Во 1906 година, германскиот социолог Вернер Зомбарт напиша есеј со наслов “Зошто нема социјализам во САД?”, во кое се обидуваше да објасни зошто САД единствени меѓу индустријализираните демократии не развиле големо социјалистичко движење.
Денес сепак е потребно да поставиме различно прашање: зошто има социјалисти во САД? Кои се сите оние луѓе кои сега одеднаш се дефинираат како социјалисти во оваа држава, која одамна се опира на повикот на социјализмот? Што разбираат тие под социјализам?
Претседателската кампања на Берни Сандерс јасно покажува дека многу демократи имаат тенденција да гласаат за кандидат кој се прогласува за демократ социјалист, но уште подраматично и значајно е тоа што многу демократи велат дека самите тие се социјалисти. Според студија во пресрет на партиските собири во Ајова 40 проценти од веројатните учесници во собранието на демократите се изјасниле дека се социјалисти. Според студија на “Бостон Глоуб” во пресрет на првичните избори во Њу Хемпшир 31 проценти од демократските гласачи во државата се определиле како социјалисти; меѓу гласачите под 35-годишна возраст малку над половина се определиле како такви. А на крајот на февруари студија на “Блумберг” меѓу веројатни гласачи на првичните избори на демократите во Јужна Каролина, покажа дека 39 проценти се опишале како социјалисти.
Благонаклониот однос кон социјализмот не е распространет само меѓу поддржувачите на Сандерс. Демократите во Јужна Каролина, кои се определуваат како социјалисти, се 39 проценти – со 13 процентни поени повеќе отколку што всушност гласаа за Сандерс.
Според студија на “Њујорк тајмс” во ноември 56 проценти од демократите, вклучувајќи 52 проценти од поддржувачите на Хилари Клинтон, рекле дека се однесуваат позитивно кон социјализмот. Ова свртување кон социјализмот, исто така, не беше предизвикано од кандидатурата на Сандерс: уште во 2011 година анкета на “Пју” откри дека цели 49 проценти од Американците (не само демократи) под 30-годишна возраст имаат позитивен став кон социјализмот, а само 47 проценти гледаат благонаклонето на капитализмот.
Пазарот на капиталот ги урива границите во регионот
Во 2011 година процентот на Американците под 30-годишна возраст, кои би можеле да го препознаат Сандерс меѓу слики на различни луѓе, најверојатно бил не повеќе од 5 проценти. Берни Сандерс не ги турна младите кон социјализмот. Тие веќе беа таму.
Всушност сегашниот порастот на социјализмот беше пророкувано од студиите кои покажаа дека повеќето Американци гледаат позитивно на пораката на движењето “Окупирај го Волстрит” – дека 1 процент од луѓето просперираат за сметка на останатите 99 проценти. Тоа беше засенето од претворањето на бестселерот “Капиталот во 21 век” на Томас Пике и од успехот на движењето “Битка за 15 долари” да ги натера градски и државните власти да ја подигнат минималната плата.
Што е содржината на новиот американски социјализам? Не ми требаат анкети за оваа младешка перцепција, за да знам што тие имаат на ум кога се дефинираат како социјалисти, но можеме да погодиме некои нивни мотиви.
Прво, тие не противат на социјализмот со милитантен либерализам. Зголемувањето на бројот на луѓето кои се дефинираат како социјалисти, се совпаѓа со зголемување на бројот на оние кои се нарекуваат либерали. Во 2000 година, само 27 проценти од демократите според податоците на “Пју” рекле дека се либерали, додека во 2015 година овој процент се зголемил на 42 проценти, а меѓу родените меѓу 1980 година и почетокот на новиот милениум тој се зголеми од 37 проценти во 2004 година до 49 проценти денес.
Според студија на “Блумберг” меѓу демократите од Јужна Каролина 39 проценти се определиле како социјалисти, 74 проценти рекле исто така, дека се прогресивни, а 68 проценти се опишале како либерали; тие не биле повикани да посочат само едно нешто.
Всушност еден клуч за разбирање на позитивниот однос на Американците кон социјализмот е дека тие не биле повикани да избираат меѓу левичарски идентитети. Кандидат како демократ, а не како алтернатива од трета партија, Сандерс направи да биде можно за прогресивците да се дефинираат како социјалисти, без да биде ослабена нивната ефикасност во реалната американска (или барем демократска) политика.
Денес во програмата на Сандерс има малку работи кои не се поддржани од многумина либерали, кои не се негови поддржувачи. Иако само четворица демократи од Претставничкиот дом го поддржуваат Сандерс, повеќе од 60 гледаат благонаклонето на државното здравствено осигурување, што, се разбира, допатува како историска предлог на Сандерс.
Зошто тогаш на милиони Американци кои во претходните времиња може да биле задоволни да се нарекуваат либерали, сега го прегрнуваат социјалистичкиот идентитет? Една причина е дека, кампањата на Сандерс несомнено отстранува некои од срамните дамки на социјализмот. Колапсот на советскиот комунизам им овозможи на младите Американци да го споредат социјализмот со социјалдемократските држави во Западна Европа, кои се помалку погодени од економската нееднаквост и сродните беди отколку САД.
Но главниот фактор кој турка милиони Американци во редовите на социјализмот, е речиси целосната губењето на функцијата на современиот американски капитализам. Некогаш регулираниот, синдикален и полусоциализиран капитализам од средината на 20 век создаде животна средна класа, која претставуваше мнозинство, додека нерегулиран, непрофесионален и доминираниот од финансискиот сектор капитализам од последните 35 години создава рекордна нееднаквост, предизвикува намалување на средната класа и ограничува економските можности (како истовремено што наметнува рекордни економски товар) за младите луѓе.
САД може одеднаш да станат дом на милиони социјалисти, но сеуште немаат социјалистичко движење. Во случај ако сандеристите се обидат да изградат таков, штом кампањата на Берни заврши, ќе биде во спротивност со поставената цел, ако тоа се ограничи само до овие луѓе и институции, кои се поистоветиле со Брн. Прогресивните синдикати кои ја поддржуваат Клинтон во овогодинешната трка, на пример најверојатно би ја поддржале појавата на сериозна, растечка социјалдемократска организација или организации во Демократската партија.
Сите социјалистички утопии заглавуваат “на гребени на печеното говедско и јаболковиот пита”, напиша Вернер Зомбарт во 1906 година Според него имигрантите, кои дошле во Америка и ја формираат нејзината индустриска работничка класа, откриле тука толку повисоки животни стандарди од оние кои ги оставиле зад себе што станало непотребно да стануваат социјалисти.
Ако, како што тврди Зомбарт, реалноста и очекувањето за подобрување на економските услови – и чувството дека тоа е држава која ја наградува работливостта, беше клучот за отсуството на социјализмот, тогаш реалноста и очекувањето за влошување на економските услови – и чувството дека тоа е држава која ги наградува само богатите, е клучот за изненадно присуство на социјализмот – или поточно на социјалистите. Затоа во 2016 година во Америка има социјалисти, кои бројат милиони.
Харoлд Меjерсoн, “Гардијан” |