Меѓународниот суд во Хаг пресуди дека Србија и Хрватска не се виновни за геноцид од времето на војните во поранешна Југославија. Меѓусебните обвинувања на двете држави и без друго одамна имаат само внатрешнополитичко значење.
Како Хрватска, така и Србија беа поднеле меѓусебните обвинувања за геноцид од времето на југословенските војни меѓу 1991 и 1995 година. Меѓународниот суд во Хаг во меѓувреме пресуди дека ниту едното, ниту другото обвинение биле убедливо докажани.
Само во Хрватска за време на војната загинаа повеќе од 13 000 луѓе. Загреб го обвинува на пример Белград за бомбардирањето над Вуковар, како и за масакрот на цивилно неселение во источните делови на Хрватска од српски паравоени формации. Српската контратужба пак е за извршени воени злосторства од хрватската армија во крајот на војната. Според Белград, во текот на хрватската воена операција “Заземање” биле убиени стотици цивили, а до 200 000 Срби беа протерани од родните места.
Досега судот секогаш пристапуваме многу воздржано кон обвинувањата за геноцид од времето на војните во поранешна Југославија: само масовното убиство на муслимани во Сребреница беше класифицирана во Хаг како геноцид. При тоа не Србија беше обвинета за ова кривично дело, туку армијата на босанските Срби, како и голем број на паравоени формации.
Во денешната одлука од Хаг / 03.01 / Зија Бечировиќ од Институтот за балкански студии во Љубљана ја гледа потврдена десегашната линија на судот, кој секогаш е подобра вонредна воздржано во однос на обвиненијата за геноцид. Според него, сепак е вистински правен апсурд тоа што не е дозволено жалба на пресудите, а нивното ревидирање на пракса е речиси невозможна.
Националистичкото минато
Пресудата од Хаг нема да е последниот збор во долготрајниот спор за војната меѓу двете соседни држави. Хрватска поднесе тужба уште во 1999 година, кога во Загреб и Белград на власт беа двајца непомирливи непријатели од војната – Фрањо Туѓман и Слободан Милошевиќ. Денес и двајцата одамна се мртви, но дојдените по нив државни водачи така и не најдоа храброст да ги повлечат своите побарувања.
“Секое управување во Загреб и Белград се претвораше во заложник на сопствената политика, оптоварена со оглед т.н. национални проекти. Во таа смисла повлекувањето на обвиненијата за геноцид од времето на војната би било еднакво на внатрешнополитичко самоубиство”, вели по овој повод хрватскиот политиколог Јарослав Печник. Тој тврди дека за власта во Хрватска и Србија веќе одамна прашањето не допира до жртвите и правдата – за нив е важно да ја покажат својата политичка моќ.
Жално е што политички сили кои се прогласуваат себеси за социјалдемократски, не одбиваат да ги злоупотребуваат националистичките чувства, вели шефот на Српскиот центар за регионалните односи Александар Попов. “Политичарите избегнуваат да се занимаваат со минатото, бидејќи така можат да излезат на виделина и злосторства, во кои тие самите учествувале. Без такво читање на минатото сепак не можеме да излеземе од минатото”, посочува Попов. А Зија Бечировиќ додава и уште еден детаљ во оваа слика: околу 500 илјади луѓе учествуваа во југословенските војни, а илјадници од нив биле вклучени директно или индиректно во вршење злосторства. “Тоа се премногу луѓе за Меѓународниот суд и ако националните судови продолжуваат да ги штедат криминалците од својот етнос, нема да има никаков напредок”, посочува песимистички тој.
Односите остануваат ладни
Откако Србија доби конзервативно управување, односите со Загреб се оставени на волјата на судбината, вели Попов. Тој потсетува дека претседателот Томислав Николиќ и премиерот Александар Вучиќ, кои денес се доживуваат како Европејци, се ученици на ултранационалистот Воислав Шешељ, кој во моментов ја очекува во Белград одлуката на Хашкиот трибунал.
Хрватите никогаш нема да ја заборават улогата на ова трио во 90-тите години, што тогаш ги организираше српските четници и ги испраќаше да се борат во Хрватска. “Од друга страна Хрватите исто избраа конзервативен претседател: Колинда Грабар-Китаровиќ, која често прави премногу проблематични тези на адреса на Србија. Општо земено, односите меѓу Србија Хрватска остануваат прилично кул.
Хрватска во моментов има подобри меѓународни позиции од Србија, бидејќи е членка на ЕУ и има повеќе можности за влијание. Србија, како земја кандидат за членство, е зависна и од согласноста на Загреб, тврди политикологот Јарослав Печник. “Хрватска ќе го користи овој адут, се додека еден ден некој од ЕУ не се сети да каже на Хрватите дека е крајно време да прекинат со оваа игра”, додава тој.
Но, дотогаш може да помине доста време. Бидејќи се претпоставува дека најрано по 7 години Србија ќе биде подготвена за членство во ЕУ.