Може ли Грција да ја олесни ситуацијата и да воведе паралелна валута? Уште пред неколку години се зборуваше за т.н.. гевро – т.е.грчко евро. Паралелни валути постојат и на други места во светот. Кои се предностите ?
Подолго време сега се разгледува можноста за воведување на паралелна валута во Грција – еден вид државни обврзници, со кои ќе се отплаќаат обврски. Тоа ќе и овозможи на грчката влада да продолжи да исплаќа плати на државните службеници.
Алтернативата “Гевро”
Уште пред 3 години тогашниот главен економист на Дојче банк Томас Мајер предложи воведување на нова валута – “гевро” (т.е. грчко евра). Грчкиот економист и добитник на Нобеловата награда за економија Кристофер Писаридис исто така гледа во паралелната валута можно решение за Грција во случај дако државата веќе не е во состојба да ги исплаќа платите и пензиите на луѓето.
Не е јасно, меѓутоа што мислат за тоа банкарите. Грчката централна банка, Дојче Бундесбанк, а и Европската централна банка / ЕЦБ / одбиваат да коментираат такво сценарио. Нивната неподготвеност да зборуваат на оваа тема е разбирливо: за нив еврото е единствената официјална валута, а секоја дискусија за алтернативни платежни средства повеќе или помалку би претставувал разговор за крајот на монетарната унија во нејзината сегашна форма.
Други алтернативни валути
При тоа во светот постојат неколку паралелни валути, макар и со локално дејство. Во Германија беше лансирана во 2003 година со т. Нар. “Химгауер” – регионална валута, започната како проект на едно приватно училиште во дел од Баварија.
Во принцип не е комплицирано да се воведе алтернативна валута, вели правникот и претседател на Сојузот на регионалните валути “Региогелд” Франк Јански. “Потребни се пет-шест фирми кои се подготвени, меѓу основната валута / еврото / да прифатат и уште едно платежно средство – соодветната регионална валута. Освен тоа треба да има и корисници, кои ќе се подготвени да се плаќања со паралелната валута”, објаснува Јански.
Со регионалниот “Химгауер” денес плаќаат околу 6 000 лица, а во проектот учествуваат 600 фирми и 250 јавни организации во регионот крај езерото Химзее во јужна Германија. Регионалната валута постои во две варијанти – како напечатени банкноти и во електронска форма. Едно евро се разменува против еден “Химгауер”, а при обратна операција се наплаќаат 5%.
Други регионални валути не се конвертибилни во однос на еврото, а нивната вредност се изразува главно во тоа што со нив може да се плаќаат стоки и услуги на одредени фирми. Таква е на пример паралелната валута WIR користена во Швајцарија веќе 80 години. Во меѓувреме, таа се прифаќа од 45 000 мали и средни фирми.
Придобивките
Стимулацијата на локалната економија е главната цел на паралелните валути. Норберт Рост од Унијата “Региогелд” / Регионални пари / објаснува како функционира ова: “Ако една пекарница го продава лебот во евра, таа може да ги набави потребните производи за производство на леб во целата монетарна унија. Ако сепак ја користи локална валута, пекарата ќе може да си избира само добавувачи од регионот, кои исто така примаат соодветната паралелна валута “.
Бидејќи целата вредност на дадениот производ конечно се создава во соодветниот регион, локалните валути се особено интересни за помалку развиените области, кои страдаат од силната меѓународна конкуренција. Такво платежно средство би било интересно и за Грција, смета Јански: “И не само за Грција, а исто така и за многу други региони во Европа – таму каде што воведувањето на еврото создаде проблеми во реалната економија. Нели не сите региони се подеднакво силни економски “, објаснува тој.
Воведувањето на паралелна валута сепак е поврзано и со проблеми – тоа се однесува и до Грција, чии региони се исто така доста различни во економска смисла. Освен тоа воведување на една регионална валута нема да ги реши финансиските проблеми на државата.
Ако владата навистина бара алтернативи за да може да исплаќа пензии и плати, тогаш и треба некаква национална паралелна валута која е во состојба да го контролира. Драхмата сепак едвај може да се користат за таа цел – при воведувањето на еврото, речиси сите стари пари беа уништени.