Тензиите кои се појавија веднаш по симнувањето на рускиот авион Су-24 од турските воздухопловни сили, е сериозно, но не е смртоносно. Ако здравиот разум и разумот земат примат несогласувањата можат да се покажат дури благотворни, при тоа не само за решавање на овој непријатен регионален проблем, но и воопшто за спречување на други катастрофални последици предизвикани од светскиот систем кој се базира на доминацијата на три светски сили.
Западот реагираше доста мирно на последните вести од Блискиот Исток и во исто време не се потресуваа на заканите, веднаш по симнувањето на рускиот бомбардер. Нешто повеќе, самите Руси си земаа длабоко воздух, откако сфатија дека влошување на кризата доведува до ќорсокак. Единствениот резултат можеше да биде сериозно противење во која Русија требаше да се покаже во изолација. Не е исклучено, во моментов да се наоѓаме на прагот на напредок во односите меѓу големите сили – не само во врска со турско-рускиот инцидент, но и за благотворното интензивирање на соработката за одвраќање на насилството во регионот.
Тешко некој навистина да верува дека овој спор вреди во разгорувањето на еден потенцијално опасен конфликт. Во почетокот на октомври ја покажав потребата од привлекување на Русија во сериозните преговори за иднината на блискоисточниот регион. Сметам дека ние го правиме она што е потребно да се направи во рамките на Виенските преговори, земајќи ја предвид вкупната закана поврзана со сложените односи меѓу нуклеарните држави.
Асад, Русија и САД.
Задржувањето на Башар Асад на власт во Сирија за подолг временски период не носи особена поволност за Русија, а неговото веднаш повлекување од власта не дава какви било значајни предности на САД. Но и двете држави имаат интерес да не дозволат сериозно противење меѓу САД и Русија. Можно е да сум наивен, но ми се чини дека ова е една од оние ситуации во кои влоговите се многу високи. Во зборувањата овие недели токму спротивното мислење чинеше колку за конфликтот во Украина. Токму од таа причина се прогласи компромис меѓу нас и Русите и за “финландизација” на украинскиот проблем. Станува збор за одбивање на Украина да влезе во НАТО при зачувувањето на нејзината независност. Денес ситуацијата се развива во оваа насока. Путин, Турците и САД Многу е убаво, дека не ние туку тие го спуштија овој авион над Сирија, бидејќи во таков случај Путин ќе има многу малку можности да “проголта” таков ап. Мило ми е исто така, дека овој инцидент не се случи во било која од балтичките земји, каде реакцијата на Русија можеше да биде многу сурова, а способноста на балтичките земји да даде отпор ќе беше минимална. Во ваков случај воената интервенција на САД требаше да бидат потребна. Реакцијата на Русите е воздржана. Путин испушти пареа, а потоа почна да зборува за решавање на проблемот. Турците покажаа упорност и цврстина, но не почнаа да го преувеличуваат инцидентот. Затоа земјите во оваа драма се однесуваат разумно.
Русија и Кина
Не мислам дека треба да си додевале во врска со соработката меѓу Русија и Кина. Во краткорочна перспектива Кина има потреба од стабилност, а не конфликти. Стабилноста ќе им овозможи одржливост и да се зголеми своето влијание и усвои проектот “Еден појас – еден пат”, кој претставува двојна програма за проширување на пристапот на Пекинг до Индискиот Океан, а исто така по море и преку железници до Централна Азија со крајна цел престигнување на западните земји. Оттука, постепено и претпазливо балансот на силите во Централна Азија меѓу Русија и Кина се префрли во корист на вторите. Русите ништо не можат да сторат. А земјите вклучени во овој проект, гја поздравуваат ваквата иницијатива, со исклучок на Киргистан. Тие разбираат дека може да ја изгуби својата независност, ако станат дел од предложената од Москва евроазиски унија. Кинезите многу добро умеат да чуваат јавна неутралност, во исто време да ја поддржуваат едната од страните во конфликтот. Неодамна тие гласаа за усвојување на Украина за член на Советот за безбедност на ОН. Едвај таков чекор може да им се допадне на Русите.
Русија и САД Денес одат по жинтересите кои токму на САД и Русија во голема мера се совпаѓаа .Ако ситуацијата на Блискиот Исток излезе надвор од контрола, неодамна постигнатиот договор за нуклеарната програма на Иран може да пропадне. Последиците ќе бидат многу опасни. Ова, за возврат може да доведе до многу сериозен проблеми за Израел, а дел од израелските лидери имаат тенденција во ваков случај да одлучат за воена опција. Сето ова може да создаде експлозивна ситуација во регионот. Русија и Западот имаат заеднички интерес регионот да остане стабиен. А што се однесува до “предавање на власта” или повлекувањето на Асад, тогаш тука претстојат долги преговори. Но, не мислам дека виталните интереси на некоја од страните зависи од неговата судбина.
—–
Збигњев Бжежински, поранешен советник за национална безбедност на претседателот Џими Картер / 1977-1981 /. Анализата е дел од интервјуто што политикологот за “Политика”.