Жителите на Париз се разбудија на 14 ноември, денот, откако терористите убија 129 луѓе и ранија стотици други, за да ги откријат зборовите од мотото на својот град “Fluctuat nec mergitur” (пливај , но не пропаќај), испишани со големи печатни букви на “Плоштадот на републиката”.
Фразата сака да ја покаже решеноста на градот пред лицето на трагедијата. Но метафората за време на работа е малку погрешна. Точно е дека Франција ја издржа минатата недела и средбата со исламскиот тероризам. Но бурата уште не е помината – не сосема. Франција е само почеток на она што ќе биде многу долга војна. Француската влада веќеја прифаќа воената состојба. Во говорот пред вонредната седница на парламентот во понеделникот, претседателот Франсоа Оланд вети дека ќе води војна против “Исламската држава” (ИД). Тој исто така ја стави Франција во вонредна состојба – ретко користен правен механизам кој дава широки овластувања на извршната власт, вклучително и можноста да се ограничи движењето на луѓе и возила и забрана на некои собири – за наредните три месеци (Оланд предложи да се промени француската устав, за да се интегрираат некои од овие мерки во рамките на постојан закон).
Во исто време, во последните неколку дена, Франција започна воздушни напади на сириската град Ракот, самопрогласена престолнина на идентификацијата. И сепак зборот “војна” не опфаќа целосно комплексност , трајност , и мултилатерален карактер на заканата со која сега се соочува Франција. Изгледа некои луѓе заклучиле дека Франција веќе го преживеала најлошото и сè што останува е да бараат одмазда во Сирија и на други места. Но тоа е просветителски.. и морничаво е да се напомене што само дел од земјата реагираа на терористичкиота напад против магазинот “Шарл Ебдо” во јануари.
Арно Данжан, поранешен вработен на разузнавањето сега работи во Европскиот парламент, утврди: “Првичната емоција која следеше по нападот врз” Шарл Ебдо “, недонесе премногу брзо до заклучок дека тоа беше францускиот 11 септември” – односно, еднократен настан, а не нешто ново, нормално. Но оваа што го , тврдеше Данжан, не ја “минимизира како опсег заканата против нашата земја и сериозноста на преседанот, такао во Европа и на други места.” Експерти од разузнавањето, со кои сум разговарал надвор од протоколот сега ја споредуваат Франција, како и нејзините европски соседи, со Израел, кој се наоѓа во вечна битка со радикални противници. Француското општество, на сличен начин, може да се стави да се подготви занови идни напади.
На многу начини одвоено но особеностите на Франција – нејзините либерални и световни вредности, разновидноста ја направија мета. “Ние сме цел заради нашата универзалност – универзалноста на пораката , нашиот секуларизам, републиканските принципи кои беа нападнати со ударите против” Шарл Ебдо “”, ми рече француски извор од разузнавањето. Деталите за нападите од минатата недела – за жртвите, Најшареноликата сцена на урбаната младина во Париз, популарната концертна сала – сведочат за тоа. Пораката на ИД е причина зошто се извршени нападите, пренесувана ни повеќе, ни помалку со обвинението дека Париз е главен град на “проституцијата и вулгарноста”.
Извори од разузнавањето имаат желба да се додаде дека напорите на Франција против исламистите во областа на безбедноста и дипломатијата – првично неволно, но сега нагласија – исто така дека ги прават цел. Франција во моментов се бори со исламисти надвор од границите на неколку фронта. Во Сахел 3000 француски војници се распоредени во рамките на операција, се бореа со џихад групи како “Ал Каеда во исламскиот Магреб”.
Во Сирија Франција почна да ги напаѓа позициите на идентификацијата во септември како чин на “самоодбрана”, додека инсистира на отстранување на претседателот Башар Асад. Франција повика на формирање на меѓународна коалиција за зајакнување сегашните операции во Сирија и Ирак и за уривање на идентификацијата. Но дури Франција да доведе до успешно поништување на ИДа во Ирак и Сирија и дури да стави целосно крај на војната во Сирија, тоа нема да го уништи заканата од напади како видените минатата недела.
Вистина е дека некои од веќе идентификуваните стрелци од нападите на 13-ти ноември, беа обучени во Сирија. И нема сомневање дека војната таму делува на младите радикали и како вакуум, така и како инспирација. Но конфликтот во Сирија не објаснува зошто Франција, заедно со Белгија и други европски земји, стана таква почва за одгледување на радикали. Повеќето од утврдените терористите кои учествувале во нападите, се француски и белгиски државјани. Како што Оланд изјави во понеделникот: “Нападите беа планирани во Сирија, организирани во Белгија, и спроведени во Франција во соучество со локални луѓе”. Претходните напади во Франција нагласуваат на сеприсутните домашни терористичките закани.
Мохамед Мера, израснал во Франција Французин од алжирско потекло, кој ги уби војниците и еврејските деца во Тулуз во 2012 година, бил радикализиран во затвор пред да се обидува да се приклучи кон радикални групи во Авганистан и Пакистан. Браќата Куачи и Амеди Кулибали, сторителите на нападите против “Шарл Ебдо и супермаркет за кашер во јануари, се радикализирале во Париз за време на војната во Ирак и не патувале до Сирија (браќата Куачи добиле терористички обука во Јемен). Француското разузнавање постепено го промени својот пристап за одговор на ова брзо растечки предизвик. Дури и пред нападот против “Шарл Ебдо” француското разузнавање беше ги пренасочило своите ресурси за да се справи со француските борци кои се враќаа од Сирија и Ирак. Во април оваа година, премиерот Мануел Валс пресмета дека околу 1550 француски граѓани и жители биле вмешани со сириски и со ирачки екстремистички мрежи, како речиси 500 од нив веќе се во Сирија. Во јануари Валс најави вработување на 1100 нови агенти, вклучувајќи 500 специјално за да ги зајакне редовите на внатрешното разузнавање на Франција во следните три години.
Освен тоа еден контроверзен закон усвоен во пролет, им даде на службите проширени овластувања за пристап до телефонски повици и пораки. Законот, исто така им овозможува на разузнавачките служби да акумулира метаподатоци и да бараат интернет провајдерите да инсталираат алгоритам за откривање на сомнително онлајн однесување . А сепак, како што истакна самиот министерот за внатрешни работи, безбедносните служби се преоптоварени од предизвикот пред нив. Овој проблем е засилен со фактот дека на радикални организации им е полесно да навлезат во Франција, поради нејзините големи муслимански заедници со незадоволни млади. Се вели дека околу 11 000 луѓе биле вклучени во топ-тајна листа на луѓе поврзани со радикални групи, вклучувајќи муслимански екстремисти.
Претходните напади како овој против “Шарл Ебдо”, беа подготвени од вклучени во листата радикали, кои избегала од набљудувањето, што доведува до сегашните дискусии за успехот на превентивните мерки. Свежи засилувања од агенти во службите за безбедност, иако корисно, не се подигна стручноста. Нападите од минатата недела доаѓаат по неколкумесечни предупредувања за потенцијални напади против Франција и за едвај спречени обиди. На 21 август двајца американски војници и неколку цивили едвај избегнаа од пукање во возот Амстердам-Париз. Друг напад во април против црква во Вилноф беше со среќен исход поради несмасност на терористот. Освен сопствени разузнавачки слабости на Франција, последните напади укажуваат на недостатоците на разузнавачка соработка на европско ниво (Службите за безбедност на Белгија, се чини, се особено заспани од предизвикот со кој се соочуваат .
Долготраен конфликт ќе го стави на тест трпението на француската јавност, како и одржливоста и отвореноста на политичките институции во земјата. Националниот фронт на Марин Ле Пен, популистичка крајно десничарска партија, која победи и сигнализирајќи со анти-ЕУ и антиимигрантските платформа, веќе е подготвена да извлече профит од регионалните избори во декември. Тоа дури може да го освои местото на регионот Норд-Па-де-Кале . Националните претседателските избори ќе се одржат во пролетта на 2017 година, и Ле Пен може да направи силни перформанси.
На други места во Европа е веројатноста популистичката реторика да продолжи да се храни со противењето на бегалците, имигранти и на Шенген зоната за слободно движење во 26 земји од ЕУ. Тоа е кога границите на приодот на немешање на Вашингтон кон ситуацијата во Франција ќе станат очигледни.
Надвор од нестабилноста на Блискиот Исток Европа се претвора во нов фронт за војната против радикализмот и отпорноста на либералните општества во Европа и треба да биде главна грижа на американските политичари. Тие треба сами да се прашаат пред каков ред соговорници сакаат да се соочат во наредните години и децении во Европа , а Франција особено. На позадината на нестабилноста на Блискиот Исток и недостатокот на лидерство на САД, француски конзервативни политичари ќе бидат во искушение да се свртат кон популизам дома, и рускиот претседател Владимир Путин во странство. Поранешниот претседател Никола Саркози, кој планира да се кандидира за функцијата повторно во 2017 година, веќе се повикува на зајакнување на соработката со Русија против “Исламска држава”. Би било мудро американскиот претседател Барак Обама да признае дека на неговите сојузници во Франција им е потребна помош во нивната долготрајна битка против радикализмот, дури тие и да не го признаат. “Пливаат, но не потонуваат ” е одлично мото. Но не треба да се очекува дури од најпознатите решителни морнари да издржат во најсилните бури со сопствени сили.
——
Бенџамин Адад, “Форин полиси”.