Прашањето за опстанокот на НАТО и неговото влијание врз Македонија е исклучително сложено, особено кога во равенката се додаваат необични геополитички сценарија како евентуалното купување или анектирање на Гренланд од страна на САД под администрација на Трамп.
Иако купувањето на Гренланд изгледа како далечна можност, аналитичарите во почетокот на 2026 година предупредуваат дека ваквите чекори можат сериозно да ги нарушат односите со Данска и ЕУ, што би ја разнишало довербата во Алијансата. Доколку НАТО навистина би се распаднал, Македонија би се соочила со неколку критични извори на несигурност.
Еве кои се главните ризици и од каде би дошле тие:
1. Регионална нестабилност и „Домино ефект“
Најголемиот страв за Македонија не би дошол од една конкретна „држава агресор“, туку од вакуумот во безбедноста што НАТО моментално го пополнува.
-
Србија: Во случај на распад на НАТО, Србија би останала најсилната воена сила во регионот која не е дел од западните воени структури. Иако директен конфликт е малку веројатен, промената на балансот на моќта би можела да ги охрабри националистичките струи кои имаат територијални претензии или сакаат промена на границите на Балканот (особено во однос на Косово и Босна).
-
Косово: Секоја дестабилизација на Косово директно се прелева во Македонија преку етничките тензии и бегалски кризи, како што видовме во минатото.
2. Малигно влијание од Русија
Без заштитниот чадор на НАТО, Русија би го зголемила своето присуство на Балканот. Руската стратегија често се заснова на „Divide et Impera“ (раздели па владеј). Тие би можеле да ги поттикнат постоечките внатрешни етнички и политички поделби во Македонија за да го спречат нејзиното приближување кон ЕУ и да ја задржат во сфера на нестабилност.
3. Ревизионистички политики кај соседите
Иако Грција и Бугарија се членки на ЕУ, НАТО е клучниот фактор што ги држи воените тензии на нула.
-
Бугарија: Без НАТО, историските и идентитетските спорови би можеле да добијат поагресивна дипломатска, па дури и безбедносна димензија, особено ако Софија почувствува дека нема меѓународен механизам што би ја спречил во вршење притисок врз Македонија.
4. Внатрешни етнички тензии
Македонија е мултиетничко општество чија стабилност во голема мера се потпира на евроатлантската рамка. Распад на НАТО би значел и крај на „Охридскиот рамковен договор“ како меѓународно гарантиран проект за мир. Тоа би можело да ги разбуди радикални елементи кај сите етнички заедници кои би побарале нови решенија за државното уредување.
Заклучок
Македонија не треба да стравува толку од „инвазија“ од една земја, туку од губењето на колективната гаранција за границите. Во свет без НАТО, Балканот би се вратил на политиката од 19-тиот век, каде „силата го прави правото“, а малите држави често се предмет на пазарење меѓу големите сили.
Извор: Gemini