Оставката на обвинителката Ленче Ристоска не е само личен чин. Таа е симптом. Симптом на систем кој не се распаѓа однадвор, туку се разградува одвнатре. Ристоска не е било кој обвинител. Таа беше дел од СЈО — институција создадена за да внесе одговорност таму каде што системот претходно потфрли.
СЈО беше повеќе од обвинителство. Беше ветување.
Од симбол на правда до непожелна фигура. Во периодот на СЈО, Ристоска и нејзините колеги беа претставувани како носители на надеж. Како доказ дека системот може да се исчисти.
Но таквите луѓе имаат една заедничка карактеристика: не се контролираат лесно. И токму тука започнува нивниот „проблем“. По згаснувањето на СЈО, наместо институционална интеграција, сведочевме на постепена маргинализација. Не преку јасни пресуди. Туку преку тишина, одземање на улоги и ерозија на позицијата. Критика — но не и „ликвидација“.
Да, СЈО имаше недостатоци. Но критиката никогаш не беше чисто правна. Таа беше — селективна. Кога критиката не служи за корекција,
туку за елиминација, веќе не зборуваме за право. Зборуваме за моќ. „Сервирана на послужавник“ — моментот на вистината.
Постои една сцена во „Oppenheimer“ која останува. Секогаш ќе ја чувам и ќе гледам да ме води. Човекот кој го создава најмоќното оружје, на крајот е оттурнат од истиот систем што го славеше. И доаѓа реченицата што сече: „Ќе ти послужат сè на послужавник… а потоа ќе те оттурнат“. Тоа не е само филм. Тоа е модел.
Ленче Ристоска беше послужена на послужавник:
-како доказ за реформа
-како лице на борбата против корупција
-како симбол дека системот функционира
И кога таа улога заврши — беше оттурната. Не со аргумент. Туку со игнорирање, притисок и институционална тишина.
Зошто се случува ова? Затоа што системите кои не се целосно независни имаат потреба од: симболи — кога треба да покажат реформа, контрола — кога треба да ја задржат моќта. А независен обвинител не е ниту едното, ниту другото. Тој е — непредвидлив. И затоа, на крајот, мора да замине.
Оставката како обвинение. Кога обвинител бара заштита и не ја добива, кога му се одземаат предмети, и кога на крај сам си заминува — тоа не е тивка одлука. Тоа е најгласното можно обвинение против системот.
Иронијата што ќе дојде. Но има уште нешто. И тоа е можеби најгорчливото. Еден ден, истите тие што молчеа, што гледаа на страна, што дозволија ова да се случи — ќе ракоплескаат. Ќе зборуваат за „храброст“. Ќе пишуваат за „интегритет“. Ќе ја слават како симбол. Како што секогаш се случува.
Затоа што системот секогаш доцна ја препознава вистината — откако веќе ја оттурнал.
Проблемот не е дали Ленче Ристоска била совршена. Проблемот е што системот покажа што прави со луѓе кои не може да ги контролира. Ги користи. Ги троши и потоа — ги оттурнува. На послужавник. А кога тоа ќе стане правило, правдата повеќе не е принцип. Таа е — привремена улога.
М-р Мартин Тасевски
Ставовите искажани во рубриката „Колумни“ се лични ставови на авторите и не се автоматски и ставови на редакцијата на „Локално“. Одговорноста за изнесеното во нив е исклучиво на авторот