Европската унија донесе одлука да ја забрани употребата на вакви еднократни пакувања во угостителските објекти, со цел да се намали отпадот и негативното влијание врз животната средина. Забраната ќе стапи на сила во август 2026 година и е дел од пошироката реформа на правилата за амбалажа, која значително ќе го засегне угостителскиот сектор и туризмот.
Новите мерки се содржани во Уредбата за амбалажа и амбалажен отпад (PPWR), една од најамбициозните европски реформи во оваа област. Со неа се регулира целиот животен циклус на амбалажата, со јасна цел да се намали количеството отпад, да се ограничи непотребното пакување и да се поттикне употребата на повеќекратни или лесно рециклирачки решенија. Уредбата предвидува и постепено укинување на опасни и еколошки штетни материјали, вклучително и еднократната пластика.
Главната цел на PPWR е до 2040 година количината на амбалажен отпад по жител да се намали за 15 проценти во однос на 2018 година. За да се постигне тоа, ЕУ поставува три клучни насоки: намалување на непотребната амбалажа, зголемување на уделот на рециклирана амбалажа до 2030 година и зголемување на минималниот удел на рециклиран материјал во пластичната амбалажа, при што најмалку 35 проценти треба да биде од рециклирано потекло.
Уредбата не се однесува на конкретни производи, туку на видови пакување. Затоа ограничувањата ќе важат за еднократните кесички што најчесто се користат во угостителството. Првиот клучен рок е август 2026 година, кога веќе нема да биде дозволена употреба на еднократни пластични пакувања за зачини, сосови, шеќер и млеко за кафе во објекти каде храната и пијалаците се консумираат на лице место. Наместо тоа, угостителите ќе мора да користат заеднички садови, шишиња што се полнат повторно или хигиенски дозатори.
Следната фаза е планирана за јануари 2030 година, кога забраната би се проширила и на други видови еднократна амбалажа за храна, козметика и хигиенски производи. Европската комисија најавува дека во февруари 2032 година ќе спроведе сеопфатна проценка на ефектите од овие мерки. Важно е да се нагласи дека не се забрануваат самите производи како кечап, мајонез или масло, туку начинот на нивно послужување во еднократна амбалажа во угостителските објекти.
Новите правила не се однесуваат само на сосови и зачини. Во хотелите се поттикнува укинување на малите шишиња со шампони и гелови за туширање и нивна замена со фиксни дозатори што се полнат повторно. Мерките ги опфаќаат и производите како џемови, путер и шеќер, кои во иднина ќе треба да се нудат во поодржливи формати. Целта е да се намали и употребата на еднократни чаши и чинии, на пример при услуга во соба.
Сепак, предвидени се и исклучоци. Забраната нема да важи за храна за носење и за нарачки со достава, што значи дека еднократните кесички со сосови ќе можат и понатаму да се користат при испорака на храна на домашна адреса. Исклучок се и здравствените установи, како болниците и домовите за стари лица, каде ваквите пакувања имаат важна улога за хигиената и контролата.
Реакциите во угостителскиот сектор се поделени. Дел од професионалците сметаат дека забраната може да биде контрапродуктивна и дека подобро решение би било зајакнување на системите за рециклирање. Тие потсетуваат дека еднократните пакувања беа особено промовирани од хигиенски причини за време на пандемијата на ковид-19, кога институциите ги поттикнуваа за да се намали ризикот од зараза.
Од друга страна, многу угостители во новите правила гледаат можност за истакнување преку поодржливи практики. Инвестициите во дозатори и повеќекратни системи, како и соработката со добавувачи на алтернативни материјали, според нив, на долг рок може да ги намалат трошоците и да остават подобар впечаток кај гостите.
Со укинувањето на еднократните кесички за кечап, мајонез, масло и оцет, европското угостителство влегува во нова фаза. Од 2026 година објектите ќе мора да се прилагодат на послужување со помалку пластика и повеќе решенија за повторна употреба, со јасни рокови, исклучоци и преоден период. Целта на ЕУ е намалување на отпадот и поттикнување поодржлив модел на потрошувачка, без целосно да се занемарат хигиенските стандарди и трошоците за работење.