Да се пазариш на типичен турски пазар не се препорачува на лаици. Европската унија ја научи оваа лекција на потешкиот начин, откако дозна дека внимателно изработени договор за бегалците што веруваше дека го “продале” на турските лидери пред самитот ЕУ-Турција во понеделникот, се покажа малку повеќе од основа за суштински преговори.

Турција упати контра што пред 6 месеци кога требаше да ги натера преговарачите- европските лидери да станат од масата и да си заминат. Од европска перспектива, предлогот на Анкара повеќе наликува на белешка за барање поткуп – дополнителни 3 милијарди евра помош за справување со миграциската криза на веќе договорените во ноември други 3 милијарди, целосна либерализација на визниот режим за турските граѓани во ЕУ до јуни, забрзување на процесот на прием на земјата во Унијата, за ветувањето за реадмисија во ЕУ на многу од сириските бегалци, кои се наоѓаат на територијата на Турција.
Пораката на Анкара е јасна – имате потреба повеќе од нас, отколку ние од вас. Европа не само што размислува за турскиот предлог, туку најверојатно ќе го прифати повеќето, ако не сите аспекти од него. Ова е доказ за очајната потреба на Унијата и најголемиот член Германија бегалски поток да биде ограничен и тоа да е крајот на кризата, која ја постави под сомнение внатрешната солидарност во ЕУ, како никогаш порано. Во малите часови на вторник, Ангела Меркел, која смета дека договор со Турција за единствениот начин за решавање на ситуацијата, се обиде да ги убеди своите колеги да ја прифатат рамката. На крајот, тие се согласија да ја одложат одлуката до следното редовно заседание на Европскиот совет следната недела.

Некои луѓе на масата за преговори, сепак се загрижени дека усвојувањето на турските услови ќе е опасен преседан. Тој покажува дека демократските принципи на ЕУ можат да бидат предмет на пазарење. Ако Анкара го добие бараното од неа, додека претседателот Реџеп Ердоган се повеќе ја затегнува својата контрола и ја претвора Турција во нешто што многу луѓе го гледаат како диктатура, тоа ќе нанесе непоправлива штета на авторитетот на Европската унија, сметаат критичарите.

Од друга страна, падот на европскиот систем на отворени граници и исчезнувањето на довербата на јавноста во институциите може да е уште полошо. Во изјавата по состанокот, Меркел истакна дека поради војната во Сирија и “геостратешката” ситуација, договорот со Турција е од “апсолутен интерес на Европа”. Да ги убеди во тоа остатокот од ЕУ нема да биде лесно. Минатиот петок турските власти ја зазедоа контролата над најголемиот весник во земјата “Заман”, и ги распрснаа со солзавец демонстрантите пред редакцијата . Слични активности обично би довеле до акутна реакција на Брисел. Сувиот официјален коментар на Европа по средбата беше: “Лидерите на земјите во ЕУ, исто така, разговараа со турскиот премиер ситуацијата со медиумите во Турција.” Наместо да воведе санкции, Европската унија размислува да го забрза приемот на Турција во организацијата. Овој процес, кој се одлага со години, обично бара земјата-кандидат да одговара на основни стандарди – од независноста на судството до слободата на говорот.

„Фигаро“: Хашим Тачи би можел да биде обвинет за воени злосторства

Приемот на барањата ЕУ да ги отвори дискусиите за 5 клучни сфери, потребни за влез на земјата во Унијата, ќе ја принудат организацијата да го игнорира непочитувањето на човековите права во Турција, притисокот врз медиумите и манипулациите во судскиот систем. Иронијата е дека Ердоган тешко има голема желба да се приклучи кон ЕУ. Членството не е компатибилно со авторитарниот стил. Од друга страна, откако ги принуди европските земји да ја поканат Турција на преговори, тој може да покаже на народот и критичарите дека земјата се прифаќа од Запад каква што е. Постигнувањето на безвизен режим за патување во Европа ќе е потврдување на местото на Турција во првиот свет.
Европските лидери се обидат да ја продадат средбата како “успех”, претставувајќи ги преземените од Турција обврски за прифаќање на вратени бегалци и помош за ограничување на трговијата со луѓе како голем “напредок”.

“Тоа навистина е изменета ситуацијата. Сега ќе стане јасно дека единствениот начин за да доаѓаат до Европа е преку легални коридори “, изјави претседателот на ЕК Жан-Клод Јункер. Од една страна, новиот предлог на Турција е обврзувачка од првичниот план, особено што се однесува до бројот на бегалци кои Анкара ќе ги прибере назад и мерките против шверцот со луѓе. Од друга страна, цената на сето ова ќе повисока отколку што некој во Брисел очекувал. Само пред една недела, процесија од европски политичари, предводени од претседателот на Европскиот совет, Доналд Туск, ја посетија Турција и ги договорија основите на договорот. Според првичните планови, Анкара се согласи да ги прифати назад мигрантите, вклучувајќи Сиријци кои ќе бидат запрени во Егејското Море, заедно со многу од заглавени во Грција. Во замена, ЕУ мораше да ослободи плаќањето на ветените минатата година 3 милијарди евра помош. Берлин веруваше дека оваа трансакција, заедно со новите мерки, како зајакнување на патролите и учеството на бродови на НАТО за заштита на надворешната морска граница, ќе помогнат за намалување на бегалскиот прилив. Придружбата на Туск беше охрабрен од напредокот.

По неколку месеци на одолвлечување на исполнувањето на т.н.. Акционен план на ЕУ и Турција, Анкара конечно требаше да дејствува. Европејците сметаа дека Ердоган се согласил да слуша, бидејќи му е потребна поддршката на ЕУ во конфронтацијата со Русија и справувањето со најголемите закани за безбедноста на земјата кои доаѓаат од Блискиот Исток.
“За прв пат од почетокот на бегалската криза, сега гледам постигнување на европски консензус”, напиша Туск на “Твитер”, минути по средбата со Ердоган, со која ја заврши балканската турнеја минатата недела. Првиот знак дека нешто не е во ред, дојде минути откако авионот на Туск полета од Истанбул. Доцна во петокот, турскиот суд го одобри поставувањето на весникот “Заман” под владина контрола. Кратко потоа, тешко вооружени полицајци влегоа во акција. Фатени неподготвени, европските лидери не рекоа ништо на оваа тема во следните 48 часа, освен вообичаените клишеа за важноста на слободните медиуми.

Зад сцената тие се угнетуваат да упатат какви и да се критики кон Ердоган, кои ќе ги пропаднат разговорите од понеделникот. Тие ги видоа активностите против “Заман” како провокација, со цел да покаже кој командува на парадата. Европејците не знаеја дека договорено веќе го нема. Во неделата премиерот Ахмет Давутоглу ја покани Меркел на вечера во Турската амбасада во Брисел. Холандскиот премиер Марк Руте, чија земја го презеде ротирачкото претседателство на ЕУ, исто така е присутен. Вечерата е подготовка за самитот на следниот ден. Наместо да ги потврди деталите за договореното во последниве недели, Давутоглу фрла бомба. Турција има нови барања, им соопштува тој.

Во наредните часови тројцата дискутираат за новите услови поставени од турскиот премиер. Наутро во понеделникот, Меркел пристигна рано во зградата на Европскиот совет, за да се сретне со други нејзини колеги. Фокусот е веќе справување со штетите. Распоредот претпоставуваше работен ручек ЕУ-Турција, проследено со средба на 28-те европски лидери, кои да разговараат за финалните детали од договорот. Турскиот потег доведе до апсолутен хаос. Првичните разговори траеја неколку часа. Беше прогласена вечера, која потоа беше поништена, за да се чуе само европско мислење со половина уста: “Треба да го прекинеме синџирот меѓу качувањето на брод и доаѓањето во Европа”. Меркел, која се соочува со значајни регионални избори во Германија оваа недела, се надеваше дека ќе си замине од Брисел со солиден договор кој потоа ќе го претстави на електоратот .

Тој е постојано скептичен кон способноста на нејзината влада да се соочи со миграциската криза. Наместо тоа, таа може да предложи само нејасно ветување дека вистинската зделка со Турција е близу. Други европски лидери се шокирани. Туск се пожалил дека сите негови напори од последната недела биле за ништо. Некои национални делегации ги обвиниле Германците дека се збунети од преговорите со Турција , бидејќи му дале можност на Давутоглу да ги измени условите. По средбата Меркел имаше болна потреба да покаже позитивен исход. “Турскиот предлог ќе значи голем напредок, ако биде реализиран”, инсистираше таа. “Да, работите се потешки, но навистина мислам дека е подобро да имаш таков предлог, отколку да нема.” / БГНЕС

——————- ——

Метју Карнитшниг, главен европски дописник на “Политико” и шеф на германската редакција на “Волстрит џурнал”.