 20-годишнината од апсорпцијата на цели (1974 година), во Казахстан се одржуваше состанок на кој пристигнаа првите секретари на областите поврзани со настанот, и тоа не само од Казахстан и Сибир, туку и од Ростов, Ставрополието и други области. Леонид Брежњев пристигна доцна во ноќта по состанокот со претседателот на Франција Жорж Помпиду во Пицунда. Раководството на Казахстан и секретарите на краевите и регионалните комитети го пречекаа на аеродромот Целиноград. Ние, северокавказците, стоевме на самата опашка на низата. Брежњев се доближуваше до секој и ја стискаше неговата рака.
Дојде и до нас.
– Како ти поминува времето? – праша Брежнев.
– Добро. Гледавме филм, кој го направиле Казахстанци.
– И каков е?
– Нов документарен. Во него има многу ваши средби со челниците Вие таму сте во сив мантил.
– Како на Михаил Андреевич Суслов ли?
Сите секретари потврдија.
Впрочем Леонид Брежнев се однесуваше со голема почит кон Суслов и му имаше целосна доверба. При подготовката на извештаите за пленум или за големите советувања кои претстоеше да ги чита Брежњев, проектите им се испраќаа на сите членови на Политбирото и секретари на ЦК за евентуални забелешки или препораки. Изработениот нацрт-извештај ја имаше назнаката на Брежнев: “Забелешките на Михаил Суслов треба да бидат реализирани целосно, сто проценти. Забелешките на другите другари – дискусија “.
Во моментот на моето пристигнување во Москва се изврши преструктуирање на силите внатре во повисоките партиски органи. Доаѓањето на Брежнев на власт во октомври 1964 година беше резултат на компромисот помеѓу различните групи, кои го симнале Хрушчов. Брежњев изгледаше не премногу значајна фигура и сите сметаа дека ќе им биде полесно да го манипулираат, но нивните сметки не се потврдени. Со помош на добро осмислени тактики на политичката игра тој успеа да ја зацврсти својата позиција и практично да стане недопирлив
.
После отстранување на Подгорњи и Косигин фактички се етаблира единствена власт на Брежнев.
Иронично при држењето на “личната власт” на Брежнев тој постепено ја губеше работоспособноста, а реалната власт премина во минлив карактер. Тој се менуваше пред нашите очи. Претходно беше не само што беше енергичен, но и демократски, не му беа странски нормалните човечки односи, ги наградуваше дискусиите, дури и на седниците на Политбирото и Секретаријатот се случуваа и дискусии.
Поради здравје уште од средината на 70-тите години Брежнев требаше да ја напушти својата позиција. Тоа би бил хумано во однос на него и целисходно од гледна точка на интересите на државата. Според кажувањата на Андреј Громико, Брежнев се обидел неколку пати да го постави прашањето да ја напушти функцијата генерален секретар. Но недостатокот на друга фигура, која да има надмоќ над останатите ги тсави работите во друг правец. И така тој остана на функцијата.
За одржување на нестабилната рамнотежа требаше да помогне и темелно почитување на подреденоста: секој член на Политбирото и секретар на ЦК мораше да си го знае местото и да не претендира за повеќе. Тоа понекогаш доведуваше до целосен апсурд. Се покажуваше и во т.н. редење во салата за седници на Политбирото. Не беше шега. На прв поглед се собираа колеги, соработници. Имаше ли тука место за превземања? Но не, секој мораше да заземе крај масата строго одредено место. Леонид Брежнев – на чело на масата, десно од него седење Суслов, лево – премиерот Косигин, а по неговото преземање – Тихонов. Заедно со Суслов – Кириленко, потоа Пелше, Соломенцев, Пономаров, Демичев. Од другата страна заедно до Косигин – Гришин, потоа Громико, Андропов, Устинов, Черненко и конечно Горбачов.
Имаше моменти кога на Леонид Илич му беше тешко едноставно да се “вклучи” во работата на Политбирото. Првично тоа ме изненади и дури шокираше. Но, искуството на моите колеги се укажа и на моето лично однесување.
За распуштањето ќе раскажам една анегдота, се однесува за Леонид Илич.
Та … Еднаш Леонид Брежнев ја поканил на гости мајка си, за да и покаже како живее. Отпрвин ја однел во московскиот стан наул. “Кутузов”, потоа во населбата Заречие на обиколницата. И ја покажал нејзината вилата во која живеел. И конечно во својата вонградска резиденција во Завидово каде сакал да го поминува своето слободно време и често доаѓал тука на лов. Конечно целото семејство направило одморат во јужниот резиденција на генералниот секретар во Крим. Потоа се заинтересирал за реакцијата на мајка си од сè што видела.
– Да, Лонја, сето многу ми се допадна. Но сакам да те прашам: што ќе правите со тоа цело богатство, ако на власт дојдат повторно комунистите ?!
… во прво време за мене најважно беше побрзо да влезам во земјоделскиот сектор, за да имам идеја за можностите како да се решаваат тековните задачи и проблемите на аграрната политика како целина.
Необичностите следеа една по друга. На пример, во СССР и Европската економска заедница (ЕЕЗ) во овој момент се произведуваше еднакво количество жито. При тоа за фуражни цели во Советскиот Сојуз се потрошени 100 – 110 милиони тони, а во ЕЕЗ – 74 милиони тони жито.Земјите во заедницата произведуваа значително повеќе животинска продукција отколку ние.
Каков беше проблемот? Западните земји освен жито за производство на храна трошеа над 30 милиони тони протеински додатоци, а тоа веднаш ги менуваше работите: се добиваше балансирање на хранливите елементи во сточната храна, кој даваше висок ефект. Но, тоа не е сè. Сточната храна од пасиштата во ЕЕЗ сочинуваат од 35 до 47 проценти во различни земји, а кај нас – околу 17 – 20 проценти. Како резултат на тоа се добиваше дека за едно животно во западните земји се потрошени 1,5 – 2 пати повеќе комбинирана храна. И, се разбира, ефектот од селекцијата.
Во земјите на Западна Европа се бореа за продуктивни раси, а кај нас често – за бројот на глави добиток, независно од нејзиниот квалитет. Во тоа време во западните земји широко се користеа индустриските технологии што даваше можност за висока продуктивност на трудот и обезбедуваше добри услови за работа на селанството.
Еве целиот комплекс од проблеми, кој бараше измена на приодите во раководството на сточарството во условите на СССР, иако далеку не сите можеа да користат од искуството на западните земји.
Искрено кажано, колку повеќе навлегував во ситуацијата, толку повеќе ме обземаше загриженост за ситуацијата во земјоделскиот сектор на земјата и сомнежите во соодветноста на тековната економска политика.
Тогаш се соочив со последиците од избезумените решенија, чија реализација нанесуваше и продолжуваше да нанесува штета врз природата на земјата. Како резултат од изградбата на најмоќните хидроелектростанции со кои се гордеевме, беа поплавени над 14 милиони хектари од најдобрите земји, стотици и стотици села, куќи, храмови, гробови на нашите предци. Многу од изградените во различно време индустриски претпријатија го фрлаа својот отпад во реките, што доведуваше до нивно загадување. Тоа водеше до губење на ресурси на свежа вода, до големи загуби на рибните ресурси. Недискриминирачката и хаотичната сеча на шумите и други избезумено активности доведоа до сериозни еколошки проблеми.
Цртеж на планираниот систем на државната сопственост навидум откриваше гигантски можности да се земат предвид природните фактори во нивната заемна поврзаност со социјалните промени, рационално решавање на клучните проблеми во народното стопанство. Но во пракса сè беше поинаку: централизираната структура на управување во огромната земја создаваше големи тешкотии во работата. По законите за функционирање на бирократски систем сите нејзини единици настојуваа да извлечат пред се корист за себе. Многу се продаде, губеше, тонеше во непознати (и познати!) џебови.
Уште на почетокот се соочив со сите овие проблеми. Во споредба со претходните, 1979 година се покажа неродна. Анализирајќи ја ситуацијата, дојдов до заклучок дека етаблираниот порано план за снабдување е нереален и ќе се наметне разликата да се покрие со купување на жито од странство. Подготвивме предлог и го испративме до членовите на Политбирото.
Оваа извештај стана причина за мојот прв судир со Косигин. При тоа се случи необична ситуација. Целото раководство на земјата се беше собрало во Кремљ, за да бидат врачени наградите на космонаутите В. А. Лјахов и В. В. Рјумин за подолгиот за тоа време лет – 175 деноноќија. До влезот на Екатерининската сала се водеше разговор на различни теми. Како и обично, Брежнев се заинтересира за жетвата. Реков дека треба да се обезбеди опрема за Казахстан за превозување на пченицата. Одеднаш во разговорот интервенира Косигин и многу нагло почна да ме прекорува: Доста веќе, вели едноставно, треба да се поправат со свои сили.
Тоа ме шашардиса. Брежнев го прекина, при тоа премногу мирољубиво:
– Слушај, ти си немаш поим што е бербата на село. Треба да се реши ова прашање.
Алексеј Николевич продолжи уште да се кара :
– Пратени ни се на нас, членовите на Политбирото, извештаи од земјоделскиот оддел на ЦК. Горбачов ги потпишал. Тој и неговиот оддел одат по тврдењата за ,есните расположенија, а ние немаме повеќе валута да купуваме жито. Не треба да либералничат, туку да манифестираат построги барања и да обезбедат спроведување на усвоениот план за снабдување.
Тоа беше премногу сериозно обвинение и тоа ме погоди. Му реков дека ако од моја страна се манифестира слабост, премиерот да му довери на својот апарат да направи заплена на вишокот храна к.
Зацари мртва тишина … Не спаси еден од протоколот:
– Леонид Илич – високо рече тој, – се е спремно, време е да влезете.
Еден по друг ние влеговме по Брежњев во Екатерининската сала.
По доделувањето на наградите на космонаутите се вратив во својот кабинет. Расположението ми беше лошо. Не само затоа што конфликтот стана токму со Косигин, кој длабоко беше почитуван. Во такви моменти секогаш сум се трудел да манифестираат ладнокрвност и трезвено да ценам дали не сум дозволил некоја грешка. По петнаесет минути ми заѕвони Брежнев.
– Преживуваш ли? – ме праша тој, очигледно сакаше да ме поздравуви и смири.
– Да – одговорив јас. – Не можам да се согласам со тоа дека сум зазел противодржавна позиција.
– Правилно постапи. Не се секирај. Навистина треба да се стремиме кон тоа, владата да посвети поголемо внимание на земјоделството.
Со тоа разговорот заврши.
По два часа телефонот повторно заѕвони. На директната линија – Косигин. И како ништо да не се случило, со нормален тон се обратикон мене:
– Сакам да продолжиме разговорот што го почнавме.
– Алексеј Николаевич – одговорив без било каква иритација, – можеби вие навистина на оваа завршна фаза ќе преземете иницијативата во свои раце. За мене ова е прва ваква кампања, а и годинава беше една таква тешка.
Но веднаш слушнав од Косигин:
– Го прочитав уште еднаш вашиот извештај. Се согласувам со неа – .
И тој тоа го изговори тоа без било иритација, без да ме прекори, но и без да се извини. Па, што пак, си помислив …
Инцидентот со Алексеј Николаевич имаше за мене сосема неочекувани последици. Одреден дел од раководството видливо зазеде уникатна позиција – како мојот тврда лична позиција кон Косигин. Затоа мислев кога еднаш во разговор со мене Суслов вели:
– Имавме тука еден разговор. Претстои пленум. Има намера да се зајакнат твоите позиции. Имаше предлог да те предложиме во составот на членовите на Политбирото. Но, јас се искажав против и сакам ти да го знаеш за тоа. сепак ќе те препорачаат за кандидат-член на Политбирото. Тука работат секретари од пет, десет, петнаесет години. Зошто да создаваме непотребни тензии?
Тој беше во право.
Од “сам со себе. Мојот живот “