Една година подоцна партијата СИРИЗА точно ја извршува политиките за штедење
На 25 јануари се наполни една година откако радикалната лева влада беше избрана во Грција – со неговиот динамичен млад премиер, Алексис Ципрас, младиот и надежен решителен удар против мерките за штедење и со Јанис Варуфакис, неконвенционалниот си министер за финансии, пристигнал набргу потоа во Лондон и се претвори во медиумска сензација. Тука имаше влада којаги игнорираше досадните буржоаски конвенции. Очекувањата беа големи. Една година подоцна партијата СИРИЗА точно си ги извршува политиките за штедење, кои претходно ги осудуваше. Така се прочисти од левото крило и Ципрас се истрела во радикализмот, за да остане на власт по секоја цена. Грција падна со духот. Зошто тоа се заокружи така? Урбаната легенда, дистрибуирани во некои медиумски средини навестува дека радикалите биле запрени од преврат организиран од конзервативни политичари и претставници на ЕУ, решени да елиминираат секаков ризик од зараза.
СИРИЗА беше преземена од чудовиштата на неолиберализмот и привилегиите. Сепак, таа водеше добра битка, можеби дури и го посеа семето на бунтот. Реалноста е многу поинаква. Пред една година раководството на СИРИЗА беше убедено дека ако отфрли новиот спасувачки план, европските кредитори ќе се покажат со врзани раце пред лицето на генерализирани финансиски и политички немири. Тие претпоставуваа дека ризиците за еврозоната беа поголеми од ризиците за Грција. Ако СИРИЗА преговараше цврсто, требаше да биде предложен “чесен компромис”, спасоносна мерките за штедење и намалување на државниот долг. Раководител на оваа стратегија беше Варуфакис, но беше жедно усвоена од Ципрас и поголем дел од раководството на СИРИЗА. Добронамерни критичари постојано истакнаа дека еврото има мрежа од институции со сопствена внатрешна логика, кои едноставно би го отфрлил барањето за откажување од строгост и отпишување на долгот. Покрај тоа, Европската централна банка беше подготвен да го ограничи обезбедувањето на ликвидност на грчките банки, потиснување на економијата – и со тоа и владата на СИРИЗА. Грција не може да преговара ефикасно без алтернатива план, вклучувајќи ја и можноста за излегување од монетарната унија, бидејќи создавањето на својот ликвидност беше единствениот начин да се избегне зафат на ЕЦБ. Тоа далеку не би било лесно, се разбира, но барем требаше да предложена опција за исправање против катастрофалните стратегии за спасување на доверителите. За жал, раководството СИРИЗА немаше ништо од тоа.
ЕУ мирно ја затвори славината на ликвидност на Европската централна банка и одбива да даде денар Одговорот од страна на политичари од ЕУ за СИРИЗА беше скептичен, разочарување и ескалација на непријателството. Катастрофи карактер на стратегијата на СИРИЗА стана јасен уште на 20 февруари 2015 година Европските политичари ја принудија новата грчка влада да се согласи да се земе на нишан буџетските вишоци, да се примени “реформи”, да ги преземе сите должнички обврски целосно и да се воздржи од употреба на постоечките спасувачки фондови за какви и да е други цели освен за поддршка на банките. ЕУ мирно си ја затвори славината на ликвидност на Европската централна банка и одбива да даде денар дополнителна финансиска поддршка, додека Грција не се согласи. Условите во земјата станаа постапно обесхрабрувачки бидејќи владата стегајќи ги најликвидните резерви, банките останаа на суво и економијата едвај функционираше. До јуни Грција беше принудена да воведе контрола врз капиталот и да прогласи неработен ден за банките. СИРИЗА се обиде на едно последно фрлање на коцката во јули, кога Ципрас најави референдум за новиот, суров спасувачки план. Неверојатно, но и со значителна храброст, 62% од Грците гласаа за отфрлање. Ципрас водеше кампања за отфрлање, но кога резултатот дојде, тој сфатил дека во пракса тоа значеше излез од еврото, за што Владата не му беше направило никаква сериозна подготовка. За да бидат сигурни имаше изгребани на краток рок хартија “планови” за паралелна валута или паралелна банкарски систем, но такви аматерски идеи не се корисни во дванаесет без една минута. Покрај тоа, грчкиот народ не беше подготвен и СИРИЗА како политичка партија едвај функционираше. Пред сè Ципрас и неговиот круг се лично ангажирани со еврото. Соочени со катастрофалните резултати од стратегијата, тој се предаде безпоговорно на кредиторите.
До јуни Грција беше принудена да воведе контрола врз капиталот и да прогласи неработен ден за банките. Од тогаш тој ја усвои суровата политика на буџетски суфицит, ги крена даноците и ги продаде грчките банки на шпекулативни фондови, приватизира аеродроми и пристаништа, и е на пат да ги намали пензиите. Новиот спасувачки план осуден ја заглави во рецесија Грција на долгорочен пад како изгледите за раст се слаби, образованата младина емигрира и националниот долг тежи. СИРИЗА е прв пример на влада на левицата, што едноставно не успеа да ги исполни ветувањата, но исто така усвои програмата на опозицијата, на големо. Нејзиниот неуспех го зајакна чувството во цела Европа, дека мерките за штедење се единствениот начин и ништо не може некогаш да се промени. Последиците се тешки за неколку земји, вклучувајќи ја Шпанија, каде што “Подемос” тропа на вратата на власта. СИРИЗА пропадна не затоа што мерките за штедење се непобедливи, ниту пак тоа поради радикалната промена е невозможно, туку затоа, се катастрофални, таа не сакаше и не беше подготвена да упати директен предизвик кон еврото. Радикална промена и напуштање на штедење во Европа бара директна конфронтација со самата монетарна унија. За помалите земји тоа значи подготовка за излегување, за клучни земји тоа значи прифаќање на решителни промени во однос на оштетени нормални кеш договори. Тоа е задачата пред европската левица и единствената позитивна поука од СИРИЗА.
………………………………
Коментарот на Костас Лапавитсас е објавен во “Гардијан”.