Пред 100 години Англичаните и Французите делат голем дел од Отоманската империја – без да го дадат зборот на луѓето кои живеат во овој регион. Рани, нанесени од тајниот договор “Сајкс-Пико”, крварат и до денес-пренесува DW

Земјите Ирак и Сирија веќе не постојат – тоа послание го упатуваат кон светот џихадистите од “Исламска држава” (ИД). Со него тие велат и уште нешто: западниот империјализам веќе не е старател на Блискиот Исток.

Границата меѓу Сирија и Ирак преживеа точно сто години по “раѓањето” во мај 1916. Британскиот дипломат Марк Сајкс и неговиот француски колега Франсоа Жорж-Пико склучуваат тогаш еден договор, останат во историјата како “Пактот Сајкс-Пико”. Но дали навистина овој пакт бил заговор на Европејците против Арапите, како што тврди пропагандата на ИД? Многумина Арапи се убедени дека е точно така. Германско-сирискиот политиколог Басам Тиби се сеќава дека уште на млади години интензивно се занимавал со Пактот: “Во рамките на целото средно училиште се разработува темата за Пактот Сајкс-Пико и раните, нанесени од него, во наставата по историја. Од овие рани страдаат не само Сиријците, но и сите други Арапи “, вели политикологот.

Пактот Сајкс-Пико: коренот на злото во арапскиот свет

Со тајниот договор меѓу Сајкс и Пико Англичаните и Французите делат голем дел од Отоманската империја уште пред конечно да се постигне победа во Првата светска војна – ја делат , без да го дадат зборот на луѓето кои живеат во овој регион. Французите ги добиваат териториите протегаат од денешниот турски југоисток, во северен Ирак и Сирија, та дури до Либан. За Британците останува земјиштето во јужен и централен Ирак. Остатокот од територијата – денес таму се наоѓаат Сирија и Јордан, Западен Ирак и североисточниот дел од Арапскиот полуостров – по замисла треба да се вложи во една нова арапска Британија под британско-француско старателство.

Во целата приказна непријатна улога играат и Германците, кои преку демарш на Блискиот Исток сакаат да ги ослабат непријателите во Првата светска војна. Во оваа војна Германија е сојузник на Отоманската империја. Со помош на истанбулскиот калиф, кој е највисоката религиозна инстанца за муслиманите-сунити, Германците ги повикуваат сите Арапи на Светата војна (џихад) против Британците. Во одговор Британците склучуваат сојуз со Хусеин бин Али, кој е “чувар” на светите места Мека и Медина во денешна Саудиска Арабија и во таа функција е вториот најважен религиозен авторитет по калифот.

Ердоган: Турција е оставена сама да се бори , Европа е диктаторска !

Во октомври 1915 година, главниот британски комесар на Египет Хенри МакМахан упатува примамлива понуда до Хусеин бин Али – ако Арапите ги поддржуваат Британците, во отплата бин Али ќе добие можност да си направи свое арапска царство: “Британија е подготвена да го признае и да ја почитува независноста на Арапите во рамките на предложените од бин Али граници “.

Трансакцијата е склучена. На чело на Арапите застанува син на бин Али, Фајсал бин Хусеин. Заедно со британскиот агент Томас Едвард Лоренс, ака “Лоренс Арапски”, Фајсал бин Хусеин навистина успева да турнам Отоманците.

По крајот на Првата светска војна “новиот поредок” во регионот се дискутира на Париската мировна конференција. Фајсал упорно се залага за правата на Арапите. “Верувам дека големите сили ќе ја постават благосостојбата на арапското население над своите тесни материјални интереси”, вели тој.

“Зад арапска фасада”

Фајсал сепак греши. Франција и Велика Британија не се откажуваат од тајната поделба на териториите договорено меѓу Сајкс и Пико. Тие дозволуваат креирање на арапски држави, но само под услов да можат да ги контролираат. Како што сосема јасно го кажува тогашниот британски министер за надворешни работи лорд Џорџ Карзан, британските интереси само треба да бидат скриени зад една “арапска фасада”. Според него, новите земји треба “да се управуваат под британско раководство, да се контролираат од вистински мохамедани и, по можност, од арапски тим”.

Блискиот Исток по поделбата од Пактот Сајкс-Пико

Париската мировна конференција донесува одлуки со сериозни последици: токму тоа ги создава двете држави Сирија и Ирак. Со мандат од Лигата на народите во 1922 година е потврдено раѓањето и на трета земја – Либан. Пак со мандат на Лигата на народите во истата 1922 година е одлучено да се изгради “национална татковина на еврејскиот народ” – токму тоа е ембрион на иден Израел. “Ве уверувам дека ние, Арапите, не чувствуваме никаква етничка или верско непријателство кон Евреите, какво за жал е распространета на многу други места низ светот”, вели Фајсал во Париз. Но во судирот со една доста комплексна реалноста овие добри намери наскоро пропаѓаат.

Само една година подоцна Британија простира против Транс-Јордан од Палестина и така ги поставува основите на денешното Кралство Јордан. А уште во крајот на 19 век Британците го зеле под своја заштита малиот емират Кувајт, што по Првата светска војна го прогласуваат за независна држава.

Историја со лош крај

На крајот тој “нов ред” на Блискиот исток излегува хранлива средина за бројни војни и конфликти, кои продолжуваат до ден-денешен. Еве само дел од нив: тензиите меѓу Палестинците и Израелците, кои понекогаш стигнуваат до војна; либанската граѓанска војна од 1975-1990; Заливската војна, откако во август 1990 година Хусеин го окупираше Кувајт; воените судири во курдските региони на Турција, во Ирак и подоцна во Сирија; и конечно – фаталната инвазија на САД во 2003 година. Серијата од грешки во текот на оваа операција и по неа го создаде на крајот најопасното – религиозен воен фронт, кој пак доведе до појава на “Исламска држава”. Малку подоцна ИД интервенира и во граѓанската војна во Сирија.

Во краток преглед: сите овие трагедии не треба целосно да се припишуваат на “новиот поредок”, настанат пред 100 години. Тогаш беа положени темелите на една погрешна регионална структура која и до денес ги потхранува тензиите и војните на Блискиот Исток.