Доколку се укине мерката „МојДДВ“, а целта останува намалување на сивата економија, искуствата од други земји покажуваат дека најефективни се комбинирани мерки – не една замена, туку пакет. Еве реалистични и применливи алтернативи за Македонија:
1️⃣ Задолжително електронско фактурирање (е-фактури)
Клучна мерка во ЕУ (Италија, Шпанија, Португалија)
📌 Како функционира:
-
Секоја фактура се издава електронски
-
Автоматски оди во системот на УЈП
-
Нема „рачно“ криење на промет
✔️ Ефект:
-
Драстично го намалува непријавениот промет
-
Ја зголемува ДДВ-наплатата без зголемување даноци
👉 Многу поефикасно од поврат на ДДВ на граѓани
2️⃣ Поврзување на фискалните каси во реално време со УЈП
(Real-time fiscalization)
📌 Секоја фискална сметка:
-
Се регистрира веднаш кај УЈП
-
Со уникатен QR-код
✔️ Придобивки:
-
Помал простор за манипулации
-
Инспекциите стануваат таргетирани, не масовни
3️⃣ Даночни олеснувања за плаќање без готовина
Наместо награда за скенирање сметки – награда за безготовинско плаќање
📌 Примери:
-
Даночен кредит за фирми со >70% картични плаќања
-
Намалена провизија за ПОС-терминали
-
Државна субвенција за мали бизниси
✔️ Помалку кеш = помал сив промет
4️⃣ Засилени и паметни инспекции (data-driven)
Наместо „лов на ситни дуќани“:
📌 Користење на:
-
Банкарски податоци (анонимизирани трендови)
-
Потрошувачка по дејност
-
Ненормални отстапувања во промет
✔️ Малку инспекции – голем ефект
5️⃣ Јавно рангирање на фирми според даночна дисциплина
„Даночен рејтинг“
📌 Фирмите добиваат:
-
А, Б, Ц рејтинг
-
Видливо за граѓани и деловни партнери
✔️ Репутацијата станува економски стимул
✔️ Купувачите добиваат моќ
6️⃣ Фокус на големата, не на ситната сива економија
📌 Најголемите загуби доаѓаат од:
-
Градежништво
-
Угостителство
-
Трговија со гориво
-
Онлајн трговија без фискализација
✔️ Еден „фатен“ голем субјект = илјадници скенирани сметки
7️⃣ Едукација + казни (но праведни)
-
Јасни правила
-
Високи казни за повторен прекршок
-
Предупредување за прв прекршок
Заклучок
„МојДДВ“ беше популарна, но скапа и ограничено ефикасна мерка.
За вистинска борба против сивата економија потребни се:
🔹 технологија
🔹 автоматска контрола
🔹 помалку кеш
🔹 фокус на големите прекршители
Извор: ChatGPT