Европскиот самит е значително изменет во последните денови од војната меѓу САД и Израел против Иран и застојот со Унгарија околу пакетот помош од 90 милијарди евра за Украина. Она што требаше да биде агенда насочена кон иднината се претвори во управување со серија истовремени кризи.
Додека лидерите ќе се обидат да продолжат со плановите за зголемување на конкурентноста на Европа – од продлабочување на единствениот пазар до намалување на товарот врз бизнисите – тие долгорочни амбиции би можеле да бидат отфрлени од сегашните геополитички кризи, со интензивни дискусии за енергијата, одбраната и миграцијата, според нацрт-заедничката изјава по самитот што ја виде Политико.
Се очекува напнат и тежок ден во Брисел. Политико ги наведе петте најголеми конфликти на кои треба да се внимава на Европскиот совет.
Пакетот помош од 90 милијарди евра за Украина, клучен за продолжување на нејзината одбрана од руската агресија, зависи од тоа дали Унгарија ќе го повлече ветото.
Иако лидерите на ЕУ се согласија за помошта во декември, унгарскиот премиер Виктор Орбан подоцна ја блокираше одлуката поради спор со Украина околу нафтоводот „Дружба“ што носи руска нафта до централна Европа.
Будимпешта тврди дека Украина се обидува да предизвика енергетска криза со прекинување на снабдувањето и вели дека нема да одобри средства додека не се обноват снабдувањето. Европската комисија во вторникот објави дека понудила помош за поправка на нафтоводот и дека Украина го прифатила тоа, зголемувајќи ги надежите за напредок.
Овој потег би можел да ја натера Унгарија да го повлече ветото, изјави дипломат запознаен со ставовите на Будимпешта. Но, Орбан имаше пркосен тон во видео објавено по објавата на Комисијата, велејќи: „Ако нема нафта, нема пари“.
Ова го остави изолиран од речиси сите други лидери, освен од словачкиот премиер Роберт Фицо. „Однесувањето на Унгарија е ново дно“, изјави шведската министерка за Европа, Џесика Розенкранц, пред состанокот.
Друг дипломат предупреди дека „ако не успееме со заемот, Зеленски со право ќе биде бесен“. Најновиот нацрт на заклучоците сè уште бара исплатата да се изврши на почетокот на април – рок што лидерите ќе се обидат да го зачуваат во преговорите.
Нападите на Техеран врз бродовите во Ормускиот теснец, клучен пат за превоз на нафта, ги зголемија глобалните цени и ја принудија Европа да размисли дали да се вклучи.
Една идеја беше да се продолжи мандатот на европската поморска мисија на Блискиот Исток, Аспидес, за да им се дозволи на европските воени бродови да патролираат во областа. Но, министрите за надворешни работи на ЕУ брзо го отфрлија тоа во понеделникот.
„Никој не сака активно да се вклучи во оваа војна“, изјави шефицата за надворешна политика на ЕУ, Каја Калас.
Наместо тоа, лидерите ќе побараат постојните мисии, „Аспидес“ и „Аталанта“, да бидат зајакнати со „повеќе средства“ (т.е. бродови), но без проширување на нивните операции во Ормутскиот теснец, според нацрт-заклучоците. Текстот нагласува дека операциите мора да останат „во согласност со нивните мандати“.
Дипломат од Заливот изјави дека внимателно ги следат случувањата, но не очекуваат никакви големи промени како што се проширен мандат или заеднички операции со трети земји.
Одбивањето на Европа да се вклучи во врска со Ормутскиот теснец го налути американскиот претседател Доналд Трамп, кој предупреди дека тоа би било „многу лошо за иднината на НАТО“.
Тензиите дополнително растат. Републиканскиот сенатор Линдзи Греам изјави дека никогаш не го видел Трамп толку лут поради неподготвеноста на Европа да обезбеди Ормутскиот теснец да остане отворен.
Застојот доаѓа во време на веќе затегнати односи меѓу ЕУ и САД. Шпанија отворено му се спротивстави на Трамп поради Иран, одбивајќи да дозволи користење на нејзините бази, предизвикувајќи закани за трговски мерки од Вашингтон. Францускиот претседател Емануел Макрон го поддржа Мадрид, додека другите лидери зазедоа повнимателен или поделен став.
Иако Трамп формално не е на дневен ред, неговото влијание ќе доминира на состанокот и дополнително ќе ги изостри дискусиите за одбраната, трговијата и европската зависност од САД.
Се разгорува голем спор околу Системот за трговија со емисии (ETS) помеѓу група земји-членки и Европската комисија. Десет земји-членки испратија писмо до Комисијата барајќи забрзување на прегледот на системот, клучен инструмент на ЕУ за климатската политика што им наметнува трошоци на големите загадувачи.
Полска, Чешка, Словачка, Романија, Грција, Унгарија, Италија, Бугарија, Австрија и Хрватска бараат системот да биде прегледан најдоцна до крајот на мај, тврдејќи дека ѝ штети на индустријата и ги зголемува цените на енергенсите.
Но, некои земји се противат. Службеници од земјите што го поддржуваат ETS тврдат дека системот не придонесува за енергетската криза, туку напротив, ѝ помага на економијата, со приходите потребни за зелената транзиција.
Дебатата ќе вклучува и предлог за ограничување на цените на горивата, иако не е сигурно дека сите земји ќе го поддржат ова. Според нацрт-заклучоците, лидерите ќе побараат од Комисијата „без одложување да презентира сет на целни привремени мерки“ за намалување на цените на енергенсите.
И покрај кризите, лидерите ќе се обидат да продолжат со плановите за зајакнување на европската економија, потпирајќи се на разговорите во Белгија во февруари.
Повеќето од предлозите се однесуваат на иницијативата „Една Европа, еден пазар“, која има за цел продлабочување на единствениот пазар и олеснување на движењето на стоки, услуги, капитал и луѓе.
Исто така, се предвидуваат нови корпоративни правила („EU Inc.“) за да им се олесни на стартап компаниите да се прошират преку границите, како и „едноставен, униформен и доброволен систем за електронски апликации“ за да се олесни работењето преку границите.
Целта е да се премине од планови кон конкретни мерки и рокови, изјави еден дипломат. Но, остануваат поделбите околу тоа дали европските политики за енергија и клима, особено ETS, го попречуваат економскиот раст.
Оваа поделба, при што земјите од централна, источна и јужна Европа се залагаат за промени, а други, вклучувајќи ги и нордиските земји, се спротивставуваат, веројатно ќе биде големо бојно поле за конкурентност.