На Косово, каде што поранешните герилски водачи кои ја освоија независноста од Србија сè уште се слават како херои, судењето за воени злосторства на поранешниот претседател Хашим Тачи предизвикува тешка дебата.
Судењето, кое се одржува во Хаг, влегува во својата последна фаза, со завршни зборови што почнуваат денес од одбраната на Хашим Тачи и тројца високи офицери од распуштената Ослободителна војска на Косово (ОВК). Тие се обвинети за бројни воени злосторства и злосторства против човештвото, вклучувајќи убиства и тортура, за време на војната против Србија во 1990-тите. Тачи, кој поднесе оставка од функцијата претседател откако беа покренати обвиненија против него, и другите обвинети се изјаснија за невини.
За многумина во Косово, ова е судење против самата Ослободителна војска на Косово, а со тоа и против движењето за независност на земјата, објаснува Доника Емини, експерт за меѓународни односи и истражувач во Центарот за студии за Југоисточна Европа на Универзитетот во Грац.
„Со децении, ОВК и нејзините членови беа величани за нивната улога во војната, а судот го оспорува овој наратив“, рече таа.
Случајот против четворицата обвинети траеше со години за да се подготви и содржи бројни детали за злосторства наводно извршени помеѓу 1998 и 1999 година.
Во обвинението се тврди дека членовите на ОВК извршиле злосторства против стотици цивили и неборци – вклучувајќи Срби, Роми и косовски Албанци кои се сметале за политички противници – во логори во Косово и северна Албанија.
Судот ги обвинува Тачи и тројцата други обвинети за „злосторничко здружување“ што вклучувал убиства, тортура, прогон и нелегално притворање на лица на десетици локации во Косово и Албанија.
Сепак, дел од доказите беа обезбедени од Србија, која никогаш не ја признала независноста на Косово.
Обемот на злосторства извршени од српската полиција и армија за време на војната – илјадници жртви од косовски Албанци беа пронајдени во масовни гробници по завршувањето на борбите – ја прави употребата на овие докази особено чувствителна и предизвика критики.
Иако е дел од судскиот систем на Косово, Специјалниот суд за Косово во Хаг, кој истражува воени злосторства и е познат и како Специјализиран совет на Косово, е со седиште надвор од земјата и е составен исклучиво од меѓународни судии за заштита на сведоците од потенцијални одмазди.
Географската оддалеченост на Трибуналот, исто така, поттикна критики, а како што судењето се приближува кон крајот, тешко е да се најде косовски граѓанин на улиците на главниот град за да го поддржи судењето.
„Ова е невидена неправда“, изјави Агим Зука, 63, за АФП во Приштина.
„Нема причина да им се суди. Тие само водеа праведна војна за косовскиот албански народ“, додаде Бахтије Рашица, 61.
Партијата на Тачи свика демонстрации под слоганот „За вистинско одвојување на правдата и политиката“ за 17 февруари, последниот ден од судењето и национален празник во Косово.
Огромни слики од Тачи и обвинетиот заедно со него, Кадри Весели, веќе се залепени на главните плоштади во Приштина.
„Оваа кампања поттикна отпор кон судот и беше доста ефикасна во зголемувањето на критиките за перципираниот недостаток на транспарентност и недоследност во неговата работа“, објаснува Емини.
Судот се обиде да комуницира, но без успех. Во мај оваа година, прес-конференцијата во Приштина од страна на претседателката на судот мораше да биде откажана откако пред нејзиниот хотел беа детонирани димни бомби.
Каква и да е пресудата, ќе биде од големо значење.
„Секоја одлука на Специјалниот трибунал е тесно поврзана со историјата на државата и идентитетот на Косово“, објаснува Емини.
Доколку бидат прогласени за виновни, меѓународната заедница би можела да ја промени својата перспектива за овој „чувствителен период“ кој „не довел до заедничка нарација на Балканот или на Косово“, бидејќи секоја заедница се држи до сопственото сеќавање. „Ова несомнено ќе има симболични последици и ќе го промени начинот на кој историјата го суди Косово“.