Во Европа беснеат немири. Кризата поврзана со бегалците се заканува по интегритетот на европскиот проект. Тие не се способни да ги прифатат, а еден по друг бран идат луѓе од Африка и Блискиот Истоk. Многу земји-членки почнаа да ги затвораат границите и да наметнуваат гранична контрола.
Но, оние луѓе кои сакаат да се населат во Европа, не се само од Сирија и Ирак, како и повеќето големи медиуми ни ги наметнуваат. Бегалци доаѓаат и од Пакистан, Авганистан и држави од суб-сахарска Африка. Нивниот број е блескав и расте секој месец. Во меѓу време, во Европа се раѓаат процеси, заканувачки и суштински по Европската унија и нивнатавизија за “отворено и демократско” општество.
Во позадината на овие предизвици, европски официјални лица на секој начин се обидува да се справи со бегалската криза, како нудат техничка и економска поддршка на земјите-членки, а тие со бледата надеж сакаат да одиграат својата улога и да го спречат падот на европскиот интеграциски проект.
Дали ќе успеат или не останува да дознаеме? Она што е надвор од секое сомневање, е дека оваа криза ќе се продлабочи и во позадината не очекуваат 4 милиони мигранти, кои ќе пристигнат во Европа во следните 2 години.
Познатиот интелектуалец Ноам Чомски открива во длабочина што е вистината The Truth Out, цитиран од a-specto.bg своите размислувања за бегалската криза и други проблеми во ЕУ, како и за континуираната неконтролираното финансиска криза во Грција.
Г-дин Чомски, Ви благодарам што се согласивте да го направиме ова интервју, за сегашната ситуација во Европа. Би сакале да почнам со следново прашање: зошто, според Вас, бегалската криза во Европа се случува токму сега?
Taа криза се развива со години. Границите на Блискиот Исток и Африка беа разнесени. Два удари по Западот имаа драматични последици. Првиот беше оној на Велика Британија и САД, кои го нападнаа Ирак и нанесоа речиси смртоносен за земјата удар. Ирак, пред 20 години беше уништен во масовен и воен напад буквално проследен со геноцидни санкции, наметнати пак од истите земји.
Настрана се масакрите и уништувањето на земјата, жестоката окупација ги разгори секташките конфликти, го раздели целиот регион. Оваа инвазија остави без дом огромен број луѓе, голем дел од нив избегаа во соседните сиромашни држави, кои беа оставени да се справат некако со последиците од нашите престапи.
Една од последиците кои произлегуваат од оваа инвазија е чудовиштето “Исламска држава”, која придонесе за ужасната сириска катастрофа. Повторно соседните земји го донесоа протокот на бегалци. Само во Турција има 2 милиони бегалци. Во исто време таа придонесува за постоењето на овие текови и ја поддржува милитантната група Џабхат ан-Нусра, како и други радикални исламисти и ги напаѓаа Курдите, кои се главни непријатели на ИД. “Исламска држава” е исто така поддржана од турските власти. Бегалски проток не може да биде притворен само во рамките на овој регион.
Вториот удар е уништената Либија, која сега се наоѓа во целосен хаос. Денес земјата е сцена на многу раскарани меѓу себе групи, база на “Исламска држава”, одгледно извор на џихадисти и на оружје од Западна Африка кон Блискиот Исток, и така да се каже инка за потоци од бегалци од Африка. Сето ова го покренува прашањето и за долгорочните фактори. Со векови Европа ја ставала Африка под тортура, или нека се изразам повеќе меко – експлоатира Африка, за да извлече сопствена корист.
Сликата на реалноста е повеќе од гротескна. Еден пример кој е трогателен, е Белгија, која во моментов се превива под тежината на бегалската криза. Нераскажано нејзиното богатство од работењето во Конго е постигнато со суровост, која ги надминува дури европските нејзините соседи.
Конго успеа да добие независност во 1960 година Таа имаше потенцијал да стане богата и стабилна земја откако се ослободи од канџите на Белгија и да стимулира развојот на Африка. Под водство на Патрис Лумумба, една од најпознатите – ветувачки личности на Африка, имаше реални перспективи. Тој беше на нишан на ЦИА, но Белгијците први беа добри до него. Трупот му беше сецкан и потоа претопен во сулфурна киселина.
Од своја страна, САД и нивните сојузници ја поддржуваа клептоманот Мобуту. И до денес источниот дел на Конго е поле за повеќе развратен масакр, за што има вина омилена на САД Руанда, само и само завојуваните групи и да им обезбеди на мултинационалните компании одредени минерали кои се користат за телефони и други високотехнолошки чуда. Ова е резиме слика за Африка. А за Европа сето тоа се претвора во бегалска бран.
Овие бранови од луѓе (очигледно многу од кои се имигранти, а не само бегалци кои бегаат од региони погодени од војната) инвазивни во срцето на Европа претставуваат еден вид на “природна катастрофа” или тоа е целосно резултат од политиката?
Има дел од природна катастрофа. Ужасната суша во Сирија најверојатно е ефектот од глобалното затоплување, што не е точно природно. Кризата во Дарфур е делумно резултат од проширувањето на пустината, поради што номадски групи од населението се преселуваат во населените места. Ужасната глад во Централна Африка денес исто така се должи на уништувањето на животната средина за време на Антропоцена – новата геолошка епоха во која се човечките активности, главно индустријализацијата, ги уништуваат изгледите за опстанок. И овој глад ќе продолжи, освен ако овој процес не под контрола.
Европските лидери среќаваат уште поголеми проблеми во справувањето со бегалската криза, бидејќи многу земји-членки не сакаат да ги исполнат својата улога да прифатат повеќе бегалци. Што зборува тоа за начинот на одлучување во ЕУ и вредностите на многу европски општества?
Управувањето на ЕУ работи многу ефикасно, кога станува збор за наметнување на штедење, кои пустошат сиромашните земји и се во услуга на банките. Но тоа целосно се издгна во однос на човечката несреќа, која е во значителен дел резултат на злосторствата на Западот. Товарот падна врз оние кои имаат желба да направат повеќе од тоа да си го помрднат прстот, како што направија Шведска и Германија. Многу други едноставно ги затворија своите граници. Европа се обидува да ги натера Турција да ги задржи подалеку од нејзините граници жалните остатоци, токму на ист начин на кој САД врши притисок врз Мексико, за да запре оние кои се обидуваат да избегаат од уништувањето и злосторства на САД во Централна Америка и да пристигнат во САД. Ова се претставува како хумана политика, со што се намалува “илегалната имиграција”.
Што значат вредностите на Европа? Тешко е дури да се користи зборот “вредности”. САД, која можеби е најбезбедна земја во светот, сега е апсорбирана од дебата дали да се дозволи на Сиријците да влезат, бидејќи меѓу нив може да има терористи кои се презентираат за лекари пример. И други крајности кои за жал се нормални за САД, како тоа дали да се дозволени муслимани воопшто.
А што ќе кажете за аргументот дека за многу европски земји е невозможно да прифатат толку многу мигранти и бегалци?
Германија има направено најмногу, примајќи околу 1 милион бегалци во земја со население од над 80 милиони луѓе. Споредете Либан, сиромашна земја со тешки внатрешни проблеми. Населението сега е околу 25% Сиријци, во прилог на потомците на оние кои биле протерани од поранешната Палестина. Покрај тоа, за разлика од Либан, Германија има силна потреба од имигранти, за да се справи со намалувањето на наталитет, резултат од образованието на жените ширум светот. Кенет Рот, шеф на Human Rights Watch, сигурно е прав истакнувајќи дека “овој бран на луѓе” е повеќе како слаба струја во позадината на големината на базенот во кој треба да бидат апсорбирани … Со оглед на богатството на ЕУ и напредна економија, тешко е да се тврди дека на Европа и недостасуваат средства за апсорпција на новодојденците, особено во земји кои имаат потреба од имигранти од економски причини.
Многу од бегалците кои се обидуваат да стигнат до Европа не успеваат да преживеат во текот на ова патување и нивните тела се исфрлени од морето на брегот на Грција и Италија. Според податоците на Агенцијата за бегалци на ОН (УНХЦР) повеќе од 2.500 лица загинале само минатото лето (2015 година) обидувајќи се да го преминат Медитеранот до Европа од југозападниот брег на Турција, кој стана појдовна точка за илјадници бегалци, примамени од турски шверцери во распаднати чамци. Зошто Европа не врши притисок врз владата на Ердоган да се направи нешто за оваа ужасна ситуација?
Како што веќе забележав првично европските напори беа насочени кон притисок врз Турција да ја задржи мизеријата и страдањата далеку од Европа. Тоа многу личи на САД и Мексико. Откако веќе сме далеку од нив, нивната судбина не претставува особена грижа за нас.
Грчката криза продолжува со полна сила и меѓународните кредитори на земјата постојано бараат такви реформи, какви ниту едно демократска влада во Европа не е во состојба да ги исполни. Во некои случаи нивните барања за повеќе реформи не се придружени со конкретни мерки, а впечатокот што се создава е чувството на брутален садизам спрема грчкиот народ. Што е вашето мислење за ова прашање?
Условите кои беа поставени на Грција, се во интерес на доверителите. Тие ја опустошија земјата. Декларираната цел е да се намали товарот на долгот, но тој се зголеми во услови на овие мерки. Бидејќи економијата беше нарушена, БДП природно е намален, а соодносот на долгот кон БДП е зголемено, иако радикалното намалување на државните трошоци. Предвидено беше олеснување на грчкиот долг, но само теоретски. Всушност, Грција се претвори во инка, преку која европската помош оди кон западните банки кои го прават ризичниот заем. Банките пропаднаа и побараа да бидат спасени од европските даночни обврзници, позната функција на финансиските институции во неолиберална епоха.
Кога грчката влада предложи референдум до грчките граѓани, реакцијата на европските елити беше застрашувачки Нахален. Како смеат Грците да сметаат демократијата како достојна за почит вредност во земјата од каде потекнува? Владејачките Еврократите реагираа со целосен садизам, воведоа дури построги барања и Грција е уништена држава, а во меѓу време, без да им трепне око присвоија она што им одговара. Мислата на садизам е намената врз грчкиот народ, а секој кој се осмелува да замисли дека луѓето можат да имаат права, е пропорционалено со оние на финансиските институции и инвеститори. Општо земено, мерките за штедење за време на рецесија немаат економска смисла, како признаваат дури и економистите од ММФ. Тешко е да гледаме ова како нешто различно од класна војна, со цел да бидат откажани социјалдемократските успеси кои биле еден од главните придонеси на Европа кон современата цивилизација.
А вашите ставови во врска со владата на СИРИЗА, која не ги почитува ветувањата направени во предизборната кампања и се дојде до потпишување на нов договор за спасување, благодарение на што уште едно грчка влада треба штедење и непопуларни мерки?
Не се чувствувам доволно блиску до ситуацијата, за да коментирам конкретните постапки на СИРИЗА и да давам оценка на алтернативните опции кои таа би можела да ги гони. Нивните можности би биле значително подобра ако беа случиле на значајно поддршка од водечките сили во Европа.
Поранешниот министер за финансии на Грција, Јанис Варуфакис формира нова партија, чија идеја е да се тргне кон, како што тој самиот вели, “едноставен, но радикална цел: демократизацијата на Европа”. Имам две прашања кон вас за тоа: Прво, зошто социјална демократија се повеќе останува во минатото во многу европски земји. И второ, до кој степен е можно капитализмот да биде “демократизира”?
Социјалната демократија не само во европскиот варијанта беше поставена под силен притисок за време наречен неолиберален период на минатото генерација. Општо земено, тоа е штетно за сите, освен за мали елити кои имаат корист. Илустрација на гадоста на овие доктрини се открива во истражувањето кое неодамна објавено од Oxfam, во кое се утврдува дека најбогатиот 1% од населението во светот наскоро ќе држи повеќе од половина од светското богатство. Во меѓувреме, во САД, најбогато меѓу светските општества која поседува неспоредливи предности, милиони деца живеат во домаќинства кои се обидуваат да преживеат со 2 долари на ден. Дури тоа милостина е под напад од т.н. конзервативци. Колку далеку овие реформи можат да продолжат под постоечките видови на државен капитализам, само може да се дебатира. Но нема сомнение дека тие можат да одат подалеку од она што сега постои. Нема сомнеж и дека реформите треба да бидат извршени до крај. Ова треба да биде цел, дури и за оние кои се посветени на радикална општествена револуција. Таа би довела до уште поголеми ужаси, ако не се одржува од широките маси кои треба разберат дека центрите на власта ќе го блокираат секој следен чекор.
Европската бегалска бран принуди неколку земји-членки на ЕУ, вклучувајќи Австрија, Шведска, Данска и Холандија, да престанат со договорот од Шенген. Сметате ли дека ние стануваме сведоци на разрешница на проектот за интеграција во ЕУ, вклучувајќи и можеби на единствената валута?
Мислам дека треба да се прави разлика помеѓу единствената валута, за која околностите не се погодни, и проектот за интеграција во ЕУ. Доволно е да се потсетиме дека во текот на стотици години Европа беше посветена на меѓусебно колење од ужасни скалилаа. Надминувањето на националните непријателства и ерозијата на границите е значително достигнување. Ќе биде многу срамно, ако Договорот од Шенген се сруши пред заканата со која може да се справиме човечно и која навистина може да придонесе за економската и културната состојба на европското општество.