Русија го осуди нападот на САД и Израел врз Иран. Истото го стори и Кина. Бразил повика на мир, а Јужна Африка понуди да посредува во конфликтот. Но, БРИКС, како симбол на мултиполарниот свет, забележливо молчи.
Поминаа повеќе од десет дена откако САД и Израел започнаа воздушни напади врз Иран во кои беше убиен врховниот лидер ајатолахот Али Хамнеи, предизвикувајќи една од најголемите кризи во Персискиот Залив, а алијансата од 11 земји која се претставува како „колективен глас на Југот“ сè уште не издаде ниту едно заедничко соопштение.
Но, ова молчење не е случајна дипломатска грешка. Војната на Блискиот Исток всушност ги разоткрива сегашните граници на БРИКС, чиј член е Иран, како глобален актер. Економскиот блок што претставува 40 проценти од човештвото и 39 проценти од глобалниот бруто домашен производ не може да се игнорира, но иранската криза покренува сомнежи дали овој амбициозно замислен сојуз може да биде повеќе од „дебатен клуб“, особено кога неговите членови се практично во војна, објавува Политика.
Олеснителна околност за неактивноста може да се земе како фактот што БРИКС не е структуриран како државните заедници како што се ЕУ или НАТО. Алијансата нема заеднички секретаријат или механизам за донесување брзи политички одлуки. Мандатот на оваа организација, основана од Русија, Кина, Индија, Бразил и Јужна Африка, во меѓувреме се прошири и вклучува безбедносни прашања. Членките, исто така, почнаа да спроведуваат заеднички воени вежби. Последните маневри ги организираше Јужна Африка во јануари оваа година, во кои Индија, иако претседаваше со БРИКС, не учествуваше.
Како што пишува лондонскиот портал „Мидл Ист Монитор“, војната во Иран претставува „стрес-тест“ за БРИКС. Таа покажува дека мултиполарноста за алијансата повеќе не е само теорија, туку реалност која го одразува недостатокот на заеднички морален и политички став.
Кога во јуни минатата година избувна 12-дневната војна меѓу Израел и Иран, БРИКС, под претседателство на Бразил, издаде соопштение во кое се вели дека заедничките американско-израелски напади врз Иран се кршење на меѓународното право. Но, откако претседателството со алијансата беше префрлено на Индија во декември минатата година, интересите на Њу Делхи се чини дека ги надминаа целите на алијансата. Од основачите на БРИКС, само Индија не ги осуди отворено нападите врз Иран, можеби затоа што не сака да ги наруши добрите односи со САД и Израел.
Недостатокот на јавна реакција од економскиот блок, чиј член е Иран, покажува дека не е секогаш лесно да се говори со еден глас во време на криза кога има спротивставени интереси. Кога основачите на БРИКС одлучија да ги примат Иран и Обединетите Арапски Емирати и ја поканија Саудиска Арабија да им се придружи, потегот беше поздравен како пресвртница во напорите на блокот за промовирање на мултиполарен светски поредок. Но, сега истите тие членови се движат во различни насоки. Иран почна да возвраќа со таргетирање на американските воени инсталации низ регионот со беспилотни летала и ракети, вклучително и во Саудиска Арабија и Емиратите.
„Оваа ситуација ги остава БРИКС неспособни да реагираат на избалансиран, кохерентен или логичен начин кој ги проектира или заштитува интересите на сите свои членови“, изјави Крис Огден, вонреден професор по меѓународни студии на Универзитетот во Окленд, за „Саут Чајна Морнинг Пост“.
Парализата на блокот секако се должи на фактот дека со алијансата претседава Индија, која се обидува да се држи на дистанца од конфликтот во своето соседство.
Владата на Нарендра Моди изгради добри врски со Израел во одбраната, стекнувањето технологија, земјоделството и разузнавачката соработка. Од друга страна, односот на Њу Делхи со Техеран се заснова на енергетска безбедност и регионална поврзаност, што најдобро се гледа во развојот на пристаништето Чабахар на југоисточниот брег на Иран.
„Индија се приближува кон Израел со години, дури и кога ги одржува своите историски врски со Иран“, изјави Саранг Шидоре, директор на програмата „Глобален Југ“ во тинк-тенкот „Институт Квинси“, додавајќи дека кога две членки на клубот се во конфликт, осврнувајќи се на Иран и ОАЕ, не е изненадувачки што алијансата не може да најде консензус.
Сепак, Раџив Ранџана Чатурведи, професор по меѓународни односи на Универзитетот Наланда, верува дека дипломатската традиција на Њу Делхи за неврзано балансирање меѓу големите сили би можела да ги охрабри членовите на БРИКС да формулираат заедничка декларација што во голема мера би ја осудила агресијата и би повикала на почитување на меѓународното право, без да зазема страна во конфликтот.
Истражувачот за одбрана Гаурав Кумар од Обединетиот институт за воени работи на Индија објаснува дека членовите на БРИКС тивко се консултираат пред да заземат каков било колективен став: „Во моментов, тоа е повеќе како дипломатска пауза, која природно покренува прашања за тоа колку е навистина координиран БРИКС“.