Разговорите во Софија за рестартирање на “Набуко-Запад” можат да доведат до уникатна ситуација во која сите ќе заработат. Зошто, откако престана “Јужен поток”, Русија повторно има потреба од “Набуко”, коментира Андреј Гурков за “Дојче Веле”.
Баку и Софија сакаат да се ревитализира гасоводот “Набуко”! Руските медиуми активно дискутираат за договорот постигнат од азербејџанскиот претседател Илхам Алијев и бугарскиот премиер Бојко Борисов. Повеќето коментатори по инерција се обидуваат да докажат целосната безперспективност на овој проект. Но всушност, од гледна точка на “Газпром” на овој потфат треба цврсто да се стискаа палци. Во новите услови “Набуко” може да стане не конкурент, а во главен партнер на руската државна компанија.
Како дојде дотука? Точно е дека своевремено меѓу “Газпром” и “Набуко” постоеше напнатост. Веднаш треба да се каже, сепак, дека грешат оние кои и до денес мислат “Набуко” единствено како алтернатива на рускиот “Јужен поток”. Ако го следиме хронологијата, ќе разбереме како се добие токму спротивното. Австриската компанија OMV уште во 2002 година отпочна иницијатива за “Набуко” со цел да се заобиколи Русија, а Европа да добива касписки гас. За да се спречи овие планови, во 2006 година “Газпром” го промовира својот контрапроект “Јужен поток”. Тогаш уште воопшто не стануваше збор гасниот транзит да се заобиколува Украина. Овој мотив се појави значително подоцна.
“Набуко” и “Јужен поток” требаше практично да помине низ исти земји од ЕУ – Бугарија, Унгарија и Австрија. Односно тие се покажаа конкуренти. “Набуко” не издржа на оваа конкуренција, најмногу поради истите причини кои се валидни и денес: немаше гаранција дека за цевките ќе има доволно гас, зашто азербејџанскиот не доаѓаше, а плановите за дополнителни количества од Туркменистан, Иран и Ирак беа чиста теорија. Треба, впрочем, да се прави разлика и помеѓу оригиналната варијанта на “Набуко”, кој почнуваше во источна Турција, и скратена варијанта “Набуко-Запад” од турско-бугарската граница до Австрија. Идејата за долгиот варијанта отпадна уште кога Азербејџан и Турција се согласија сами да градат Трансанатолскиот гасовод “Танап” на турска територија. Тој завршува во западна Турција, во близина на границите со Грција и Бугарија.
За транспорт на гасот оттаму до големите европски потрошувачи се натпреваруваа два проекта: “Набуко-Запад” и Трансјадринскиот гасовод ТАП, кој предвидуваше рута преку Грција и Албанија, по дното на Јадранско Море до Италија. Во 2013 година Азербејџан се прогласи за изградба на ТАП, од кој скратениот проект “Набуко” отпадна поради сметките. На 1 декември 2014 година, сепак рускиот претседател Путин неочекувано донесе одлука да се откаже од “Јужен поток”, а наместо него да турка гасовод под дното на Црното Море, кој брзо доби името “Турски поток”. Веднаш наиде претпоставката дека “Набуко-Запад” можеби не е конечна погребан.
Можни сценарија
Москва, навредена од ЕУ, си претставуваше дека “Турски поток” така: цевка завршува околу границата на Турција со Грција, а за понатамошен транспорт на гасот да се грижат самите Европјани. Но единствениот што има развиено европски проект, кој би бил во состојба да преземе такви количини гас (од редот на 50 милијарди кубни метри) и досега останува “Набуко-Запад”.
Еве како се појави следново сценарио: во повеќето западниот крај на Турција, во близина на границите со Грција и Бугарија, јавува гигантот за дистрибуција на гас центар – Хаб. Овде се вливаат два гасовода – “Танап” и многу најмоќниот “Турски поток”. Од истиот центар кон Европа преземат малиот ТАП и значително најсериозен “Набуко-Запад”. Претседателот на Азербејџан Алиев изјави токму она по разговорите во Софија: “Сметаме дека можеме да се здружиме ТАП и” Набуко “.” Соодветно од овој центар и рускиот, и азербејџанскиот гас преземат или на запад преку Грција и Италија, или на северозапад во Бугарија , Романија и Унгарија до Австрија. Бидејќи Трет енергетски пакет на ЕУ заповеда токму тоа: ТАП и “Набуко-Запад” треба да бидат достапни за сите добавувачи. Вклучувајќи и за потенцијалните добавувачи од Туркменистан, Иран и Ирак – под услов да посакаат. Со други зборови, изградбата на “Набуко-Запад” може да се одлучи како клучен проблем на рускиот проект “Турски поток”. Имено, дека во него се уште нема предвидена таква крајна точка, каде што европските инфраструктури да преземат и да транспортираат натаму испорачаниот гас. И обратно: токму усвојувањето на газпромовската цевка Турски поток создава услови за заживување на “Набуко-Запад”, која првично требаше да се потпира единствено на несигурните количини азербејџански гас.
Се разбира, допрва има да се водат многу преговори. На крајот сепак сите може да се најдат во улогата на профитабилни: Азербејџан и Русија добиваат инфраструктура за продажба на својот гас, Турција – голем гасен центар, Туркменистан, Ирак и Иран добиваат реална перспектива за извоз на гас, а земјите од ЕУ се прошири изворите на суровини и патеки за нивната испорака. И ако тоа не е взаемно корисна соработка!