Во изборот за нов лидер на Европската централна банка се издвојуваат три кандидати, но нивниот успех нема да зависи само од личните референци, туку и од распределбата на клучните функции и односите на моќ во рамките на еврозоната.
Трката за наследник на Кристин Лагард веќе започна, и тоа пред нејзиното заминување да биде официјално потврдено. Дискретно пласираните информации среде февруари за можно предвремено напуштање на функцијата беа доволни да започне политичкото и институционалното позиционирање во еврозоната.
Иако Лагард јавно тврди дека сè уште не донела конечна одлука, шпекулациите за можен премин на чело на Светскиот економски форум дополнително отворија простор за потенцијални наследници и лобирање од страна на државите членки.
Одлуката ќе ја донесат лидерите на 21 земја од еврозоната, во момент кога паралелно се отвораат и други клучни позиции во рамките на ЕЦБ. До 2027 година се очекуваат промени на позицијата главен економист, во Извршниот одбор, како и на местото на потпретседателот, кое би требало да го преземе Борис Вујчиќ. Се работи за ретка ситуација која овозможува пошироко прераспределување на влијанието во рамките на институцијата.
Според анализа на францускиот весник „Le Monde“, трите кандидати веќе се вклучени во трката: Клас Кнот, поранешен гувернер на Холандската централна банка; Пабло Ернандез де Кос, поранешен гувернер на Банката на Шпанија; и Јоаким Нагел, претседател на Бундесбанк.
Нивните кандидатури надминуваат лични амбиции и ја одразуваат подлабоката борба за национално влијание во една од клучните институции на еврозоната. Се работи за типично европско балансирање меѓу „големите“ и „малите“ држави, како и меѓу т.н. „јастреби“ и „гулаби“ – застапници на построга или пофлексибилна монетарна политика.
Неформалното правило налага меѓу шесте членови на Извршниот одбор, со седиште во Франкфурт, да има по еден претставник од секоја од четирите големи економии – Германија, Франција, Италија и Шпанија. Тоа дополнително го стеснува изборот, бидејќи Франција веќе двапати имала претседател на ЕЦБ, додека изборот на кандидат од Германија би бил политички чувствителен, со оглед на тоа што таа земја веќе има силно влијание во европските институции.
Во такви односи на моќ, како најсериозни кандидати се издвојуваат Кнот и Ернандез де Кос. Кнот има силна репутација и поддршка од северните земји, но се поврзува со перцепцијата на „јастреб“ во монетарната политика, што може да ја ограничи неговата прифатливост. Ернандез де Кос, пак, доаѓа од „пофлексибилен“ пристап кон монетарната политика и има значајно меѓународно искуство.
Неговото избирање би можело да отвори простор за Франција да ја преземе функцијата главен економист – клучна позиција во обликувањето на монетарната политика. Доколку, пак, биде избран кандидат кој се перципира како „гулаб“, како Ернандез де Кос, Германија веројатно ќе ја побара таа функција како противтежа.
Веќе се споменуваат потенцијални француски имиња за таа позиција, вклучувајќи ја Лоренс Бун и Агнес Бенаси-Кере, што истовремено би помогнало во намалување на родовата нерамнотежа во ЕЦБ, каде што жените моментално заземаат само два од 27 места.
Исходот од изборот нема да зависи само од квалитетот на кандидатите, туку пред сè од поширок пакет политички компромиси. Клучно прашање ќе биде распределбата на влијателните позиции, особено местото на главниот економист, кое може да послужи како инструмент за рамнотежа меѓу државите членки.
Во позадина на целиот процес се наоѓа и стратешкото прашање за идниот правец на монетарната политика на ЕЦБ – помеѓу построгата контрола на инфлацијата и поголемата флексибилност во поттикнувањето на економскиот раст.
Иако позиционирањето на кандидатите веќе е во тек, конечниот исход останува неизвесен. Досегашната пракса покажува дека ваквите одлуки често се носат во последен момент, преку политички договори кои ги надминуваат очекувањата на пазарот. Можното заминување на Лагард така само го покрена процесот кој ќе го одреди идниот правец на монетарната политика на еврозоната.