Добро ли е земјата да остане во еврозоната?
Во неделата Европа избегна куршуми. Поништено многу предвидувања, грчките гласачи силно го поддржаа отфрлањето на барањата на доверителите од нивната влада. И дури и најревносните поддржувачи на Европската унија треба да воздивнат со олеснување.
Секако, нема начин доверителите да сакаат да го видат тоа. Нивната историја, се повтори на неколку наврати од бизнис печатот, е дека неуспехот на нивниот обид Грција да биде малтретирана во премолчена согласност беше триумф на ирационалноста и неодговорноста над технократски совети. Но кампањата на малтретирање – искуството за ужасната Грција со прекинот на банкарски финансирање и заканата од општ хаос, сето тоа заедно со речиси отворените напори за тргање од власта на сегашното лева влада беше срамен момент во Европа, која тврди дека е убедена во демократските принципи. Би било ужасен преседан, ако оваа кампања беше успеала, дури и ако доверителите имале право.
Само што тие немаа. Вистината е дека ако самопрогласен европски технократи се како средновековни лекари, кои инсистираат на крвопролевање од нивните пациенти – и дури кога нивниот третман ќе разболе уште повеќе пациентите , тогаш тие се чуваат за повеќе крвопролевање.
Гласање “За” во Грција е завет на земјата на уште многу години страдање кај политики кои нема да проработат и практично, со оглед што аритметички, нема да можат да работат: Штедењето веројатно ја стега економијата побрзо отколку намалување на долгот, па сите страдања се бесцелни. Големата победа на гласачите “Не” барем дава шанса за избегнување на оваа стапица. Но, како да се користи едно такво извлекување? Има ли можност Грција да остане во еврото? И дали тоа е пожелно во овој случај?
Најитните прашање се однесува на грчките банки. Пред референдумот Европската централна банка го прекине нивниот пристап до дополнителни средства, помагајќи за паниката и принудувајќи ја владата да прогласи банкарски одмор и контрола на капиталот. Централната банка на земјата сега се соочува со неповолен избор: ако продолжи нормалното финансирање, ќе биде, исто како да признае дека претходното замрзнување било политичко, но ако не го направи, тоа ќе ја присили Грција да воведе нова валута. Особено, ако не почнат да течат пари од Франкфурт (седиштето на ЕЦБ), Грција нема да има друг избор освен да почне да ги плаќа платите и пензиите со неофицијални должни документи кои де факто се паралелна валута и кои наскоро би можеле да бидат свртени во нова драхма.
Да претпоставиме, од друга страна, дека централната банка ќе продолжи нормалното позајмувае и тоа ќе ја смири банкарската криза. Тоа сè уште го остава отворено прашањето како ќе се опорави економскиот раст.
Во неуспешните преговори, кои доведоа до референдумот во неделата, централниот деликатен момент беше барањето на Грција за постојано отпишување на долгот, за да бидат отстранети надвиснат над нејзината економија облаци. Тројката – институции , презентирајќи им на доверителите – одби, иако, како што знаеме, еден од членовите на Тројката, ММФ, дојде до заклучок дека грчкиот долг не може да биде платен . Но ќе се преиспита дали тоа сега дека е неуспешен обид за Дезинфенкцирање на владата и на левицата од власта? Немам поим – и во секој случај сега има силен аргумент дека излегувањето на Грција од еврото е најдоброто од лошите опции
За момент замислете дека Грција никогаш не го усвојува еврото, дека таа само ја фиксира вредноста на драхмата во однос на еврото, и штто би се рекло како според базичните економски аналитичари -што да се прави сега? Одговорот за некои би бил дека треба да има девалвација – вредноста на драхмата да се намали, за да има охрабрувањето на извозот и да се дојде до извлекување од кругот на дефлација.
Секако, Грција веќе нема сопствена валута, и многу аналитичари сакаат да тврдат дека усвојувањето на еврото е неповратно – на крајот на краиштата, секое навестување за излез од еврото би довел до катастрофални активности на банките и до финансиска криза. Но под тој услов банкарската криза веќе е присутна, веќе се платени големите трошоци за излез од еврото. Тогаш зошто да не се искористи приносите?
Ќе проработи ли излегувањето на Грција од еврото, како што се случи со успешна девалвација во 2008-2009 година во Исланд, или со напуштањето од Аргентина во 2001-2002 година на политиката едно песо = еден долар? Едвај, но размислете за алтернативите. Додека Грција не добие навистина сериозно отпишување на долгот, најверојатно дури и тогаш, излегувањето од еврото нуди само насока за прифатливо избегнување од бескрајниот економски кошмар. И ајде да е јасно: Ако Грција, конечно, го напушти еврото, тоа не би значело дека Грците се лоши Европејци. Грчкиот должнички проблем го одразува неодговорното кредитирање, како и неодговорното земање долгови и во секој случај Грците платиле во повеќе наврати за гревовите на своите влади. Ако не можат да одат со заедничката европска валута, тоа е затоа што оваа заедничка валута не нуди одмор на земји во неволја. Најважно во моментов е да се направи она што треба да биде ставен крај на крвопролевањето.
……………………………………..
Пол Кругман, “Њујорк тајмс” на добитникот на нобелова награда за економија.