Поранешен украински војник, кој станал дилер на оружје, се согласува на средба во Киев, каде предлага да продаде полуавтоматски пиштол “Макаров” за околу 160 американски долари. Додека се пазари, ја намалува цената на 120 долари. Вели дека нуди и автомати “Калашников” за малку под 400 долари, а ако му дадеме малку повеќе време, може да достави и потешко оружје, на пример гранати.
Војната во источна Украина против поддржаните од Русија сепаратисти доведе до неконтролирано ширење на огнено оружје во целата земја. Експертите ја опишуваат Украина како “супермаркет”, каде што милиони парчиња нелегално оружје се достапни за продажба.
Од избувнувањето на вооружениот конфликт во 2014 година, бројот на кривичните дела со употреба на огнено оружје е двојно зголемен во оваа земја, во која поседување на оружје беше реткост. Некои од оружјата се извезуваат и шверцуваат од земјата, наменети за зони на конфликти на Блискиот Исток или Европа, придонесувајќи за стравувањата од нови напади.
Андриј, дилерот на оружје, војувал против сепаратистите повеќе од една година во редовите на доброволниот баталјон на националистичкиот “Десен сектор”. Тој се согласи да зборува за нелегалната трговија со оружје под услов биде споменат само со неговото име, бидејќи се плаши да не биде уапсен. Ако биде осуден за нелегална трговија со оружје, може да биде испратен за пет години во затвор.
Според зборовите на Андриј откако најтешките борби во источна Украина завршиле, пиштол од “втора употреба” може да се купи таму само за 20 долари. “Но, патот оттаму е долг и опасен”, додаде тој.
Тешко е да се процени степенот на шверцот, бидејќи во Украина сите информации за нелегалната трговија со оружје се класифицирани. Украинските граничари сепак редовно известуваат дека спречиле обиди за нелегално изнесување на оружје од земјата. При еден од ваков случаи Французин беше уапсен во мај, откако се обиде да ја премине границата со Полска со цел арсенал. Службата за безбедност на Украина соопшти дека нејзини агенти го следеле со месеци и му овозможиле да купи пет автомати “Калашников”, две гранати, 125 килограми експлозив, 100 детонатори и други оружја. Мажот планирал серија терористички напади во Франција пред и на Европското првенство во фудбал.
Секоја недела безбедносните служби и полицијата откриваат илегални магацини со “калашников”, експлозиви и дури минофрлачи, пренесени од зоната на судири во источна Украина. Транспортната полиција речиси секојдневно симнува од возовите патници кои транспортираат оружје во багаж. Повеќето се војници или борци од волонтерски баталјони, кои се бореле на страната на Киев.
Според Хеорхина Учајкин, шеф Украинската асоцијација на сопственици на огнено оружје, сега Украинците поседуваат илегално цели пет милиони парчиња огнено оружје. “Украина се претворила во супермаркет за нелегално оружје”, рече тој.
Единствениот легален пазар за огнено оружје во Украина е за ловечки пушки, чија продажба е строго регулирана. Компаниите за безбедност можат да добијат дозволи за чувари да носат мали огнени оружја. Според Учајкин треба да се направат измени во законодавството, за да се легализира поседувањето на пушки или “Калашников” како начин за регулирање на пазарот и справување со вооружениот криминал.
Некои од нелегално продаваните оружја биле одземени од сепаратистички борци и се смета дека биле доставени од Русија. Во јуни украинските безбедносни служби запленија повеќе од 200 минофрлачи, 3000 рачни гранати и два ракетни фрлачи “Шмел”, какви што нема во арсеналот на Украина.
Повеќето од оружјето на црниот пазар сепак доаѓаат од украинските војници и околу 40-те волонтерски баталјони кои не се на послушност на воената команда.
Надја Савченко, украинскиот воен пилот, која војуваше во редовите на волонтерски баталјон, обвинува корумпирани високи воени претставници за процут на црниот пазар. Савченко, која стана национален херој откако беше заробена и помина две години во затвор во Русија, тврди дека оружјата, кои требало да бидат дадени на украинските регрути мобилизирани во армијата, на крајот завршиле на црниот пазар.
“Се сеќавам како сето тоа започна: Момчињата добија покана, но не и автомати. Тие сепак сфатија дека само автомат може да спаси животи. И тогаш автоматите станаа” златни “. Ги откупија и ги сокрија”, рече таа за Асошиејтед прес.
Дмитро, украински војник, кој зборува анонимно поради страв од гонење, раскажа дека кога бил мобилизиран во 2014 година, му дале само храна. “Сите оние кои беа мобилизирани се прибраа со барем две-три оружја. За моето семејство тоа беше како цврста валута”, рече тој. Дмитро веќе потпишал договор со армијата и добива плата од 320 долари.
Напорите на Владата да го убеди населението доброволно да го предаде оружјето имаа ограничен успех. Повикот на националната полиција во март доведе до предавање на 4500 парчиња огнено оружје, над 300 снјајпери, околу 250 гранати, па дури и рачни ракетни фрлачи.
Полковникот на полицијата Костјантин Жук го определува овој резултат како ужасно фрустрирачки. “Ова е само капка во морето”, рече тој.
Во 2015 година се извршени 1526 злосторства во кои е вмешано огнено оружје, додека во 2013 година тие биле 784. Разликата е уште посериозна, имајќи предвид дека податоците за 2015 година не ги вклучуваат зоните на конфликт во Источна Украина или Крим, анектиран од Русија во 2014 година. Полицијата тврди дека 70 проценти од оружјето, користени при злосторствата дошле од Источна Украина.
Другиот проблем е шверцот, чиј главен пат поминува на запад во земјите-членки на ЕУ, Унгарија, Полска, Романија и Словачка, кои граничат со Украина.
Граничарите тврдат дека спречуваат по неколку обиди за шверц секој месец. Во јуни германски државјанин беше уапсен при обид да премине во Романија со едно огнено оружје и муниција. На границата со Словачка украински граничар, кој открил оружје, беше застрелан од шверцери кои успеале да избегаат.
Според Учајкин оружјата се внесуваат прошверцувани во Европа по истите правци кои од почетокот се користеше за шверц на цигари. Тој ги обвини граничарите дека заработуваат од трговија и дозволуваат на автомобилите да поминат без проверка нешто што Службата за безбедност на Украина категорично го негира.