Кај сите кризи постои природен дизбаланс меѓу силите на доверителот и на задолжените. Затоа успешното управување со кризи зависи од мудроста на доверителот. Во врска со тоа силно ја охрабрувам Германија да го откриеме пристапот кон Грција. Тоа го напиша Џефри Сакс * за project-syndicate.org.
Причините за една финансиска криза се кријат во прекумерната задолженост на земјата, која генерално е резултат од комбинација на лошо управување од задолжената земја, прекумерен оптимизам, корупција и лошата проценка и слабостите стимулации на банките кредитори. Грција се вклопува во овој модел.
Грција имаше огромни долгови кај пристапување кон еврозоната во 2001 година, чиј државен долг изнесува околу 99% од бруто домашниот производ (БДП). Како нов член сепак земјата можеше лесно да зема заеми меѓу 2000 и 2008 година, а односот меѓу долгот и БДП се зголеми до 109%.
Во Грција лесното кредитирање престана со доаѓањето на светската финансиска криза во 2008 година, од Економијата се собираа со 18% меѓу 2008 и 2011 година, а невработеноста скокна од 8% на 18%.
Најочигледната причина за тоа беа пониските државни трошоци кои ја намалија агрегатната побарувачка. Работниците во јавниот сектор ги изгубија своите работни места, а градежните проекти престанаа. Со намалувањето на приходите другите внатрешни сектори се урнаа.
Друг фактор за економскиот колапс на Грција не е толку очигледен: намалувањето на банкарските кредити. Откако банките го загубија пристапот до меѓубанкарските кредитни линии од странство, тие го ограничија давањето на кредити и почнаа да го собираат заостанатите приходи. Внатрешните штедачи исто почнаа да ги повлекуваат своите депозити, стравувајќи од неликвидност на банките – благодарение на германскиот министер за финансии Волфганг Шојбле, за членството на земјата во еврозоната.
Шпанија, Ирска и Португалија успеаја да ги амортизираат падови по 2008 година со раст на профитот од извозот. Грција сепак не успеа. Всушност грчката добивка од извоз во 2013 година е во вредност од 53 милијарди евра и е со 3 милијарди евра помала од онаа во 2008 година, кога домашната побарувачка се распадна.
Ова не е изненадувачки поради три причини. Прво, европските спасувачки пакети не предвидоа рекапитализација на грчкиот банкарски сектор (фокусот беше врз спасувањето на грчките и француските банки), а потенцијалните извозници не успеаја да добијат оперативни кредити, за да ги поддржат своите потреби од модернизација.
Второ, грчката економска база е премногу тесна за да се задржи значителен краткорочен раст на извозот. Трето, административните, регулаторните и даночните пречки застанаа на реакцијата на извозот, особено откако зголемувањето на даноците, како дел од спасувачките пакети направи уште потешко за малите и средни претпријатија да растат и да се утврдуваат на пазарите во странство.
Според мое мислење, вели Сакс, политичкиот одговор на партнерите на Грција, на чело со Германија, е неразумно и исклучително непрофесионален. Тие го презедоа проширувањето на нови заеми, за да може Грција да услужи веќе постоечките, без да го обноват банкарскиот систем на земјата или даја поттикнат извозно нејзината конкурентност. Првичниот спасувачки пакет од 110 милијарди евра во 2010 година беше користен за да се исплати државниот долг кон германските и француските банки. Како резултат на тоа Грција должи уште повеќе на официјалните кредитори. И иако грчките долгови кон приватните кредитори беа делумно олеснети, веќе беше предоцна, бидејќи земјата не може да ги сервисира своите долгови кон официјалните кредитори
Година по година доверителите на Грција ветуваат дека спасувачките пакети ќе доведат до скок на производството, вработеноста и извозот. Наместо тоа земјата минува низ депресија, споредлива со падот на производството и вработеноста на Германија во периодот меѓу 1930 и 1932 година пред Хитлер да ја преземе власта.
За да ја надмине економската криза, доверителот треба да биде умен и избалансиран. Правилно е да се бараат строги реформи од лошо контролирано задолжување на владата. Но ако должникот се стегне премногу, општеството ќе се распадне, што доведува до недостаток на стабилност, агресија, преврати и постојано човечко страдање. Иако должникот губи најмногу доверителите исто губат, бидејќи не успеваат да си го вратат долгот.
Во продолжение на веќе пет години Германија не го поставува овие прашања. Навистина, со времето, прашањата се заменети од германското незадоволство спрема наводната грчка мрзливоста, корупција и тапкање во место.. А тоа стана грдо и за двете страни. Кредитори не успеаја да понудат реален пристап спрема грчките долгови, можеби затоа што Германија стравува дека Италија, Португалија и Шпанија, исто така може да побараат олеснување.
Барањата на Германија ја доведоа Грција речиси до колапс со потенцијално катастрофални последици за светската репутација на Грција, Европа и Германија. Сега е време за мудрост, а не за цврстина. А мудроста не значи мекост. Одржување на мирна и просперитетна Европа е најважната одговорност на Германија, но е и нејзиниот најзначаен национален интерес.